Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] marca 2011 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi po rozpoznaniu wniosku złożonego przez R. K. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2011 r. odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w N. z dnia [...] grudnia 1976 r. oraz utrzymującej ją w mocy decyzji Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 1977 r., działając na podstawie art 138 § 1 pkt 3 kpa umorzył postępowanie odwoławcze w związku z niedopuszczalnością odwołania R. K. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ przedstawił następujący stan sprawy.
Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy w N. z dnia [...] grudnia 1976 r. oraz utrzymującej ją w mocy decyzji Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 1977 r. dotyczących przymusowego wykupu w drodze licytacji nieruchomości rolnej składającej się z działki nr [...] o powierzchni 7,0380 ha położonej na terenie wsi K., stanowiącej własność S. K., wystąpiła do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi M. K. Legitymację strony do działania w niniejszym postępowaniu M. K. wykazała, przedkładając postanowienie Sądu Rejonowego w W., I Wydział Cywilny z dnia [...] sierpnia 2007 r., sygn.akt I Ns [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po S. K. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r. odmówił stwierdzenia nieważności powyżej opisanych decyzji organów pierwszej i drugiej instancji.
Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy na podstawie art. 127 § 3 kpa wniósł do organu R. K. Rozpatrując ponownie przedmiotową sprawę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w pierwszej kolejności wskazał, że zgodnie z art. 127 § 3 kpa od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy; do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji. Według art. 127 § 3 kpa legitymację do wniesienia odwołania ma strona, a więc podmiot, który spełnia przesłanki wypływające z art. 28, 29 i 30 kpa. Zgodnie z art. 28 kpa, stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek.
Osobą posiadającą legitymację prawną - zdaniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi - do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy jest M. K., na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w W., I Wydział Cywilny z dnia [...] sierpnia 2007 r., sygn.akt I Ns [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po S. K. Tymczasem wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożył R. K. Organ wskazał, że z akt sprawy wynika, że M. K. zawarła z R. K. umowę cesji wierzytelności z dnia 8 sierpnia 2010 r. Z treści tej umowy wynika, że M. K. (cedent) przeniosła na rzecz R. K. (cesjonariusz) prawa z tytułu wierzytelności wraz z wszelkimi prawami z nimi związanymi, w tym w szczególności wszelkie roszczenia cywilnoprawne związane z toczącymi się postępowaniami administracyjnymi, nie wyłączając roszczeń o zwrot nieruchomości stanowiących byłą własność S. K. W ocenie organu naczelnego umowa cesji przyszłych wierzytelności nie spowodowała uzyskania przez R. K. interesu prawnego do dochodzenia w trybie postępowania administracyjnego stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnych dotyczących przymusowego wykupu nieruchomości należących uprzednio do S. K. Organ podkreślił, że w przypadku ustalenia w toku postępowania odwoławczego nieposiadania interesu prawnego przez podmiot odwołujący się, zachodzi konieczność wydania decyzji o umorzeniu postępowania na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 kpa.
Skargę na powyższą decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2011 r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie R. K., reprezentowany przez pełnomocnika. Zaskarżonej decyzji zarzucił:
1/ naruszenie przepisów prawa procesowego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 8, art. 30 § 4 oraz art. 28 kpa poprzez błędne uznanie, że skarżący nie jest stroną postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji dotyczących przymusowego wykupu nieruchomości, stanowiących własność S. K. i tym samym nie posiada legitymacji do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2011 r. 2/ naruszenie przepisów prawa procesowego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 138 § 1 ust. 3 kpa poprzez bezpodstawne umorzenie postępowania odwoławczego z wniosku R. K. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2011 r.
Wskazując na powyższe zarzuty pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania sądowego.
W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącego opisał stan faktyczny i prawny sprawy, szczegółowo rozwijając wskazane zarzuty. Podkreślił, że zgodnie z art. 30 § 4 kpa, który reguluje kwestię następstwa procesowego, w sprawach dotyczących praw zbywalnych lub dziedzicznych, w razie zbycia prawa lub śmierci strony w toku postępowania w miejsce dotychczasowej strony wstępują jej następcy prawni. W niniejszej sprawie, w związku z zawarciem przez M. K. i R. K. umowy cesji wierzytelności z dnia 8 sierpnia 2010 r. doszło do sukcesji syngularnej tj. przejścia wierzytelności związanych z postępowaniami administracyjnymi. W konsekwencji powyższego w trybie art. 30 § 4 kpa R. K. stał się stroną postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji w rozumieniu art. 28 kpa.
