Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawiez 27 czerwca 2013 r., sygn. akt IV SA/Wa 665/13

Uzasadnienie

Uzasadnienie

1. I. Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej "Sądu") decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] (dalej "zaskarżoną decyzją") Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców (dalej "Szef Urzędu"), po rozpatrzeniu odwołania B. V.(dalej "skarżącego") od decyzji Wojewody [...] (dalej "Wojewody") z dnia [...] maja 2012 r. nr [...], orzekającej o odmowie udzielenia skarżącemu zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony, utrzymał decyzję Wojewody w mocy.
2. II. Zaskarżona decyzja Szefa Urzędu zapadła w następującym stanie faktycznym:
3. 1. W dniu 23 stycznia 2012 r. skarżący wystąpił do Wojewody z wnioskiem o udzielenie zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony w trybie tzw. abolicji (dalej "zezwolenie").
4. 2. Decyzją z dnia [...] maja 2012 r. Wojewoda orzekł o odmowie udzielenia zezwolenia. W ocenie Wojewody skarżący nie uwiarygodnił, że przebywa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej co najmniej od dnia [...] grudnia 2007 r.
5. 3. Skarżący wniósł do Szefa Urzędu odwołanie od decyzji Wojewody.
6. III. Rozpatrzywszy odwołanie skarżącego zaskarżoną obecnie decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r., Szef Urzędu utrzymał decyzję Wojewody w mocy.

Uzasadniając zaskarżoną decyzję, Szef Urzędu wskazał, co następuje:

1. 1. Wniosek skarżącego podlega rozpoznaniu w trybie przepisów ustawy z dnia 28 lipca 2011 r. o zalegalizowaniu pobytu niektórych cudzoziemców na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz o zmianie ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i ustawy o cudzoziemcach (Dz.U. Nr 191, poz.1133), dalej "ustawy abolicyjnej". W przedmiotowej sprawie rozstrzygnięcia wymaga, czy skarżący spełnia wymagania przewidziane w art.1 pkt 1 ustawy abolicyjnej.
2. 2. W toku postępowania administracyjnego (we wniosku oraz podczas przesłuchania) skarżący złożył w szczególności następujące oświadczenia odnośnie przybycia i pobytu w Polsce:
3. - skarżący przebywa w Polsce nieprzerwanie od października 2007 r., kiedy to przekroczył nielegalnie [...] granicę, po uprzednim odbyciu podróży przez terytorium R. razem z czternastoosobową grupą W.,
4. - od dnia przybycia do Polski w październiku 2007 r. skarżący nie opuszczał kraju,
5. - dokument podróży został mu zabrany w R. przez pośrednika, który organizował przejazd przez ten kraj,
6. - skarżący wyjechał z W. w wieku lat 17,
7. - adresem zamieszkania skarżącego w Polsce jest W., ulica [...],
8. - w dniu [...] kwietnia 2011 r. Ambasada [...] w W. wydała skarżącemu dokument podróży.

