Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 8 maja 2015 r., referendarz sądowy przyznał J. H. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata i oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych.
W ocenie referendarza sądowego uzyskiwane przez skarżącego i jego żonę dochody i wydatki pozwalają na takie zaplanowanie budżetu domowego, aby wygospodarować środki na poniesienie związanych ze sprawą kosztów sądowych. Pozwala na to zarówno charakter dochodu (stałe, comiesięczne świadczenie z ZUS) jak i jego wysokość. Co prawda, skarżący wskazuje, że świadczenie to w całości przeznacza na podstawowe potrzeby. Jednak zakres wydatków wnioskodawcy uzależniony jest od poziomu na jakim prowadzone jest gospodarstwo domowe, jednakże z uwagi na wyjątkowy charakter instytucji zwolnienia od kosztów sądowych to udzielenie prawa pomocy może mieć miejsce jedynie w przypadku osób, których dochody oraz stan majątkowy są niższe od przeciętnych. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby niezbyt wysokiej, stopy życiowej nie uzasadnia przyznania prawa pomoc.
J. H. złożył sprzeciw od powyższego rozstrzygnięcia wnosząc o całkowite zwolnienie od kosztów sądowych, podniósł, że otrzymane przez niego świadczenie emerytalne co miesiąc pomniejszane jest o kwotę 1078.98 zł, dodatkowo ponosi on koszty licznych postępowań administracyjnych. Skarżący wskazał, że odmowa przyznania prawa pomocy wiązałaby się z uniemożliwieniem mu dochodzenia słusznych interesów.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 14 marca 2012r., poz. 270 ze zm.), zwanej w dalszej części p.p.s.a, w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W związku z tym, iż sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy podlega ponownemu rozpatrzeniu.
Stosownie do treści art. 245 § 2 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie dla niej profesjonalnego pełnomocnika następuje wówczas, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, następuje przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, które obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Podkreślić należy, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka -Medek, wyd. Zakamycze 2005, s. 594).
W orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób żyjących w ubóstwie (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia).
Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód. Inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku spoczywa na wnioskodawcy.
W wyniku dokonanej analizy sytuacji finansowej skarżącego i jego zdolności płatniczych należało stwierdzić, że wnioskodawca wykazał, iż nie jest w stanie ponieść w całości kosztów sądowych oraz kosztów związanych z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru. Oprócz powyższego wnioskodawca wskazał we wniosku oraz w sprzeciwie stałe wydatki oraz inne jakie ponosi lub musi w najbliższym czasie ponieść.
Dokonując oceny sytuacji majątkowej skarżącego z punktu widzenia możliwości ponoszenia przez wnioskodawcę kosztów sądowych porównano wysokość miesięcznych dochodów z kwotami wskazanymi przez stronę wydatków i stwierdzono, iż wnioskodawca nie jest w stanie jednorazowo uiścić wpisu sądowego od skargi, który w niniejszej sprawie wynosi 200,00 złotych oraz ustanowić profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Stwierdzono, że byłby to wydatek wykraczający poza jego rzeczywiste możliwości finansowe. W związku z powyższym, przyznano skarżącemu prawo pomocy poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi w wysokości 200,00 złotych oraz ustanowienie adwokata.
Jednocześnie uznano, że brak jest brak podstaw do przyjęcia, iż wnioskodawca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego samodzielnie.
Z oświadczeń wynika, że skarżący oraz jego żona uzyskują stały comiesięczny dochód w wysokości 3679,39 zł brutto (2750,41 netto). Jako stałe comiesięczne wydatki wskazał kwotę – 1315 zł, "zmienne" wydatki, związane z "pokryciem kosztów obsługi postępowań administracyjnych" – 230 zł, a na pozostałe wydatki (w tym żywność) pozostaje kwota ok. 1000 zł.
Mimo, iż wskazana kwota nie jest wysoka to należy pamiętać, że skarżący posiada jednak stałe źródło dochodu w kwocie pozwalającej na sukcesywne czynienie oszczędności na pokrycie choćby części kosztów związanych z zainicjowanym postępowaniem sądowym. Należy bowiem podkreślić, że wszczynając spór przed Sądem, skarżący powinien mieć na uwadze, że prowadzenie postępowania sądowego wiązać się będzie z koniecznością ponoszenia niezbędnych kosztów. Powinien zatem poczynić odpowiednie starania w celu zabezpieczenia środków finansowych niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów postępowania sądowego.
Wskutek powyższego stwierdzono, że wnioskodawca mając stały dochód miesięczny powinien partycypować w kosztach sądowych. Podkreślić należy, że wymóg ponoszenia kosztów sądowych nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości (por. postanowienie NSA z dnia 20 sierpnia 2009 r. II OZ 678/09).
W świetle powyższego, argumenty podnoszone przez wnioskodawcę w sprzeciwie nie uzasadniają uwzględnienia jego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Podkreślić należy, iż w ponoszonych wydatkach wnioskodawca winny uwzględnić również koszty sądowe, które powinny być ponoszone na równi z innymi niezbędnymi wydatkami.
Mając na względzie powyższe rozważania stwierdzono, że skarżący wykazał, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania w przedmiotowej sprawie, dlatego w celu zachowania prawa strony do rozpatrzenia jej sprawy przez sąd zasadnym jest przyznanie jej prawa pomocy poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi oraz ustanowienie adwokata.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 p.p.s.a orzeczono jak w sentencji postanowienia.