Uzasadnienie
- I. Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej "Sądu") decyzją z dnia [...] lutego 2014 r. Nr [...] (dalej "zaskarżoną decyzją") Prezes Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (dalej "Prezes IPN") utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] maja 2013 r. Nr [...] o odmowie potwierdzenia, że A. F. ur. 4 lutego 1927 r. w miejscowości R. przebywała bez wyroku w Centralnym Obozie w J. w okresie od maja 1947 r. do 5 lutego 1948 r. za działalność polityczną związaną z walką o suwerenność i niepodległość Polski.
- II. Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie sprawy:
- 1. Wnioskiem z dnia 30 lipca 2012 r. A. F. wystąpiła do Prezesa IPN o ustalenie przyczyn jej aresztowania zakończonego zwolnieniem w dniu 30 stycznia 1948 r. i stwierdzenie, czy były to okoliczności, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2012 r., poz. 400; dalej jako "ustawy o kombatantach").
- 2. Prezes IPN potraktował pismo skarżącej jako wniosek dotyczący potwierdzenia okoliczności, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach.
- 3. Decyzją z dnia [...] maja 2013 r. Prezes IPN odmówił potwierdzenia, że A. F. przebywała w Centralnym Obozie w J. w okresie od maja 1947 r. do 5 lutego 1948 r. w związku z prowadzoną działalnością niepodległościową.
- 4. Pismem z dnia 12 sierpnia A. F. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] maja 2013 r. W uzasadnieniu swojego wniosku wskazała, że nie zgadza się z zarzutami, iż powodem jej aresztowania była przynależność do [...]. Podała, że nigdy w trakcie całego pobytu w Centralnym Obozie w J. nie przedstawiono jej takiego zarzutu ani nie wydano wyroku w tej sprawie.
- III. Zaskarżoną decyzją Prezes IPN utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] maja 2013 r.
W uzasadnieniu decyzji organ administracji publicznej wskazał, między innymi, co następuje:
- 1. W odniesieniu do pierwszej przesłanki, a mianowicie przebywania w więzieniu lub innym miejscu odosobnienia Prezes IPN stwierdził, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy daje podstawę do potwierdzenia, że skarżąca przebywała w Centralnym Obozie Pracy w J. w okresie od 1947 r. do dnia 5 lutego 1948 r.
- 2. Powodem natomiast wydania przez orzekający organ decyzji odmownej było ustalenie, że brak jest dowodów na to by jednoznacznie stwierdzić, że wnioskodawczyni prowadziła działalność niepodległościową w okresie poprzedzającym jej aresztowanie.
- 3. Ze zgromadzonych w sprawie dokumentów ustalono, że powodem aresztowania skarżącej było podejrzenie, iż wraz z innymi członkami swojej rodziny współpracowała z organizacją [...]. Na potwierdzenie tego faktu przytoczono treść pisma Szefa Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego z dnia 18 lutego 1948 r. skierowanego do Naczelnika Wydziału IIO Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w S., w którym podano, że w transporcie osób zwolnionych z COP w J. z dnia 11 lutego 1948 r. znajdowała się m.in. A. F. (sygn. akt [...], k.22). Informację o podejrzewaniu skarżącej o przynależność lub współpracę z bandą [...] zawierała również notatka służbowa z dnia [...] kwietnia 1956 r. (sygn. akt [...], k.237). W aktach o sygn. [...] znajduje się charakterystyka wybranych członków rodziny F., gdzie na stronie 5 podano, że A. F. c. M. "po wyzwoleniu Polski Ludowej nadal przebywała w R. i pracowała na gospodarstwie rolnym. Przy tym należała do bandy [...], z którą współpracowała pełniąc funkcję łącznika". Także zapis z karty E-14 pochodzącej z Kartoteki Ogólnoinformacyjnej b. KWMO/WUSW w S. potwierdza, że A. F. ur. 4.02.1927 r. w R. przebywała w Centralnym Obozie Pracy w J. jako podejrzana o współpracę z bandą [...].
- 4. Podkreślono, że w trakcie prowadzonego postępowania skarżąca nie wykazał, że należała do organizacji niepodległościowej lub w jakikolwiek inny sposób walczyła o niepodległość i suwerenność Polski.