1. 2. W trakcie przesłuchania skarżącego stwierdzono, że skarżący nie rozumie pytań zadawanych mu w języku polskim i nie potrafi udzielać w tym języku odpowiedzi. Pomimo deklaracji, że od dnia przyjazdu do Polski pracuje w W., skarżący nie umiał wymienić wszystkich hal handlowych w tej miejscowości, istniejących w 2007 r. Nie potrafił wymienić również powszechnie znanych zdarzeń, które miały miejsce w Polsce w 2010 r.
2. 3. Pełnomocnik skarżącego złożył do akt sprawy pisemne oświadczenia cudzoziemców L.D. i N. V., w których wyżej wymienieni potwierdzili pobyt skarżącego w Polsce od listopada, ewentualnie od początku grudnia 2007 r.
3. 4. Wskazane wyżej oświadczenia należy uznać za niewiarygodne w zestawieniu z całokształtem materiału dowodowego zebranego w sprawie, w tym w szczególności z zeznaniami samego skarżącego. Niewiarygodność przedmiotowych oświadczeń wynika ze sprzeczności ich treści z następującymi okolicznościami: (-) skarżący wprawdzie podnosił w toku postępowania administracyjnego, że przyjechał do Polski w październiku 2007 r., niemniej zeznał, że przyjechał do Polski w wieku lat 17 – przyjazd do Polski musiał w tej sytuacji nastąpić dopiero w roku 2009 r., (-) skarżący nie dysponuje nawet podstawową znajomością języka Polskiego, jak też nie posiada żadnej wiedzy na temat wydarzeń, dotyczących Polski, które miały miejsce od roku 2007 r., (-) z pisma Ambasady [...] w Polsce wynika, że skarżącemu wydano nowy dokument podróży w związku z faktem, że paszport poprzednio przez niego posiadany został zagubiony, natomiast z zeznań skarżącego wynika, że jego poprzedni paszport został zabrany w R. przez pośrednika.
4. 5. Całokształt zebranego w sprawie materiału dowodowego wskazuje na to, że pobyt skarżącego w Polsce jest krótszy aniżeli deklarowany, tj. że w rzeczywistości rozpoczął się on nie w 2007 a w 2009 r.
5. IV. Skarżący wniósł do Sądu skargę na decyzję Szefa Urzędu, zarzucając orzeczeniu:

1. 1. rażące naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art.3 ust.2 pkt 1 w związku z art.1 i 3 ust.1 ustawy abolicyjnej poprzez uznanie, że skarżący nie spełnia przesłanki przebywania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej co najmniej od dnia 20 grudnia 2007 r.
2. 2. rażące naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj:
3. - art.78 § 2 k.p.a. poprzez niedopuszczenie dowodu z przesłuchań N. V. i L.D.
4. - art.6, 7, 8, 77 § 1 k.p.a. oraz art.107 § 3 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie stany faktycznego sprawy.
5. V. W odpowiedzi na skargę Szef Urzędu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje

VI. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej "p.p.s.a", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Kierując się powyższymi kryteriami Sąd uznał, że w przedmiotowej sprawie skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja zapadła z naruszeniem art.15 k.p.a. Wbrew zasadzie dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, wynikającej z tego przepisu, w postępowaniu odwoławczym nie zweryfikowano bowiem w sposób dostatecznie wyczerpujący wiarygodności zeznań skarżącego na okoliczność daty zawarcia znajomości i kontaktów skarżącego z cudzoziemcami N. V. i L. D., odstępując od przeprowadzenia dowodu z przesłuchania obu wskazanych wyżej cudzoziemców. W konsekwencji powyższego nie można uznać, że stan faktyczny sprawy został wyjaśniony w sposób wyczerpujący. Powyższe naruszenie przepisu postępowania administracyjnego mogło mieć istotny wpływ na wynik w sprawy, w następstwie czego zaskarżoną decyzję należało wyeliminować z obrotu prawnego.

1. VII. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji Szefa Urzędu prowadzi do następujących wniosków:
2. 1. Przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego było wyjaśnienie, czy skarżący spełnia warunki do otrzymania zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony na podstawie art.3 ust.1 ustawy abolicyjnej (ustawy z dnia 28 lipca 2011 r. o zalegalizowaniu pobytu niektórych cudzoziemców na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz o zmianie ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i ustawy o cudzoziemcach).
3. 2. Istotne z punktu widzenia niniejszej sprawy uregulowania ustawy abolicyjnej przedstawiają się w następujący sposób:

Zgodnie z art.1 ustawy abolicyjnej określa ona zasady zalegalizowania pobytu cudzoziemców przebywających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej:

1. 1) nieprzerwanie co najmniej od dnia 20 grudnia 2007 r., których pobyt na tym terytorium w dniu wejścia w życie ustawy jest nielegalny;
2. 2) nieprzerwanie co najmniej od dnia 1 stycznia 2010 r., którym przed tym dniem została wydana ostateczna decyzja o odmowie nadania statusu uchodźcy, zawierająca orzeczenie o wydaleniu, i których pobyt na tym terytorium w dniu wejścia w życie ustawy jest nielegalny;
3. 3) wobec których w dniu 1 stycznia 2010 r. trwało postępowanie w sprawie nadania statusu uchodźcy wszczęte na skutek kolejnego wniosku.

