Uzasadnienie
Zaskarżoną do Sądu Administracyjnego decyzją z dnia [...].04.2004 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...].11.2002 r., który stwierdził, że nieruchomość ziemska Z. lit. [...], gm. R., o pow. 103,82 ha stanowiąca własność W. S. podlegała pod działanie przepisów art. 2 ust. l lit. e dekretu PKWN z dnia 6.09.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r., nr 3, póz. 13 ze zm.) i przeszła z mocy prawa na własność Skarbu Państwa.
We wniosku z dnia 19.03.2001 r. spadkobiercy W. S.: J. S., J. S., W. S. oraz J. K. domagali się odszkodowania za przejęte mienie oraz wydania w trybie art. 156 § l pkt 2 Kpa decyzji stwierdzającej nieważność przejęcia majątku w trybie dekretu PKWN, gdyż jak stwierdzili nastąpiło ono z naruszeniem prawa.
Kwestia żądanego odszkodowania została rozstrzygnięta w odrębnej decyzji. Natomiast wniosek o wydanie w oparciu o art. 156 § l pkt 2 Kpa decyzji stwierdzającej nieważność przejęcia majątku na podstawie przepisów art. 2 ust. l lit. e dekretu PKWN z dnia 6.09.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej potraktowano jako wniosek o orzeczenie w sprawie podpadania majątku pod działanie dekretu. Wcześniej bowiem nie zapadło żadne rozstrzygnięcie o podpadaniu tego majątku pod działanie przepisów art. 2 ust. l lit. e dekretu PKWN z dnia 6.09.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Jako podstawę prawną orzeczenia w tym przedmiocie Wojewoda wskazał § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia l marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. Mając na względzie, iż łączna pow. przejętego majątku wynosiła 103,82 ha Wojewoda uznał, iż spełniał on normy obszarowe sprecyzowane w dekrecie, co przemawiało za objęciem go działaniem dekretu. Przyjął zatem, że przedmiotowa nieruchomość z mocy prawa przeszła na własność Skarbu Państwa w całości i bez odszkodowania.
We wniesionych odwołaniach W. S., J. S. oraz J. K. (ich matka J. S. już wówczas nie żyła, a oni stali się jej spadkobiercami) wnieśli o stwierdzenie, że częściowo majątek ten nie podpadał pod działanie owego dekretu, a także żądali w trybie art. 69 ust. l ustawy z dnia 29.04.1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości zwrotu części nieruchomości należących do majątku Z., jako niezagospodarowanych zgodnie z celem wywłaszczenia, w tym lasu o pow. ponad 15 ha oraz domu mieszkalnego.
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymując w mocy kwestionowaną decyzję Wojewody potwierdził prawidłowość ustaleń poczynionych przez Wojewodę i dodatkowo zaznaczył, że obszar gruntów rolnych przedmiotowego majątku wynosił 56,17 ha oraz 19,28 ha łąk i pastwisk, a ogrody warzywne stanowiły 1,52 ha, przez co przekraczał także maksymalną normę użytków rolnych określoną w dekrecie.
Organ odwoławczy wyjaśnił także, iż nie znajduje w tej sprawie zastosowania przepis art. 69 ust. l ustawy z dnia 29.04.1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości, majątek ten nie został bowiem wywłaszczony, a przejęty na rzecz Skarbu Państwa w trybie przepisów dekretu PKWN z dn. 6.09.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
We wniesionej skardze pełnomocnik następców prawnych byłego właściciela przyznał, iż przedmiotowy majątek bezspornie przekraczał normy obszarowe wynikające z art. 2 ust. l lit. e dekretu PKWN z dnia 6.09.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Podkreślił jednak, że przedmiotowa nieruchomość zabudowana była dworem oraz zabudowaniami gospodarczymi, nadto w skład majątku wchodził las, zatem w myśl uchwały Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19.09.1990 r., sygn. akt W 3/93 przejęcie tego obszaru oraz ogrodu było bezprawne, bowiem nie stanowiły nieruchomości ziemskiej o charakterze rolniczym. Dwór stanowił miejsce zamieszkania właściciela i jego rodziny i nie był funkcjonalnie związany z resztą przejętego majątku.
