Uzasadnienie
M. C. i A. C., reprezentowani przez radcę prawnego, wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] stycznia 2016 r. znak: [...]. Zaskarżoną decyzją organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2015 r., którą ustalono odszkodowanie w wysokości 408.514,05 zł na rzecz M. C. i A. C. za nieruchomość przeznaczoną pod budowę drogi ekspresowej.
Zarządzeniem Przewodniczącego z dnia 5 maja 2016 r. wezwano pełnomocnika skarżących do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 3.729 zł.
Złożonymi na urzędowych formularzach wnioskami z dnia 17 maja 2016 r. M. C. i A. C. zwrócili się o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi.
W oświadczeniach o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podali, że są małżeństwem i pozostają w gospodarstwie domowym z dwojgiem dzieci. Czteroosobowa rodzina utrzymuje się z działalności rolniczej, która wedle oświadczeń skarżących przynosi dochód w wysokości 3.000 zł miesięcznie. Majątek nieruchomy skarżących to nieruchomość rolna, której powierzchnię określili na około 20 ha oraz dom o powierzchni około 200 m2 o wartości około 300.000 zł. Skarżący są ponadto właścicielami samochodu osobowego o wartości około 15.000 zł oraz dwóch ciągników o łącznej wartości około 50.000 zł. Wnioskujący oświadczyli również, że posiadają oszczędności w wysokości 300.000 zł, w tym środki uzyskane z odszkodowania.
Ponadto zadeklarowali następujące wydatki: energia elektryczna, woda, bieżące opłaty (około 1.000 zł miesięcznie); żywność (około 1.500 zł miesięcznie); paliwo i inne koszty (około 500 zł miesięcznie).
Przystępując do oceny sytuacji materialnej i możliwości płatniczych skarżących w pierwszej kolejności należy wskazać, że generalną zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Stosownie bowiem do reguły zawartej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Stąd też każda osoba wszczynająca postępowanie przed sądem administracyjnym powinna liczyć się z wydatkami na ten cel.
W świetle art. 246 § 1 ppsa prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2).
Z treści powołanego przepisu wynika, że dopiero gdy posiadane przez stronę środki okażą się niewystarczające może ona wystąpić o przyznanie prawa pomocy, a pomoc ta stosowana jest wobec osób, które znajdują się w sytuacji materialnej, pozwalającej na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych. Należy zaznaczyć, że przy ocenie, czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy należy brać pod uwagę nie tylko wysokość uzyskiwanych dochodów ale również stan majątkowy. Stan majątkowy to, zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych, zarówno zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, jak również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym. Posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości o znacznej wartości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (zob. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 30 września 2015 r. sygn. I OZ 1071/15 i z dnia 8 września 2015 r. sygn. akt I OZ 1062/15. Niepublikowane. Dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl oraz z dnia 20 października 2004 r. sygn. FZ 454/04. Niepublikowane.).
Ze złożonych przez M. C. i A. C. oświadczeń o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że źródłem utrzymania czteroosobowej rodziny jest działalność rolnicza, zaś zadeklarowana przez nich wielkość gospodarstwa rolnego to około 20 ha. Skarżący są także właścicielami domu, samochodu i ciągników, których wartość wynosi w sumie około 365.000 zł. Jakkolwiek wskazana przez nich kwota miesięcznych wydatków jest praktycznie równa zadeklarowanej wielkości dochodu z działalności rolniczej, to posiadając oszczędności w wysokości 300.000 zł wnioskujący niewątpliwie są w stanie wygospodarować 3.729 zł na wpis od skargi i nastąpi to bez uszczerbku koniecznego utrzymania ich czteroosobowej rodziny. Bez znaczenia jest przy tym, że posiadane oszczędności to m.in. środki uzyskane z przyznanego odszkodowania.
Należy bowiem podkreślić, że koszty związane z udziałem w postępowaniu sądowym należy traktować, jako wydatki bieżące w budżecie gospodarstwa domowego, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami, jak koszty żywności, odzieży, czy niezbędnych leków. W sytuacji zatem, gdy Państwo C. zdecydowali się na złożenie skargi do Sądu, środki pieniężne pozostające w ich dyspozycji po pokryciu kosztów koniecznego utrzymania powinny być w pierwszej kolejności przeznaczone na koszty postępowania wszczętego tą skargą.
Ponoszenie kosztów sądowych zawsze powoduje określony uszczerbek utrzymania skarżącego. Nie uzasadnia to jednak jeszcze przyznania prawa pomocy chyba, że strona wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, albo że poniesienie pełnych kosztów postępowania spowoduje uszczerbek w koniecznym utrzymaniu jej i jej rodziny. Jak wykazano powyżej, ocena możliwości płatniczych M. C. i A. C. nie pozwala stwierdzić, że w przedmiotowej sprawie zachodzi taka sytuacja.
W tym stanie rzeczy nie znaleziono podstaw do uwzględniania przedmiotowego wniosku i na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w postanowieniu.