W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.
Dokonana przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji prowadzi do wniosku, że skarga jest zasadna.
Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy w N. z dnia [...] grudnia 1976 r. oraz utrzymującej ją w mocy decyzji Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 1977 r. dotyczących przymusowego wykupu w drodze licytacji nieruchomości rolnej składającej się z działki nr [...] o powierzchni 7,0380 ha położonej na terenie wsi K., stanowiącej własność S. K., wystąpiła do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi M. K. Jednocześnie M. K. zawarła w dnia 8 sierpnia 2010 r. z R. K. umowę cesji wierzytelności Z treści tej umowy wynika, że M. K. (cedent) przeniosła na rzecz R. K. (cesjonariusz) prawa z tytułu wierzytelności wraz z wszelkimi prawami z nimi związanymi, w tym w szczególności wszelkie roszczenia cywilnoprawne związane z toczącymi się postępowaniami administracyjnymi, nie wyłączając roszczeń o zwrot nieruchomości stanowiących byłą własność S. K. W przedmiotowej sprawie problem sprowadza się do oceny czy R. K. po zawarciu umowy cesji wierzytelności z M. K. stał się stroną postępowania w miejsce M. K. o stwierdzenie nieważności powyżej opisanych decyzji.
W związku z tym koniecznym jest ustalenie prawidłowej wykładni przepisu art. 30 § 4 kpa, który reguluje kwestię następstwa procesowego w toczącym się postępowaniu administracyjnym. Zgodnie z tym przepisem w toku postępowania w razie zbycia prawa lub śmierci strony, w miejsce dotychczasowej strony wstępują jej następcy prawni. Jest to zatem sytuacja, gdy strona postępowania traci ten status, a w jej miejsce wchodzi inna osoba - jej następca prawny.
Należy w tym miejscu podkreślić, iż następstwo prawne nie musi wynikać z dziedziczenia. Sukcesja (następstwo prawne) polegać może bowiem albo na wstąpieniu w ogół praw i obowiązków przez nabywcę ogółu praw (sukcesja uniwersalna), albo na wstąpieniu w część praw i obowiązków (sukcesja syngularna). Sukcesja pod tytułem ogólnym (sukcesja uniwersalna) ma miejsce na przykład w przypadku dziedziczenia. Natomiast sukcesja pod tytułem szczególnym (sukcesja syngularna) zachodzi wówczas gdy z jednego podmiotu na drugi przechodzi tylko jedno ze ściśle oznaczonych praw, np. w wyniku sprzedaży, zamiany, darowizny konkretnych rzeczy (wyrok WSA w Gdańsku z dnia 23 kwietnia 2009 r., II SA/Gd 927/08, Lex 550248).
Jak to podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku w składzie 7 sędziów z dnia 13.10.2003 r., OSA 4/03 - "zasadnicza różnica jest taka, że nabywca praw spadkowych przed wszczęciem jakiegokolwiek postępowania administracyjnego wchodził we wszystkie prawa przysługujące spadkodawcy, łącznie z prawem żądania wszczęcia postępowania administracyjnego, zaś gdy toczy się postępowanie administracyjne, nabywa prawo uczestniczenia w tym postępowaniu, stosownie do art. 30 § 4 kpa". Strona postępowania ma prawo do zbycia swoich uprawnień, czy to w trakcie toczącego się postępowania, czy też po jego zakończeniu i jej czynności właśnie wiążą organy administracyjne, gdyż nie mogą one w drodze decyzji administracyjnej kwestionować ważności umowy cywilnoprawnej, którą ta strona rozporządziła prawem mu przysługującym w postępowaniu administracyjnym. Podsumowując wskazać należy, że R. K. stał się stroną postępowania o stwierdzenie nieważności powyżej opisanych decyzji dotyczących przymusowego wykupu nieruchomości.
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku, działając na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Jednocześnie Sąd - działając w oparciu o przepis art. 200 p.p.s.a. - zasądził zwrot kosztów postępowania sądowego, w tym zwrot uiszczonego wpisu sądowego (który w niniejszej sprawie wynosił 200 zł), a także postanowił o zwrocie kosztów zastępstwa procesowego.