Uzasadnienie
Zgodnie z treścią art. 58 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd odrzuca skargę, jeżeli jedna ze stron nie ma zdolności sądowej albo jeżeli skarżący nie ma zdolności procesowej a nie działa za niego przedstawiciel ustawowy albo jeżeli w składzie organów jednostki organizacyjnej będącej stroną skarżącą zachodzą braki uniemożliwiające jej działanie.
W rozpatrywanej sprawie, skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. wniosła Rada Dzielnicy "[...]".
W ocenie Sądu podmiot ten nie posiada zdolności do występowania w postępowaniu sądowoadministracyjnym jako strona w rozumieniu art. 25 powołanej wyżej ustawy, tj. nie posiada zdolności sądowej.
Z akt administracyjnych sprawy wynika, że Dzielnica "[...]" działa w oparciu o nadany jej uchwałą Rady Miasta S. z dnia [...] maja 1998 r. statut (zmieniany następnie uchwałami Rady Miasta S.: z dnia [...] kwietnia 2002 r., z dnia [...] września 2002 r., z dnia [...] grudnia 2004 r.).
Art. 5 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tekst jednolity: Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1591 ze zm.) zezwala gminie na tworzenie jednostek pomocniczych: sołectw, dzielnic, osiedli i in. Jednocześnie w art. 35 powołanej ustawy wskazano, że organizację i zakres działania jednostki pomocniczej określa rada gminy odrębnym statutem, po przeprowadzeniu konsultacji z mieszkańcami. Statut może przewidywać powołanie jednostki niższego rzędu w ramach jednostki pomocniczej i określa w szczególności:
- 1) nazwę i obszar jednostki pomocniczej,
- 2) zasady i tryb wyborów jednostki pomocniczej,
- 3) organizacje i zadania jednostki pomocniczej,
- 4) zakres zadań przekazywanych jednostce przez gminę oraz sposób ich realizacji,
- 5) zakres i formy kontroli oraz nadzoru organów gminy nad działalnością organów jednostki pomocniczej.
Zgodnie z § 1 wskazanego wyżej statutu z dnia 28 maja 1998 r., Dzielnica N. jest jednostką pomocniczą Miasta S. i tworzy wspólnotę samorządową jej mieszkańców.
Ustawowymi organami dzielnicy – stosownie do treści art. 37 ust. 1 i ust. 2 ustawy o samorządzie gminnym – są rada jako organ uchwałodawczy oraz zarząd jako organ wykonawczy.
Dzielnica N., jak wynika z postanowień jej statutu (rozdz. II i III), również posiada swoje organy, w tym organ uchwałodawczy - Radę Dzielnicy N. Dla rozważań nad kwestią zdolności sądowej w niniejszej sprawie nie pozostaje bez znaczenia odróżnienie procesowej kwestii – reprezentowania Dzielnicy w postępowaniu sądowoadministracyjnym od zagadnienia posiadania przymiotu strony w takim postępowaniu. Rada Dzielnicy – jak zostało wyżej wskazane – jest jedynie organem jednostki pomocniczej gminy i jako taki organ nie jest podmiotem praw i obowiązków ustanowionych w prawie materialnym, albowiem podmiotem tych praw mogłaby być jedynie jednostka pomocnicza Miasta S. tj., Dzielnica N. Istotą organu określonego podmiotu (posiadającego bądź nie – osobowość prawną) jest bowiem to, że podmiot może uczestniczyć w obrocie prawnym poprzez swoje organy, które działają w zakresie swojej kompetencji, zaś oświadczenie woli organu jest uważane za oświadczenie woli samego podmiotu.
Z powyższego wynika, że organ jednostki pomocniczej samorządu terytorialnego nie może być samodzielnym podmiotem w sferze praw i obowiązków w sferze prawa materialnego. W konsekwencji nie posiada również zdolności sądowej w rozumieniu art. 25 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W tym zakresie Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podzielił stanowisko reprezentowane przez Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 20 września 2002 r. (III RN 144/01, OSNP 2003/15/349). Także w postanowieniu z dnia 21 lutego 2002 r. (II SA/Po 371/02) Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, że Rada Sołectwa nie jest uprawniona do wniesienia skargi do sądu.
W ocenie Sądu zdolności sądowej nie posiada również Dzielnica N. Ustawa o samorządzie gminnym nie przyznaje jednostkom pomocniczym osobowości prawnej. Zarówno w orzecznictwie jak i w doktrynie reprezentowane są dwa przeciwstawne poglądy co do tego czy jednostka pomocnicza gminy posiada zdolność sądową. Według jednego z nich osiedla, dzielnice, sołectwa posiadają zdolność sądowa w postępowaniu sądowoadministracyjnym i takie stanowisko jest reprezentowane m. in. przez Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 16 kwietnia 1991 r. (III CZP 23/91, OSNCP 1992, nr 2, poz.
- 20) oraz w aprobującej glosie do tego orzeczenia W. Brodniewicza (PS 1993, nr 10, poz. 44 i n.).
Według drugiego stanowiska – reprezentowanego również przez Sąd rozpoznający niniejszą sprawę – jednostki pomocnicze gmin nie są wyposażone w zdolność sądową. Należy bowiem zwrócić uwagę, ze jednostki te – tu: dzielnica, są wyłącznie elementami składowymi gmin, niemającymi poza tymi ramami samodzielnego bytu prawnego, niemogącymi w stosunku do osób trzecich podejmować jakichkolwiek działań. Poza ramami organizacyjnymi gminy dzielnica nie istnieje, gdyż nie ma w żadnej mierze choćby i ułomnej osobowości prawnej. Takie stanowisko reprezentowane jest w najnowszej linii orzecznictwa m. in. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 11 maja 2004 r. (III SA/Kr 61/04, Wspólnota 2005/2/55), jak też w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 marca 2003 r. (IV SA 2841/03, Wspólnota 2004/9/59), zgodnie z którym brak regulacji w ustawie o samorządzie terytorialnym przyznającej sołectwom, dzielnicom, osiedlom prawo do uczestnictwa w postępowaniu administracyjnym na zasadach ustalonych dla organizacji społecznych przez Kodeks postępowania administracyjnego wyłącza możliwość przyznania tym jednostkom pomocniczym gminy, w formie uchwały organu gminy, pozycji podmiotu na prawach strony w postępowaniu administracyjnym.
Należy mieć także na uwadze, że dzielnica jako jednostka pomocnicza gminy, nie jest także organizacją społeczną w rozumieniu art. 5 § 2 pkt 5 kpa. Organizacja społeczna jest bowiem dobrowolnym zrzeszeniem osób, urzeczywistniającym wąskie przedmiotowo cele statutowe w interesie swoich członków. Dzielnica nie jest zaś dobrowolnym, lecz przymusowym zrzeszeniem osób zamieszkałych na terenie tej samej dzielnicy. W tym zakresie w orzecznictwie Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego reprezentowany jest jednolity pogląd (tak. m.in. wyrok SN z dnia 20 września 2002 r. III RN 144/01, OSNP2003/15349).
Biorąc powyższe pod uwagę, stwierdzić należy, że skargę Rady Dzielnicy N., należało odrzucić. Dlatego też na podstawie art. 58 § 1 pkt 5 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.