Uzasadnienie
E. J. we wniosku o przyznanie prawa pomocy z 10 maja 2016 r. wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata z urzędu. W uzasadnieniu wniosku oświadczyła, że utrzymuje się z emerytury w wysokości 883,59 netto miesięcznie oraz wyjaśniła, ze prowadzi działalność gospodarczą, niemniej jednak w związku z zaciągniętymi kredytami, przynosi ona straty. Wnioskodawczyni podała również, że jest właścicielem działki o powierzchni 0,13 ha (teren zalewowy).
Referendarz sądowy zarządzeniem z 20 maja 2016 r. wezwał skarżącą do a) nadesłania wyciągów z posiadanych przez skarżącą rachunków bankowych za okres ostatnich 3 miesięcy obejmujących informację o wszystkich transakcjach dokonanych na rachunkach w objętym wezwaniem terminie, b) złożenia kopii faktur i rachunków potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych miesięcznie na konieczne utrzymanie, c) udokumentowania zobowiązań kredytowych oraz innych zobowiązań o jakich mowa we wniosku o przyznanie prawa pomocy (Fundusz [...], [...], [...] itd.), d) złożenia zaświadczenia z właściwego biura Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wskazującego w jakiej wysokości skarżąca otrzymała płatności bezpośrednie lub jakąkolwiek inną pomoc finansową z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w 2015 – 2016 r., e) przedstawienia kopii decyzji o ustaleniu wymiaru podatku od nieruchomości (podatku rolnego).
W dniu 13 czerwca 2016 r. skarżąca nadesłała do Sądu następujące dokumenty: a) wydruk komputerowy historii rachunku bankowego w [...] Bank za okres od 1 marca do 5 czerwca 2016 r., b) ostateczne wezwanie do zapłaty wystawione przez Bank [...], c) nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym z 7 marca 2016 r., d) harmonogram spłaty pożyczek (kredytów) zaciągniętych w [...] Bank (451,15 zł. miesięcznie), Funduszu [...] Sp. z o.o. w [...] (3.585,93 zł. miesięcznie), [...] S.A. (957,69 zł. miesięcznie) wraz z informacjami zaległościach w spłatach raty, 3) kopię zaświadczenia ARiMR w [...] o przyznaniu wnioskodawczyni pomocy publicznej o wartości 137.335,45 zł. oraz kopie potwierdzenia przelewu środków z tego tytułu (60.324.50 zł.).
Z kolei zarządzeniem z 14 lipca 2016 r. referendarz sądowy wezwał skarżącą do: a) nadesłania wyciągów z rachunku bankowego [...] lub informacji o jego zamknięciu, b) wskazania i udokumentowania wysokości aktualnych miesięcznych przychodów z działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącą przez nadesłanie kopii podatkowej księgi przychodów i rozchodów lub ewidencji zakupów i sprzedaży VAT za ostatnie trzy miesiące, do nadesłania wszystkich zeznań podatkowych skarżącej za 2015 r., c) nadesłania deklaracji VAT za ostatnie trzy miesiące, d) przedstawienia zestawienia wysokości miesięcznych dochodów i wydatków ponoszonych na bieżące utrzymanie skarżącej.
W odpowiedzi na powyższe pismo skarżąca przestawiła zaświadczenie z banku o zamknięciu rachunku oraz PIT za 2015 r. Jednocześnie podała, że przebywa na urlopie i dlatego dokumenty finansowe dotyczące prowadzonej przez nią działalności gospodarczej przedstawi do 25 sierpnia 2016 r.
W dniu 23 sierpnia 2016 r. w siedzibie Sądu zostało złożone pismo, podpisane przez skarżącą, w którym informuje ona, że żądane dokumenty zostaną przedstawione do 31 sierpnia 2016 r.
Wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy nie jest uzasadniony.
Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), dalej jako p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.
W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakikolwiek kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.).
Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a referendarz sądowy na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W rozpoznawanej sprawie wnioskodawczyni nie dopełniła w sposób należyty ciążącego na niej obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji majątkowej. Skarżąca mimo wezwania, nie przedłożyła określonych dokumentów i stosownych wyjaśnień. Dokumenty i wyjaśnienia dotyczące prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej były natomiast niezbędne do oceny jej sytuacji majątkowej. Trzeba bowiem wyjaśnić skarżącej, że podnoszona przez nią okoliczność, ze działalność gospodarcza przynosi straty, sama przez się nie uzasadnia przyznania skarżącej prawa pomocy. W orzecznictwie przyjmuje się bowiem, że strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Zatem, powstanie straty, nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej [tak: postanowienie NSA z dnia 15 października 2014 r., sygn. akt II GZ 655/14, dostępne pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl].
Stwierdzić zatem należy, E. J. ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, mimo upływu miesiąca od dnia doręczenia "pierwszego" wezwania (z 14 lipca 2016 r.) o przedstawienie dokumentów obrazujących przychody z prowadzonej działalności gospodarczej, nie przedstawiła wymaganych dokumentów i informacji mających znaczenie dla rozstrzygnięcia wniosku, więc nie dołożyła należytej staranności w wykazaniu, że jest osobą, która nie może ponieść żadnych kosztów postępowania przed sądem administracyjnym. Wnioskodawczyni wiedziała, jakie dokumenty i wyjaśnienia oraz w jakim celu ma złożyć, a pomimo to dokumentów takich nie przedstawiła. Wnioskodawczyni, która zwraca się o przedłużenie terminu do złożenia określonych dokumentów i następnie ponownie domaga się wyznaczenia nowego terminu (również z uwagi na urlop), nie powinna oczekiwać, że jej wniosek o przyznanie prawa pomocy zostanie uwzględniony.
Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.