Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] stycznia 2006 r. Nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2005 r. o uznaniu, iż Browar w Z. stanowiący część dóbr O.., podpadał pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13), i umorzył postępowanie pierwszej instancji.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podano, że przedmiotowa nieruchomość została przejęta na rzecz Skarbu Państwa z mocy samego prawa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, bez wydawania w tym względzie aktów stosowania prawa o charakterze konstytutywnym. Nie było to uzależnione ani od wystawienia zaświadczenia wojewódzkiego urzędu ziemskiego, ani od dokonania na podstawie takiego zaświadczenia wpisu w księdze wieczystej. W §6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. Nr 10, poz. 51 ze zm.) przewidziano wprawdzie możliwość złożenia wniosku przez zainteresowaną stronę o uznanie danej nieruchomości za wyłączoną spod działania art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Zgodnie zaś z §5 powołanego rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r., wniosek ten podlegał rozpatrzeniu w postępowaniu administracyjnym, w którym wojewódzki urząd ziemski wydawał stosowną decyzję administracyjną i dopiero stwierdzenie w omawianej decyzji, że nieruchomość nie podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, wywoływało skutki rzeczowe wobec Skarbu Państwa w postaci wyłączenia z nabycia na podstawie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej takiej nieruchomości, to jednak - zdaniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi - przedmiotem oceny wojewódzkiego urzędu ziemskiego przy wydawaniu omawianej decyzji, było jedynie stwierdzenie, czy dana nieruchomość posiada, określony w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, areał powierzchni - powyżej 100 ha ogólnej powierzchni, bądź powyżej 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, powyżej 100 ha ogólnej powierzchni niezależnie od wielkości użytków rolnych.
O tym, że przedmiotem rozstrzygnięcia zawartego w omawianej decyzji może być jedynie to, czy nieruchomość ziemska podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, z uwagi na jej wielkość areału, w tym użytków rolnych, a nie jej części ze względu na jej charakter, świadczy również zestawienie treści §5 i §6 powołanego rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r. w zw. z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Przedmiotem wniosku skarżących jest natomiast żądanie ustalenia, że wymieniona w nim część nieruchomości nie wchodziła w skład majątku ziemskiego podlegającego działaniu dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. W uznaniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, jest to rozstrzyganie sporu o prawa rzeczowe, a zatem sporu cywilnego, do którego nie są właściwe organy administracji, lecz sąd cywilny. Brak jest - zdaniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi - podstaw do stosowania §5 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r. w celu ustalenia, że dana część nieruchomości z uwagi na swój charakter, jest wyłączona z przejęcia na podstawie przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Powołano się przy tym na dotychczasowe orzecznictwo Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
Zaskarżona decyzja z dnia [...] stycznia 2006 r. oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji z dnia [...] kwietnia 2005 r. wydane zostały po uprzednim uchyleniu decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...]kwietnia 2002 r. i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...] września 2001 r. wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 czerwca 2004 r. sygn. akt IV SA/Wa 2074/02. W powołanym wyroku Sąd zakwestionował wydane decyzje wskazując m.in., że nieruchomość zabudowana browarem nie znajdowała się na terenie nieruchomości ziemskiej, o których mowa w art. 2 dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, lecz na terenie miasta Z.; już tylko ta okoliczność (bez potrzeby rozważania, czy browar jest przedsiębiorstwem przemysłu rolnego) wykluczała możliwość uznania, że nieruchomość ta podlegała działaniu dekretu o reformie rolnej.
W skardze na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2006 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, E. D., M. P. G. B., A. R. i M. Z., działający jako następcy prawni byłego właściciela nieruchomości, zarzucili naruszenie art. 2 Konstytucji RP, art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), art. 2 ust. 1 lit. e oraz art. 6 w zw. z art. 1 ust. 2 dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, oraz art. 7 w zw. z art. 77 i art. 8 kpa, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji, w części umarzającej postępowanie w sprawie. W uzasadnieniu skargi wskazano na motywy prawne przemawiające za uwzględnieniem skargi.
W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, powołując się na stan uzasadnienie zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.
W wyroku z dnia 24 czerwca 2004 r. sygn. akt IV SA/Wa 2074/02 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie zakwestionował właściwości postępowania administracyjnego w ustaleniu, czy Browar w Z., stanowiący część dóbr O., podpadał pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13). Wręcz przeciwnie, uchylając zaskarżone ówcześnie decyzje organów obu instancji, Sąd dokonał wiążącej oceny prawnej w zakresie uznania, czy wskazana część dóbr O., podpadała pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
Umorzenie postępowania administracyjnego w sprawie przez organ drugiej instancji pozostaje zatem w sprzeczności z oceną prawną wynikającą z powołanego wyroku Sądu z dnia 24 czerwca 2004 r., co stanowi naruszenie art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w sposób mający istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia.
W rozpatrywanej sprawie nie nastąpiła bowiem zmiana stanu prawnego, jak również nie ujawniły się nowe okoliczności w sprawie, które uzasadniałyby brak związania oceną prawną zawartą w powołanym wyroku Sądu z dnia 24 czerwca 2004 r.
Stwierdzenie naruszenia przez organ drugiej instancji art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i umorzenie postępowania, uniemożliwia Sądowi dokonanie oceny zaskarżonej decyzji w kontekście pozostałych zarzutów skargi, skoro w zaskarżonej decyzji organ orzekający skupił się jedynie nad wykazaniem niewłaściwości organów administracji do wydawania decyzji w takim zakresie, na podstawie dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, w jakim zgłoszone zostało żądanie przez następców prawnych byłego właściciela dóbr O..
W związku z powyższym, na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji.
O zwrocie kosztów postępowania na rzecz skarżących orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 §2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zobowiązany jest uwzględnić ocenę prawną zawartą w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 czerwca 2004 r. sygn. akt IV SA/Wa 2074/02, i rozpatrzyć w tym względzie odwołanie skarżących z dnia 16 maja 2005 r.