Zgodnie z art.3 ust.1 ustawy abolicyjnej wojewoda właściwy ze względu na miejsce pobytu cudzoziemca, o którym mowa w art. 1, udziela zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony na okres 2 lat, jeżeli wniosek o udzielenie tego zezwolenia zostanie złożony w terminie 6 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy.

Cudzoziemcowi, o którym mowa w art. 1, odmawia się udzielenia zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony, jeżeli:

1. 1) nie spełnia wymogów do udzielenia tego zezwolenia;
2. 2) jego dane znajdują się w Systemie Informacyjnym Schengen do celów odmowy wjazdu i zostały wpisane przez inne państwo obszaru Schengen;
3. 3) w postępowaniu w sprawie udzielenia tego zezwolenia został złożony wniosek lub zostały przedstawione dokumenty zawierające nieprawdziwe dane osobowe lub fałszywe informacje;
4. 4) w postępowaniu w sprawie udzielenia tego zezwolenia, w celu użycia za autentyczny, podrobił lub przerobił dokument bądź używał takiego dokumentu jako autentycznego;
5. 5) wymagają tego względy obronności lub bezpieczeństwa państwa albo ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego lub interes Rzeczypospolitej Polskiej;
6. 6) jego dane znajdują się w wykazie cudzoziemców, których pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest niepożądany i zostały umieszczone na podstawie art. 128 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach (art.3 ust.2 ustawy).

Od decyzji odmawiającej udzielenia zezwolenia, o którym mowa w ust. 1, przysługuje odwołanie do Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców (art.3 ust.3 ustawy).

Pobyt cudzoziemca, o którym mowa w art. 1, uznaje się za nieprzerwany, jeżeli nic innego nie wynika z zebranego materiału dowodowego lub z okoliczności sprawy (art.3 ust.4 ustawy).

Do oceny, czy pobyt cudzoziemca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest nieprzerwany, stosuje się odpowiednio art. 64 ust. 4 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach (art.3 ust.5 ustawy).

1. 3. Na gruncie niniejszej sprawy wyjaśnienia wymagało, czy skarżący przebywa w sposób nieprzerwany na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej co najmniej od dnia 20 grudnia 2007 r., a pobyt ten jest w dniu wejścia w życie ustawy (tj. w dniu 1 stycznia 2012 r.) nielegalny.
2. 4. Organy obu instancji uznały, że zebrany w sprawie materiał dowodowy daje podstawy do uznania, że skarżący nie legitymuje się wymaganym ustawą pobytem. Rozpatrując odwołanie skarżącego od odmownej decyzji Wojewody, Szef Urzędu wskazał, że powyższy wniosek wynika z następujących przesłanek: (-) skarżący uzyskał aktualny dokument podróży dopiero w dniu 28 kwietnia 2011 r. (otrzymanie paszportu w Ambasadzie W. w Polsce), (-) pomimo deklarowanego, siedmioletniego pobytu w Polsce skarżący nie włada językiem polskim, nie posiada również orientacji w sprawach dotyczących Polski, (-) skarżący nie posiada żadnych dokumentów, które świadczyłyby o jego pobycie w Polsce od 2007 r. i funkcjonowaniu w polskim społeczeństwie, (-) skarżący złożył w postępowaniu administracyjnym niewiarygodne zeznania na temat okoliczności faktycznych, istotnych z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy. W szczególności organ zakwestionował twierdzenia skarżącego, że fakt jego przebywania w Polsce we wskazanym w ustawie okresie mogą potwierdzić cudzoziemcy N. V. i L. D..
3. 5. W ocenie Sądu stanowisko organu odwoławczego odnośnie niecelowości przeprowadzenia w sprawie dowodu ze świadków wskazanych przez skarżącego jest wadliwe.
4. 6. Z cytowanych na wstępie zapisów ustawowych wynika, że przedmiotem postępowania wyjaśniającego na okoliczność, czy cudzoziemiec ubiegający się o uzyskanie zezwolenia na zamieszkanie w Polsce w trybie uregulowanym w ustawie abolicyjnej, spełnia wymogi ustawowe, uprawniające go do uzyskania takiego zezwolenia, jest ustalenie, czy cudzoziemiec ten, niewątpliwie przebywający w Polsce obecnie i który w okresie sześciu miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy abolicyjnej, tj. w okresie od 1 stycznia do 1 lipca 2012 r., złożył stosowny wniosek, spełnia warunek nieprzerwanego przebywania w Polsce od 20 grudnia 2007 r.

