Uzasadnienie
S. Z., w dniu 24 marca 2014 r., wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] lutego 2014 r. znak: [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy.
W odpowiedzi na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 500 zł (pięćset złotych) S. Z. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.
W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, założonym na urzędowym formularzu, S. Z. podał, że gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z żoną i dwiema pozostającymi na ich utrzymaniu, uczącymi się córkami. Jest właścicielem domu o powierzchni 68 m2 oraz posiada nieruchomość rolną o powierzchni 8,0950 ha przeliczeniowego. Źródło utrzymania rodziny stanowi działalność rolnicza prowadzona przez skarżącego wspólnie z żoną. Jak podał wnioskodawca, łączny dochód z tego tytułu wynosi 2.582,86 zł miesięcznie.
Skarżący przedstawił zestawienie stałych miesięcznych wydatków, do których zaliczył: KRUS (266,00 zł), podatek gruntowy (70,17 zł), ubezpieczenie budynków i OC (25,25 zł), należności spółki wodnej (3,66 zł), wywóz śmieci (25,00 zł), ubezpieczenie ciągnika (5 zł), energię elektryczną (100 zł), wodę (15 zł), gaz w butlach (106 zł), pomoce szkolne dla córek (90 zł), dojazdy córek do szkół (200 zł), środki czystości i higieny osobistej (40 zł), odzież, obuwie, bielizna (60 zł), telefon (35 zł), prasę codzienna (60 zł), wyżywienie (1200 zł), węgiel do gotowania karmy dla zwierząt (255 zł). Łączną wysokość miesięcznych wydatków skarżący oszacował na kwotę 2.556,08 zł.
Do wniosku S. Z. dołączył kserokopie dwóch zaświadczeń wójtów, które potwierdzają powierzchnie posiadanych gospodarstw rolnych i wysokości ich dochodowości rocznej oraz kopię decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w S. z dnia [...] stycznia 2014 r. o przyznaniu płatności za rok 2013 r. w łącznej kwocie 11.309,20 zł.
Wykonując wezwanie z dnia 9 maja 2014 r. o nadesłanie dodatkowych dokumentów źródłowych, dotyczących jego możliwości płatniczych skarżący nadesłał zestawienie operacji na swoim rachunku bankowym za okres od 1 lutego 2014 r. do 19 maja 2014 r., zaświadczenia z 20 i 21 maja bieżącego roku potwierdzające, że jedna z jego córek jest uczennicą liceum, a druga studentką oraz zaświadczenie Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. z dnia [...] maja 2014 r., wedle którego skarżący nie korzystał w bieżącym roku z pomocy finansowej tego ośrodka.
Postanowieniem z dnia 3 czerwca 2014 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Postanowienie to zostało doręczone skarżącemu w dniu 9 czerwca 2014 r.
W piśmie z dnia 16 czerwca 2014 r. S. Z. wniósł sprzeciw do Sądu od ww. postanowienia referendarza sądowego. W sprzeciwie podniósł, że w ramach swojego indywidualnego gospodarstwo rolnego nie prowadzi działalności produkcji roślinnej czy też działalności produkcji zwierzęcej. Operacje na rachunku bankowym dotyczą wyłącznie egzystencji gospodarstwa rolniczego, a plony z tego gospodarstwa służą zaspokajaniu potrzeb jego właścicieli.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) dalej "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.
W świetle powyższego wniesienie w dniu 16 czerwca 2014 r. (data nadania w Urzędzie Pocztowym [...]) sprzeciwu od postanowienia z dnia 3 czerwca 2014 r., który nie został przez Sąd odrzucony, skutkuje utratą mocy postanowienia referendarza sądowego i rozpoznaniem wniosku o prawo pomocy przez Sąd.
W świetle art. 199 p.p.s.a. zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy - jako wyjątek od powyższej zasady - winna być stosowana tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Jak wynika z treści powołanego przepisu instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym ma wyjątkowy charakter. Pomoc ta stosowana jest wobec osób nieposiadających żadnego dochodu lub oszczędności lub posiadających bardzo skromny dochód lub oszczędności, a więc wobec tych osób, które znajdują się w bardzo ciężkiej sytuacji materialnej, pozwalającej na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania nie mają osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź osoby posiadające dochody, które nie są w stanie pokryć wydatków związanych z najistotniejszymi potrzebami życiowym Ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych.
Treść art. 246 § 1 p.p.s.a. nie pozostawia również wątpliwości co do tego, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie ubiegającej się o przyznanie tego prawa. W interesie strony skarżącej leży przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej.
S. Z. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Zobligowany jest więc do wykazania, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że brak jest podstaw do przyznania S. Z. prawa pomocy w zakresie całkowitym.