Zdaniem pełnomocnika skarżących organy obu instancji były zobowiązane do przeprowadzenia analizy w części dotyczącej bezprawnego przejęcia zarówno dworu z ogrodem, jak i lasu, a jej nie dokonały.
W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga nie może zostać uwzględniona.
W ocenie Sądu Wojewoda [...] w swym rozstrzygnięciu zasadnie przyjął, że w istocie żądanie wniosku następców prawnych byłego właściciela przedmiotowego majątku zmierzało do uzyskania orzeczenia w przedmiocie niepodpadania pod działanie przepisów art. 2 ust. l lit. e dekretu PKWN z dnia 6.09.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej przedmiotowego majątku jako całości. Żądanie bowiem stwierdzenia nieważności orzeczenia o podpadaniu, w sytuacji gdy nie zostało ono dotychczas wydane, upoważniało organ do takiego potraktowania złożonego wniosku. We wniosku nie znalazło się wyszczególnienie poszczególnych części majątku, co do których miałoby się odnosić żądanie stwierdzenia nieważności, co pozwalało przyjąć, że obejmował majątek jako całość, a nie tylko wyodrębnione jego elementy. Z jego treści wynika, że wnioskodawcy głównie koncentrowali się na kwestii odszkodowania za cały przejęty w tym trybie majątek.
Z tego względu należy uznać, że Wojewoda zasadnie orzekł w przedmiocie podpadania pod działanie przepisów art. 2 ust. l lit. e dekretu PKWN z dnia 6.09.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej majątku tego jako całości.
Wniosek o stwierdzenie niepodpadania wyłącznie pewnych jego części znalazł się dopiero w odwołaniu wniesionym przez następców prawnych byłego właściciela, a więc już po wydaniu rozstrzygnięcia przez organ I instancji. Na tym etapie postępowania administracyjnego nie istniała już możliwość modyfikowania złożonego wniosku. Jeżeli spadkobiercy byłego właściciela majątku zamierzali wystąpić z takim wnioskiem dotyczącym tylko niektórych nieruchomości wchodzących w skład majątku, powinni złożyć nowy wniosek w tym przedmiocie, tak by organ I instancji mógł się do niego ustosunkować i zachowana została dwuinstancyjność postępowania.
W tej sytuacji należy zauważyć, że organ odwoławczy zachowując dwuinstancyjność postępowania administracyjnego prawidłowo dokonał oceny kwestionowanej decyzji, mając na względzie żądanie wniosku, a nie zmianę tego żądania zawartą w odwołaniach. Orzekając w przedmiocie podpadania pod działanie art. 2 ust. l lit. e dekretu PKWN z dnia 6.09.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej majątku tego jako całości wziął pod uwagę niekwestionowany zresztą zarówno przez następców prawnych, jak i przez ich pełnomocnika występującego przed sądem administracyjnym fakt, iż w skład przedmiotowego majątku wchodziły grunty rolne o pow. ponad 56 ha.
Na marginesie jedynie należy zaznaczyć, że w aktualnym orzecznictwie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego przeważa pogląd, że zgodnie z § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia l marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. na wniosek strony organ administracji mógł orzec o tym czy "dana nieruchomość" podpada pod działanie art. 2 ust. l lit. e dekretu, który statuował przejście na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskich, przyjmując jako kryterium tego przejścia wielkość jej areału, w tym wielkość użytków rolnych. Decyzja przewidziana w § 5 może zatem dotyczyć wyłącznie podpadania pod działanie dekretu nieruchomości ziemskiej w odniesieniu do powierzchni gruntów, jaki ona łącznie obejmuje.
Ze wskazanych przyczyn na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, póz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji.