Uzasadnienie
Decyzją z dn. [...].11.2004 r. Wojewoda [...] na podstawie art. 105 § 1 kpa w zw. z art. 63 ust. 3 ustawy z dn. 19.10.1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 107, poz. 464 ze zm.) umorzył postępowanie z wniosku R. R. o uchylenie decyzji Naczelnika Powiatu w Z. z dn. [...].01.1975 r.
W uzasadnieniu wskazano, iż wyżej wymienioną decyzją wydaną na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy z dn. 26.10.1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych stwierdzono, iż przepisy te nie mają zastosowania do nieruchomości rolnej położonej we wsi P. i zapisanej w operacie ewidencji gruntów na J. R. Decyzja ta stała się ostateczna w dn. 11.02.1975 r.
Stosownie do art. 63 ust. 2 i 3 ustawy z dn. 19.10.1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnym Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw do ostatecznych decyzji wydanych na podstawie ustawy z dn. 26.10.1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych - od dnia wejścia w życie tej ustawy tj. od 01.01.1992 r., nie stosuje się przepisów kpa dotyczących wznowienia, stwierdzenia nieważności i uchylenia lub zmiany decyzji. Wobec powyższego nie istnieje możliwość wzruszenia w trybie kpa ostatecznych decyzji wydanych w sprawach uwłaszczenia gospodarstw rolnych.
Wskutek odwołania wniesionego przez R. R. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dn. [...].02.2005 r. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu powtórzono argumentację zawartą w uzasadnieniu decyzji organu I instancji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego R. R. wniósł o uchylenie decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dn. [...].02.2005 r., stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z [...].11.2004 r. oraz o uchylenie decyzji Naczelnika Powiatu w Z. z dn. [...].01.1975 r.
W uzasadnieniu skargi R. R. wywodzi, iż zakaz wzruszenia decyzji według wymogów wskazanych w art. 63 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw dotyczy tylko takich decyzji, którymi uregulowano własność gospodarstw rolnych decyzjami będącymi aktami własności ziemi. Nie jest zaś tego rodzaju orzeczeniem decyzja Naczelnika Powiatu w Z. z dn. [...].01.1975 r.
Zdaniem skarżącego z art. 12 ust. 1 ustawy z dn. 26.10.1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych wynika kompetencja jedynie do wydania aktu własności ziemi, nie zaś do wydania decyzji stwierdzającej, że do danej nieruchomości przepisy powołanej ustawy nie mają zastosowania. W ocenie R. R. wniosek o uchylenie decyzji Naczelnika Powiatu w Z. całkowicie odpowiada wymogom art. 154 § 1 kpa.
W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga zasługuje na uwzględnienie, a zawarty w niej zarzut należy uznać za trafny.
Nie było natomiast możliwe rozstrzygnięcie o treści żądanej przez skarżącego w zakresie orzeczenia w przedmiocie uchylenia decyzji wydanej przez Naczelnika Powiatu w Z. Sąd administracyjny bowiem stosownie do art. 1 ustawy z dn. 25.07.2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 163, poz. 1269) sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, która jest realizowana jedynie co do oceny legalności zaskarżonej decyzji. Sąd zatem nie jest uprawniony do zastępowania organów w ich kompetencjach i orzekaniu co do istoty. Ponieważ skarżący złożył wniosek o wzruszenie decyzji ostatecznej, w tym przedmiocie może rozstrzygać jedynie właściwy organ administracji publicznej. O właściwości organu decyduje tryb, w jakim decyzja administracyjna będzie wzruszana. Do organu zatem prowadzącego postępowanie w jednym z nadzwyczajnych trybów postępowania należy ocena ostatecznej decyzji wydanej przez Naczelnika Powiatu w Z. i ewentualnie jej uchylenie, zmiana bądź stwierdzenie nieważności.