Z uzasadnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz nadesłanych dokumentów wynika, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe z żoną i uczęszczającymi do szkoły córkami, jest właścicielem domu o powierzchni 68 m2, posiada nieruchomość rolną o powierzchni 8,0950 ha przeliczeniowego, a źródłem utrzymania jego i jego rodziny jest gospodarstwo rolne, z którego roczny dochód wynosi 18.895,00 zł, Ponadto Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa przyznał skarżącemu płatność za rok 2013 w kwocie łącznej 11.309,20 zł. Deklarowana przez stronę wysokość dochodu uzyskiwana z prowadzenia gospodarstwa rolnego wynosi łącznie 30.994,28 zł rocznie.
Należy przy tym zauważyć, że jest to dochód uzyskiwany jedynie z działalności rolniczej związanej z produkcja rolną. S. Z. oświadczył w sprzeciwie, że jego indywidualne gospodarstwo rolne nie prowadzi działalności produkcji roślinnej czy też działalności produkcji zwierzęcej. Z nadesłanego zestawienia operacji na rachunku bankowym wynika, że w dwóch kolejnych miesiącach (14 marca i 14 kwietnia bieżącego roku) otrzymał on należności w kwotach 3.708,83 zł oraz 3.764,82 zł tytułem zapłaty faktur za zakup bydła, co może świadczyć o tym, że poza produkcją roślinną prowadzi on też produkcję zwierzęcą, z której również uzyskuje dochody. Pośrednio wskazuje na to także treść decyzji z dnia [...] stycznia 2014 r. w sprawie przyznania płatności na rok 2013 r. Z punktu 3. rozstrzygnięcia tej decyzji wynika bowiem, że skarżący otrzymał uzupełniającą płatność obszarową do powierzchni roślin przeznaczonych na paszę.
W dniu 14 marca 2014 r. S. Z. wypłacił z rachunku bankowego kwotę 14.900 zł, która wielokrotnie przekracza nie tylko wielkość wpisu od skargi i innych opłat sądowych, ewentualnie należnych w przedmiotowej sprawie ale przede wszystkim podaną przez skarżącego wielkość miesięcznych wydatków. Skarżący oświadczył w sprzeciwie, że operacje na rachunku bankowym dotyczą wyłącznie egzystencji jego gospodarstwa rolniczego, nie wykazał przy tym w jakikolwiek sposób, że wypłacone środki zostały przez niego wydatkowane rzeczywiście na ww. potrzeby a tym bardziej, że przeznaczył je na wydatki związane z koniecznym utrzymaniem gospodarstwa domowego. Tylko tego typu wydatki mogą natomiast być brane pod uwagę przy ocenie możliwości płatniczych osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Koszty sądowe należy bowiem traktować, jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami.
Sąd zauważą, że nie wszystkie z wymienionych przez skarżącego wydatków miesięcznych mogą być uwzględnione, jako konieczne wydatki gospodarstwa domowego. W przedstawionym zestawieniu wnioskodawca wymienił bowiem także wydatki związane z prowadzeniem działalności rolniczej, jak np. ubezpieczenie ciągnika. Koszty prowadzenia działalności stanowiącej źródło dochodu skarżącego nie stanowią koniecznych kosztów utrzymania gospodarstwa domowego.
Biorąc powyższe pod uwagę, należy stwierdzić, że S. Z. nie wykazał, iż spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z jednej strony, skarżący i jego żona osiągają dochód z działalności rolniczej w zakresie produkcji roślinnej, otrzymując także dopłaty w ramach systemów wsparcia bezpośredniego; z drugiej, nie wszystkie wykazywane przez wnioskodawcę wydatki miesięczne można zaliczyć do koniecznych kosztów utrzymania gospodarstwa domowego. Ponadto, 10 dni przed wniesieniem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, skarżący wypłacił z rachunku bankowego kwotę prawie 15.000 zł, która wielokrotnie przekracza podaną przez niego wielkość miesięcznych wydatków.
Co więcej, jego konto w kolejnych miesiącach zasilane było wpłatami z tytułu faktur za sprzedaż bydła, co wskazuje, że działalność rolnicza w zakresie produkcji roślinnej nie jest wyłącznym źródłem utrzymania wnioskodawcy i jego rodziny.
Nie sposób więc przyjąć, że S. Z. jest osobą rzeczywiście ubogą, która ze względu na okoliczności życiowe pozbawiona jest środków do życia, ani też, że środki pozostające do jego dyspozycji są bardzo ograniczone i wystarczają tylko na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych czteroosobowej rodziny. Tylko w takim zaś wypadku przedmiotowy wniosek można by uwzględnić.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w postanowieniu.