Uzasadnienie
Stowarzyszenie [...] z siedzibą w W. zwróciło się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
Z treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku z dnia 25 kwietnia 2013 r. i regulaminu Stowarzyszenia [...] wynika, że wnioskodawca jest stowarzyszeniem zwykłym, które nie posiada majątku i nie ma rachunku bankowego. Jego działalność opiera się na pracy społecznej członków (pkt 7 regulaminu Stowarzyszenia). Aktualnie Stowarzyszenie liczy trzynastu członków. Weryfikacja liczby członków nastąpić ma na spotkaniu w bieżącym miesiącu. Wydatki na opłaty sądowe w 2012 r. pochłonęły 3.034 zł, a w bieżącym roku 900 zł. Jak wskazał wnioskodawca, przeciętnie każdy z członków musi wyłożyć na działalność Stowarzyszania 25-30 zł miesięcznie. Z tego względu, w ocenie skarżącego, nie można twierdzić, że na działania Stowarzyszania jego członkowie płacą niskie składki.
Postanowieniem referendarza sądowego z 7 maja 2013 r. odmówiono skarżącemu Stowarzyszeniu przyznania prawa pomocy.
W dniu 17 maja 2013 r. (data nadania pisma w urzędzie pocztowym) Stowarzyszenie [...] w W. wniosło sprzeciw od ww. postanowienia.
W uzasadnieniu sprzeciwu Stowarzyszenie powtórzyło argumentację przedstawioną we wniosku oraz wskazało, że w bieżącym roku wydatki Stowarzyszenia tylko na sprawy sądowe wyniosły już 1.600 złotych. Stowarzyszenie podniosła także, że Państwo nie jest bytem samoistnym. Jest m. in. gwarantem ochrony praw i wolności obywateli. Objawia się to poprzez gwarantowanie prawa do zrzeszania się obywateli. Także poprzez ustanowione prawo, Państwo umożliwia dofinansowanie sformalizowanych grup społecznych. Ubiegania się przez Stowarzyszenie o zwolnienie z kosztów sądowych nie można zatem oceniać negatywnie.
Sąd zważył, co następuje
W myśl art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) - dalej w skrócie: P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu (...), postanowienie, (...) przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd (...).
W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę na treść art. 199 P.p.s.a., według którego strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. A zatem, także i Stowarzyszenia, chcąc realizować swoją działalność muszą liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania sądowego, w szczególności postępowania sądowoadministracyjnego. Nie mogą, zatem oczekiwać, że skoro występują w sprawie w interesie społecznym to ciężar kosztów tego postępowania winien pokryć Skarb Państwa.
Jedynie w sytuacji, gdy stowarzyszenie wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania można przyznać mu prawo pomocy w zakresie całkowitym (art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a.) lub, gdy wykaże, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.), można przyznać mu prawo pomocy w zakresie częściowym.
Powołane przepisy wskazują przesłanki, jakimi kieruje się Sąd rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy. Przyznanie prawa pomocy, jako forma dofinansowania z budżetu państwa, sprowadza się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Nie zawsze bowiem faktyczny brak środków przemawiać będzie za przyznaniem prawa pomocy. Może, bowiem zdarzyć się tak, że strona nie posiada środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego, jednakże nie posiada ich, albowiem nie wykorzystuje możliwości ich zdobycia.
Z taką sytuacją mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie.
Stosownie do art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.) majątek stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej. Stowarzyszenie, z zachowaniem obowiązujących przepisów, może przyjmować darowizny, spadki i zapisy oraz korzystać z ofiarności publicznej (art. 33 ust. 2). Może prowadzić działalność gospodarczą, według ogólnych zasad określonych w odrębnych przepisach. Dochód z działalności gospodarczej stowarzyszenia służy realizacji celów statutowych i nie może być przeznaczony do podziału między jego członków (art. 34).
Stowarzyszenie [...] w W. dobrowolnie zrezygnowało z możliwości jakie daje ww. przepis prawa w celu zdobycia jakichkolwiek środków na prowadzenie swojej działalności w interesie społecznym, ograniczając swoją inicjatywę w tym zakresie jedynie do zbierania składek członkowskich. Stowarzyszenie wyraźnie liczy na pomoc Państwa w tym względzie. Tymczasem istota działania Stowarzyszenia z natury rzeczy wyklucza przerzucenie niemalże całości kosztów jego działalności na Skarb Państwa. To, że Państwo gwarantuje prawo do zrzeszania się obywateli, nie jest jednoznaczne z tym, że to Państwo winne jest zagwarantować funkcjonowanie organizacji społecznych poprzez ich obligatoryjne dofinansowanie. Państwo w istocie ma jedynie umożliwić pomoc w postaci m. in. instytucji zwolnienia od kosztów sądowych i przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi taką ewentualność zawierają. Stowarzyszenia nie mogą być w uprzywilejowanej sytuacji względem innych podmiotów, w tym osób fizycznych, prowadzących spory sądowe.
Podkreślić należy, że stowarzyszenie nawet o niewielkiej liczbie członków i o niskich dochodach, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku. Jeśli Stowarzyszenie chce aktywnie realizować cele, dla których zostało utworzone, to winno liczyć się z kosztami jakie bezwątpienia ta realizacja pociąga. W szczególności, gdy decyduje się skorzystać z drogi postępowania sądowoadministracyjnego, powinno zagospodarować i przeznaczyć środki na pokrycie kosztów sądowych. Tymczasem stanowisko Stowarzyszenia [...] zaprezentowane w sprzeciwie sugeruje, że Stowarzyszenie to nastawione jest na realizację swoich celów w oparciu o instytucję prawa pomocy i nawet nie zamierza podjąć próby zdobywania środków na swoją działalność, korzystając z możliwości jakie daje ustawa Prawo o stowarzyszeniach, ograniczając się jedynie do składek członkowskich.
Z powyższych względów Sąd uznał, że nie zachodzi przesłanka z art. 246 § 2 pkt 2 cytowanej wyżej ustawy, pozwalająca na przyznanie skarżącemu Stowarzyszeniu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów.
Z tych względów, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 260 ustawy P.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.