Sąd administracyjny zatem uprawniony był jedynie do kontroli decyzji wydanych przez Wojewodę [...] oraz Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Przede wszystkim decyzje, których uchylenia i stwierdzenia nieważności domaga się skarżący zostały wydane jako wynik kontroli ostatecznej decyzji Naczelnika Powiatu w Z. z dn. [...].01.1975 r. R. R. składając wniosek o uchylenie powyższej decyzji nie sprecyzował, w jakim nadzwyczajnym postępowaniu domaga się jej weryfikacji, jednakże nie zwalnia to organu od dokładnego przeanalizowania żądania strony. W razie wątpliwości organ ma obowiązek, stosownie do art. 9 kpa, poinformować wnoszącego podanie o konieczności sprecyzowania podstaw domagania się uchylenia kwestionowanego aktu i w zależności od stanowiska wnioskodawcy zakwalifikować podanie jako żądanie wznowienia, stwierdzenia nieważności lub uchylenia bądź zmiany ostatecznej decyzji. Każdy bowiem z tych trybów opiera się na odrębnych przesłankach, w sposób odmienny jest także uregulowana właściwość organu powołanego do prowadzenia każdego z tych postępowań.
Stosownie zaś do regulacji zawartej w art. 19 kpa organy z urzędu przestrzegają swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. Wojewoda natomiast, rozpoznając wniosek o uchylenie decyzji nie ustalił jaki tryb będzie właściwy do jego rozpoznania. Wadliwość ta w ocenie Sądu miała znaczenie dla samego rozstrzygnięcia.
Trafny jest pogląd zaprezentowany w skardze, iż podany jako podstawa prawna przepis art. 12 ust. 1 ustawy z dn. 26.10.1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. nr 27, poz. 250 ze zm.) nie przewidywał wydania decyzji stwierdzającej, że przepisy tego aktu nie mają zastosowania do określonych nieruchomości. Przepisy tej ustawy zawierały jedynie podstawę do wydania decyzji pozytywnej tj. stwierdzającej nabycie nieruchomości oraz orzekającej o przekazaniu nieruchomości na własność w drodze wydania aktu własności ziemi (art. 12 ust. 1 ustawy) bądź decyzji negatywnej tj. stwierdzającej, że nabycie własności nie nastąpiło (art. 14 ust. 2 w zw. z art. 12 ust. 1 ustawy).
Tym samym wymaga ustalenia, czy przedmiotowa decyzja została wydana na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, albowiem wyłącznie taka decyzja wyłączała prowadzenie postępowań administracyjnych jej dotyczących wskazanych w art. 63 ust. 2 powołanej ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa. W ocenie Sądu omawiana decyzja Naczelnika Powiatu w Z. nie znajduje oparcia w przepisach ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, ponieważ jak już wskazano akt ten nie przewidywał możliwości wydania decyzji zawierającej tego rodzaju rozstrzygnięcie.
W konsekwencji zatem nie można przyjąć, iż decyzja ta nie podlega kontroli w trybie przepisów postępowania administracyjnego. Oznacza to, iż umorzenie postępowania z wniosku R. R. w powołaniu się na art. 63 ust. 2 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa było wadliwe.
Przede wszystkim jednak zadaniem organu, poza ustaleniem treści żądania, a zatem właściwego trybu, będzie wykazanie, iż R. R. jest uprawniony do występowania z takim wnioskiem. Postępowanie administracyjne bowiem może być prowadzone z urzędu bądź na wniosek strony. Pojęcie strony definiuje art. 28 kpa. Postępowanie dotyczy wzruszenia decyzji dotyczącej nieruchomości rolnej. Z postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku wydanego przez Sąd Powiatowy w Z. w dn. [...].01.1970 r. (sygn. akt Ns. [...]) wynika, iż R. R. nie dziedziczy gospodarstwa rolnego wchodzącego w skład spadku po J. R. Z orzeczenia tego wynika również, iż J. R. pozostawił innych spadkobierców, którzy również powinni brać udział w postępowaniu. Jeżeli organ dojdzie do przekonania, iż J. R. nie ma przymiotu strony winien rozważyć, czy nie istnieją podstawy do wszczęcia właściwego postępowania z urzędu zmierzającego do wyeliminowania z obrotu prawnego wadliwej decyzji Naczelnika Powiatu w Z. Uznając zatem, iż zaskarżona decyzja i decyzja organu pierwszej instancji naruszyły przepisy o charakterze procesowym oraz przepisy prawa materialnego, Sąd na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 a) i c) ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak na wstępie.
O kosztach orzeczono na zasadzie art. 200 i 205 § 1 powołanej ustawy.