Uzasadnienie
Stowarzyszenie [...]z siedzibą w W. zwróciło się do Sądu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
Stowarzyszenie [...] jest stowarzyszeniem zwykłym. Wszystkie wydatki na swoją działalność pokrywa ze środków własnych członków. Stowarzyszenie nie posiada majątku. Nie ma rachunku bankowego. Działalność Stowarzyszenia opiera się na pracy społecznej jego członków.
W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, że nie ma możliwości uiszczenia kosztów sądowych, albowiem prowadzi wiele postępowań sądowo-administracyjnych. Zdaniem skarżącego odmowa przyznania prawa pomocy jest wyrazem ograniczenia jego konstytucyjnego prawa do Sądu.
W dniu 24 marca 2010r. (data stempla pocztowego) na wezwanie referendarza sądowego, wnioskodawca złożył pismo z dnia 22 marca 2010r. wraz z kopią protokołu ze spotkania członków Stowarzyszenia [...] w dniu [...] kwietnia 2009 r. Z dokumentu tego wynika, że przynależność do Stowarzyszenia potwierdziło sześć osób, a obowiązkiem uiszczania składki ustalonej na kwotę 10 zł miesięcznie objęte są cztery osoby.
Referendarz sądowy stwierdził, co następuje
Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów. Obowiązek ponoszenia kosztów postępowania nie narusza zagwarantowanego w art. 45 Konstytucji RP prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), przyznanie osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym (zwolnienie od kosztów sądowych) następuje, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów
Sygn. akt IV SA/Wa 72/10 postępowania. Przez pojęcie "środki" należy rozumieć nie tylko środki finansowe gromadzone na rachunkach bankowych czy wartość środków trwałych. Obowiązkiem ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy jest wykazanie faktu podjęcia starań o uzyskanie środków finansowych, niezależnie od efektów.
Stowarzyszenie nie wykazało dostatecznie, iż nie dysponuje wystarczającymi środkami na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Fakt niepobierania składek od swoich wszystkich członków oraz zaniechanie podjęcia jakichkolwiek działań w celu uzyskania środków finansowych nie może samo przez się stanowić podstawy do przyznania skarżącemu Stowarzyszeniu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa, a więc ubiegający się o taką pomoc powinien w każdym przypadku poczynić wszelkie możliwe czynności, które pozwolą mu na uiszczenie kosztów sądowych i dopiero wtedy, gdyby poczynione w ten sposób czynności okazałyby się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. W okolicznościach niniejszej sprawy, nie można bowiem przyjąć że jedynym przesądzającym argumentem przemawiający za zwolnieniem od kosztów sądowych jest to, że działalność Stowarzyszenia jest realizowana społecznie przez jego członków.
Skarżące Stowarzyszenie jest stowarzyszeniem zwykłym w rozumieniu ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.), w związku z czym, stosownie do treści art. 42 ust. 1 pkt 4 i 5 tej ustawy nie może prowadzić działalności gospodarczej, przyjmować darowizn, spadków i zapisów oraz otrzymywać dotacji, a także korzystać z ofiarności publicznej. Środki na swoją działalność uzyskuje zaś ze składek członkowskich (art. 42 ust. 2 powołanej ustawy). Ustawowe ograniczenie źródeł finansowania stowarzyszenia zwykłego nie oznacza jednak, że określając cele i formy działania założyciele nie mają obowiązku przewidzieć środków na działalność takiego stowarzyszenia, zawierając w tym zakresie odpowiednie postanowienia w regulaminie stanowiącym podstawę jego funkcjonowania. Realizując cele regulaminowe, np. poprzez wszczynanie postępowań przed sądami administracyjnymi, członkowie Stowarzyszenia powinni z kolei - w razie trudności w prowadzeniu działalności regualaminowej - podjąć odpowiednie środki w celu uzyskania niezbędnych środków finansowych, np. poprzez zwiększenie liczby członków. Brak zapewnienia stałego źródła dochodów nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem Stowarzyszenia przy rozpatrywaniu jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zwolnienie strony od
Sygn. akt IV SA/Wa 72/10 kosztów postępowania sądowego, w sytuacji, kiedy sama pozbawia się możliwości uzyskania środków finansowych, jest niezasadne.
Przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie byłoby dopuszczalne w sytuacji, gdyby skarżący zasadniczo, poprzez wprowadzenie odpowiednich rozwiązań organizacyjnych (ustalenie składki członkowskiej na odpowiednio wysokim poziomie, zwiększenie liczby członków), zapewnił źródła finansowania swojej działalności, obejmującej także występowanie w postępowaniach sądowych. Możliwe jest również przekształcenie Stowarzyszenia [...] w stowarzyszenie "statutowe", które oprócz składek członkowskich mogłoby zwiększać swój majątek z otrzymywanych darowizn, spadków i zapisów. Mogłoby także prowadzić działalność gospodarczą w celu uzyskania środków na działalność statutową. Tymczasem argumentacja zawarta w przedmiotowym wniosku a przede wszystkim protokół ze spotkania członków Stowarzyszenia (z dnia [...] kwietnia 2009r). wskazują, że członkami Stowarzyszenia są osoby, które nie mając środków na realizację celów określonych w regulaminie, w istocie dążą do stworzenia sytuacji, w której działalność Stowarzyszenia realizowana będzie z budżetu Państwa.
Podkreślić w tym miejscu należy, że przerzucanie ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo, np. poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Stowarzyszenie, nawet o niewielkiej liczbie członków i o niskich dochodach, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje bowiem prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, jednakże nie gwarantuje wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06. niepublikowane).
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak w postanowieniu