Zauważyć należy, że ustawodawca wyszedł niewątpliwie z racjonalnego założenia, że legalizacją pobytu, a zatem prawnym usankcjonowaniem stanu niezgodnego z prawem (nielegalnego przebywania na terytorium Polski) można objąć tylko tych cudzoziemców, którzy wykazują dostatecznie długotrwały, tj. co najmniej kilkuletni związek faktyczny z Polską. Okoliczność, że pobyt spełniający tego rodzaju kryteria łączy się co do zasady z intensywnym związaniem cudzoziemca z Polską w szczególności w postaci podjęcia w Polsce zatrudnienia, zamieszkiwania, jak też konieczności zaspokajania innych istotnych potrzeb bytowych, uzasadnia odstąpienie przez ustawodawcę od egzekwowania zasady legalizmu i wyjście naprzeciw potrzebom cudzoziemców w postaci zalegalizowania ich pobytu.

Nie ulega wątpliwości, że przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego na okoliczność, czy cudzoziemiec spełnia warunek przebywania w Polsce co najmniej od wskazanego w ustawie dnia, łączy się z natury rzeczy z istotnymi problemami natury dowodowej w sytuacji, w której pobyt cudzoziemca w Polsce jest nielegalny od samego dnia jego przybycia do Polski. Ustalenia organów w tym zakresie muszą zatem z konieczności polegać na ocenie wiarygodności zeznań samego cudzoziemca pod kątem tego, czy zeznawane przez niego okoliczności istotnie dowodzą kilkuletniego przebywania w Polsce.

Skarżący utrzymuje, że przebywa w Polsce od października 2007 r., w związku z czym spełnia ustawowe warunki do uzyskania zezwolenia. Z przedłożonych przez skarżącego oświadczeń dwóch przebywających w Polsce legalnie cudzoziemców wynika, że zawarli oni znajomość ze skarżącym w 2007 r. i utrzymują tę znajomość do chwili obecnej.

W oczywisty sposób nie można odmówić trafności rozumowaniu organu odwoławczego, że pomiędzy przedmiotowymi oświadczeniami a resztą materiału dowodowego występują pewnego rodzaju rozbieżności (określenie wieku skarżącego w okresie, w którym doszło do poznania przez cudzoziemca skarżącego), niemniej w ocenie Sądu przedwczesnym byłoby kategoryczne stwierdzenie, że wspomniane okoliczności jednoznacznie dyskredytują wiarygodność tych oświadczeń. W ocenie Sądu ostateczna weryfikacja zeznań skarżącego odnośnie charakteru i czasu trwania jego kontaktów z cudzoziemcami wymaga przeprowadzenia dowodu z przesłuchania tych osób.

Z uwagi na fakt, że potwierdzenie charakteru i okresu trwania relacji, jakie według twierdzeń skarżącego łączyły go z dwoma wyżej wymienionymi cudzoziemcami prowadziłoby do uznania, że skarżący spełnia wymóg ustawowy przewidziany w art.1 pkt 1 ustawy abolicyjnej, konieczność ostatecznego zweryfikowania wiarygodności wspomnianych twierdzeń skarżącego uznać należy za istotną.

W następstwie uprawomocnienia się niniejszego wyroku Szef Urzędu przeprowadzi dowód z przesłuchania cudzoziemców N. V. i L. D. Z powyższych względów Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit.c, art.152 oraz art.200 p.p.s.a.