- 5. Ostatecznie orzekający organ przyjął za udowodniony fakt przebywania skarżącej w Centralnym Obozie Pracy w J. w okresie od dnia 45 lutego 1948 r. pod zarzutem przynależności do organizacji [...]. Na tej podstawie uznano, że nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 8 ust. 2 pkt 2 lit. a w zw. z art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach.
- IV. A. F. wniosła skargę do Sądu na decyzję Prezesa IPN z dnia [...] lutego 2014 r., w której nie zgodziła się z twierdzeniem organu, że przynależała do organizacji [...]. Skarżąca wskazała, że w okresie od maja 1947 r. do 5 lutego 1948 r. przebywała w Centralnym Obozie Prace w J. bez żadnego wyroku. Podczas pobytu poddana została różnym represjom oraz nękaniu, co w jej ocenie już samo w sobie powinno być podstawą do wszczęcia postępowania wyjaśniającego w tej sprawie.
- V. W odpowiedzi na skargę Prezes IPN wniósł o jej oddalenie, podtrzymując ocenę wyrażoną w zaskarżonej decyzji.
- VI. Na rozprawie, działający w imieniu skarżącej pełnomocnik podniósł, że żaden ze zgromadzonych w niniejszej sprawie dokumentów nie potwierdza, że skarżąca była członkiem organizacji [...].
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
VII. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego artykułu, kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Uwzględnienie przez Sąd skargi na orzeczenie organu administracji publicznej jest dopuszczalne tylko w razie stwierdzenia naruszeń prawa wymienionych w art. 145 § 1 p.p.s.a.
W świetle art. 145 § 1 p.p.s.a. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:
- 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi:
- a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,
- b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,
- c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;
- 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach;
- 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.
Naruszeń, które mogłyby stanowić podstawę do zastosowania w niniejszej sprawie środków, o których mowa powyżej, Sąd nie stwierdził.
Zgodnie z art. 151 p.p.s.a., w razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala.
Sąd skargę oddalił, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa w sposób upoważniający Sąd do wyeliminowania tego orzeczenia z obrotu prawnego.
- VIII. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji wymaga wzięcia pod uwagę następujących uregulowań:
- 1. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy art. 4 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 8 ust. 2 pkt 2 lit. a ustawy o kombatantach.
- 2. Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o kombatantach przepisy ustawy stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego. Represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski na mocy skazania w latach 1944-1956, na podstawie przepisów wydanych przez władze polskie, przez sądy powszechne, wojskowe i specjalne albo w latach 1944-1956 bez wyroku - za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość (art. 4 ust. 1 pkt 4).
- 3. Zgodnie zaś z art. 8 ust. 2 pkt 2 a cyt. ustawy na wniosek osoby zainteresowanej Prezes Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu potwierdza okoliczność, o której mowa w art. 4 ust. 1 pkt 4, w przypadku osadzenia bez wyroku w więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski.
- IX. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji w świetle wskazanych wyżej uregulowań prowadzi do następujących wniosków.
- 1. Aby represjonowanie danej osoby wyczerpywało znamiona art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach, jej osadzenie w więzieniu powinno pozostawać w bezpośrednim związku z prowadzoną przez nią uprzednio działalnością polityczną związaną z walką o niepodległość i suwerenność Państwa Polskiego. Prezes Instytutu Pamięci wydając zatem rozstrzygnięcie w przedmiocie potwierdzenia okoliczności, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach musi ustalić po pierwsze, że osadzona osoba rzeczywiście prowadziła uprzednio działalność związaną z walką o niepodległość i suwerenność, pod drugie zaś, że zaistniał związek przyczynowy pomiędzy aresztowaniem tej osoby, a jej rzeczywistą działalnością polityczną bądź religijną związaną z walką o suwerenność i niepodległość.
- 2. Zdaniem Sądu Prezes IPN trafnie przyjął, że w niniejszej sprawie został udowodniony fakt przebywania skarżącej w ośrodku odosobnienia na terenie Polski w latach 1944-1956. Zgormadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdził bowiem, że A. F. faktycznie przebywała w Centralnym Obozie Pracy w J. w okresie od 1947 r. do dnia 5 lutego 1948 r. bez wyroku.
- 3. Trafnie jednocześnie organ uznał, że skarżąca nie spełniła drugiej z przesłanek art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach, tj. nie wykazała, że przed aresztowaniem prowadziła działalność niepodległościową, co nie pozwoliło jednocześnie przyjąć, że uwięzienie skarżącej pozostawało w bezpośrednim związku przyczynowym z prowadzoną uprzednio działalnością polityczną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość.
- 4. Ze zgromadzonych w sprawie dokumentów archiwalnych wynika, że powodem uwięzienia skarżącej w Centralnym Obozie Pracy w J. było podejrzenie jej o współpracę z organizacją [...]. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, wbrew twierdzeniom skarżącej, nie potwierdzał, że podejrzewanymi o podjęcie aktywnej działalności w organizacji [...] byli jedynie członkowie rodziny skarżącej (M. F. s. M. - brat skarżącej oraz M. F. s. T.- kuzyn skarżącej). W zgromadzonych aktach archiwalnych dotyczących rodziny A. F. znajdują się również dokumenty potwierdzające, że sama skarżąca została aresztowana z powodu podejrzenia jej o kontakt z członkami organizacji [...].
- 5. Słuszne jest zatem stanowisko organu, że w niniejszej sprawie nie został udowodniony fakt, że aresztowanie skarżącej było wynikiem prowadzenia przez nią działalności politycznej związanej z walką o suwerenność i niepodległość. Również sama skarżąca nie wykazała, że przed umieszczeniem jej w ośrodku prowadziła działalność związaną z walką o niepodległość i suwerenność Polski oraz jakiego rodzaju była to działalność. Nie można zatem uznać, że skarżąca została umieszczona w Centralnym Obozie Pracy w J. z powodu prowadzenia działalności niepodległościowej. Wobec tego prawidłowo zastosowano przepis art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach, albowiem potwierdzenie przebywania w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski w latach 1944-1956 bez wyroku za działalność polityczną związaną z walką o suwerenność i niepodległość może nastąpić jedynie wówczas, gdy wnioskodawca rzeczywiście prowadził działalność opisaną w tym przepisie.
- 6. Prezes IPN trafnie uznał, że zebrany w postępowaniu materiał dowodowy był wyczerpujący, a jego ocena nie pozwalała na przyjęcie, że skarżąca została aresztowana ze względu na działalność niepodległościową. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie zostało wykazane, że uwięzienie skarżącej nastąpiło z innych przyczyn niż wskazane w art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach. Nie można tym samym uznać, że została spełniona druga z przesłanek zawartych w art. 4 ust. 1 pkt 4 cyt. ustawy. Fakt przebywania skarżącej w ośrodku odosobnienia nie dawał podstaw do wydania decyzji potwierdzającej jej represjonowanie, bowiem uwiezienie skarżącej nie nastąpiło w związku z jej działalnością polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość.
- 7. W konkluzji niniejszych wywodów stanowczego podkreślenia wymaga fakt, że jakkolwiek rozstrzygnięcie wniosku skarżącej nakładało na Prezesa IPN obowiązek dokonania stosownej kwerendy archiwalnej, a w dalszej kolejności sięgnięcia przez organ i powołania się w uzasadnieniach kwestionowanych przez skarżącą orzeczeń na treść dokumentów wytworzonych przez ówczesne organy ścigania i bezpieczeństwa publicznego (wraz z zamieszczeniem cytatów z tych dokumentów), to wyłącznym celem tych czynności było wyjaśnienie przesłanek, jakimi kierowały się ówcześnie działające organy, umieszczając skarżącą w obozie pracy przymusowej. Ze stwierdzonego przez Prezesa IPN niewątpliwego faktu umotywowania tych działań podejrzewaniem skarżącej o przynależność do [...], nie wynika w najmniejszym stopniu ani potwierdzenie zasadności tych podejrzeń, formułowanych przez organy bezpieczeństwa publicznego, ani aprobata podjętych wobec skarżącej działań. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie stanowi zatem dowodu, czy też potwierdzenia tego, że skarżąca była członkinią, ewentualnie współpracowniczką [...], stanowiąc wyłącznie dowód wyłącznie na to, że pod takim zarzutem (członkostwa, czy też współpracy z [...]) skarżąca została umieszczona w obozie pracy przymusowej.
- X. Z powyższych względów, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd orzekł, jak w sentencji.