Uzasadnienie
W piśmie z dnia 3 kwietnia 2009 r. J. W., działający przez pełnomocnika J. D. oraz B. K. wnieśli za pośrednictwem organu do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] utrzymujące w mocy własne postanowienie z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...] o zwrocie wniosku w sprawie wypłaty rekompensaty w kwocie 1.007.217,20 zł z tytułu przejęcia przez Państwo gruntów pokrytych wodami o łącznej pow. 37,03 ha, w której właściwy jest sąd powszechny.
Zarządzeniem z dnia 19 sierpnia 2009 r. Przewodniczący Wydziału wezwał J. D. do wskazania stopnia pokrewieństwa łączącego jego osobę z J. W. oraz wezwano do wskazania aktualnego adresu J. W. w przypadku niespełniania przez J. D. wymogów, o jakich mowa w art. 35 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi do bycia pełnomocnikiem J. W. W piśmie z dnia 9 września 2009 r. J. D. poinformował, że J. W. jest jego wujem, a więc nie spełnia przesłanek do bycia pełnomocnikiem J. W. określonych w powołanym art. 35 § 1. Natomiast w piśmie z dnia 1 października 2009 r. wskazał adres zamieszkania J. W. w [...].
Z uwagi na powyższe, zarządzeniem z dnia 5 października 2009 r. wezwano skarżącego J. W. do podpisania skargi. Jednakże skarga nie została przez niego podpisania, bowiem jak wynika z akt sprawy zmarł on w dniu 26 maja 2009 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 46 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), każde pismo strony powinno zawierać podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika. W niniejszej sprawie skarga w imieniu skarżącego J. W. wniesiona została przez J. D., który nie spełnia przesłanek ustawowych do bycia pełnomocnikiem skarżącego J. W. w postępowaniu sądowoadministracyjnym, określonych w art. 35 § 1 tej ustawy, w świetle którego pełnomocnikiem może być adwokat, radca prawny, a ponadto inny skarżący lub uczestnik postępowania, jak również rodzice, małżonek, rodzeństwo lub zstępni strony oraz osoby pozostające ze stroną w stosunku przysposobienia, a także inne osoby, jeżeli przewidują to przepisy szczególne. Nadto skarga nie została opatrzona podpisem J. W., gdyż, jak wynika z akt sprawy, w chwili kierowania do niego wezwania do podpisania skargi on już nie żył, zmarł bowiem w dniu 26 maja 2009 r.
W myśl art. 32 powołanej ustawy w postępowaniu w sprawie sądowoadministracyjnej stronami są skarżący oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest przedmiotem skargi. Według art. 25 § 1 wymienionej ustawy, osoba fizyczna i osoba prawna ma zdolność występowania przed sądem administracyjnym jako strona (zdolność sądowa). Wyjaśnienia wymaga, że w rozumieniu powołanego art. 25 § 1 ustawy zdolność sądowa to zdolność do występowania przed sądem administracyjnym jako strona, czyli zdolność do zajmowania pozycji podmiotu postępowania sądowoadministracyjnego. