Uzasadnienie
Stowarzyszenie O. z siedzibą w W. wniosło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] marca 2010 r., w przedmiocie odmowy dopuszczenia do udziału w postępowaniu.
Do skargi dołączono na urzędowym formularzu PPPr wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z treści wniosku wynika, że Stowarzyszenie prowadzi działalność niezarobkową polegającą na ochronie obiektów historycznych w W., podejmowaniu działań w celu zachowania i kształtowania walorów architektoniczno-urbanistycznych, zbieraniu informacji i rozpowszechnianiu wiedzy na temat historii i architektury W., dbaniu o estetykę i właściwe utrzymanie obiektów i terenów zielonych o szczególnym znaczeniu dla historii miasta W. Stowarzyszenie nie prowadzi działalności gospodarczej i nie generuje żadnych przychodów. Nie pobiera składek członkowskich i nie ma rachunku bankowego. Wszystkie działania Stowarzyszenia są podejmowane społecznie przez członków i tym samym Stowarzyszenie nie ma środków na pokrycie kosztów postępowania.
Postanowieniem z dnia 9 czerwca 2010 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy Stowarzyszeniu.
W uzasadnieniu sprzeciwu z dnia [...] czerwca 2010 r. (data nadania pisma w urzędzie pocztowym) wniesionego od powyższego postanowienia Stowarzyszenie podniosło, że prowadzona przez nie działalność polega na reprezentowaniu interesu społecznego w sprawach z zakresu architektury i urbanistyki, nie wymaga żadnych środków i jest realizowana społecznie przez członków Stowarzyszenia.
Statut Stowarzyszenia przewiduje możliwość prowadzenia działalności gospodarczej, jeżeli członkowie Stowarzyszenia wyrażą taką wolę. Obecnie jednak Stowarzyszenie nie prowadzi i nie ma zamiaru prowadzić działalności gospodarczej.
Stowarzyszenie prowadzi działalność korzystną dla ogółu mieszkańców W. Dąży do zapewnienia ładu architektoniczno-urbanistycznego, realizuje więc cele istotne dla całej społeczności. Jak wywiodło, art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a, stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. W ocenie wnioskodawcy, Stowarzyszenie spełnia tę przesłankę. Wobec tego przyznanie Stowarzyszeniu prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych jest w pełni zasadne.
Ponadto Stowarzyszenie podniosło, że w szeregu innych spraw, m.in. IV SA/Wa 2238/07, IV SA/Wa 2503/07, IV SA/Wa 56/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zwalniał je od kosztów sądowych, dlatego zaskarżone postanowienie stanowi niezrozumiałe odstępstwo od poprzedniej praktyki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie polegającej na zwolnieniu od kosztów sadowych. Zdaniem wnioskodawcy wprawdzie Sąd nie jest związany swoimi orzeczeniami wydanymi w innych sprawach, jednak poprzednia praktyka była zgodna z prawem, obecna natomiast, narusza powołane wyżej przepisy i stanowi pozbawienie skarżącego prawa do sądu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje;
Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz, U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej również jako P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.
Przedmiotem postępowania po złożeniu sprzeciwu nie jest więc ocena postanowienia wydanego przez referendarza sądowego, lecz ponowne rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie wnioskowanym przez skarżącego.
Według art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Podnieść należy, że Stowarzyszenie w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem powinno zatem liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych i przeznaczyć odpowiednie środki na ich pokrycie.
Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdził w postanowieniu z dnia 1 kwietnia 2008 r., Sygn. akt Il OZ 271/08, iż instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc Państwa, a więc ubiegający się o taką pomoc powinien w każdym przypadku poczynić wszelkie możliwe czynności, które pozwolą mu na uiszczenie kosztów sądowych i dopiero wtedy, gdy poczynione w ten sposób czynności okazałyby się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc Państwa.
Stosownie do art. 33 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r., Nr 79, poz. 855 ze zm.) majątek stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej. Stowarzyszenie z zachowaniem obowiązujących przepisów może zatem przyjmować darowizny, spadki i zapisy, jak również korzystać z ofiarności publicznej. Stowarzyszenie może także prowadzić działalność gospodarczą, według ogólnych zasad określonych w odrębnych przepisach. Zgodnie z art. 34 Prawa o stowarzyszeniach, dochód z działalności gospodarczej stowarzyszenia służy realizacji celów statutowych (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 23 sierpnia 2007 r., II OZ 672/07 niepubl., z dnia 19 września 2007 r., Il OZ 774/07 niepubl.).
Sąd podziela pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażony w postanowieniu z dnia 20 grudnia 2006 r. (sygn. akt II OZ 1433/06), iż przerzucanie ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na Państwo, chociażby w ten sposób, aby uzyskać zwolnienie od kosztów sądowych rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku.
W tej sytuacji Sąd doszedł do wniosku, że brak jest podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy, skoro Stowarzyszenie nie wykorzystało przewidzianych w prawie możliwości zgromadzenia środków finansowych, np. w postaci składek członkowskich.
Odnosząc się do podnoszonej w sprzeciwie okoliczności, że w szeregu innych spraw Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zwalniał Stowarzyszenie od kosztów sądowych wyjaśnić należy, że fakt zwalniania Stowarzyszenia z kosztów sądowych w innych sprawach nie ma wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy, bowiem Sąd nie jest związany orzeczeniami z zakresu prawa pomocy wydanymi w innych sprawach. Wnioskodawca nie może oczekiwać, że jeżeli w innym postępowaniu został zwolniony od kosztów, to również kolejny jego wniosek powinien być rozpatrzony pozytywnie. Sytuacja majątkowa i możliwość zwolnienia od kosztów sądowych była wielokrotnie oceniania negatywnie, zarówno przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, jak i Naczelny Sąd Administracyjny, np. w postanowieniach NSA: z dnia 15 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OZ 318/08 i z dnia 6 czerwca 2008 r., sygn. akt II OZ 582/08. Natomiast przyczyną odmowy uwzględniania wniosku było niewykorzystanie przez Stowarzyszenie możliwości zgromadzenia środków finansowych na ponoszenie kosztów sądowych,
W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.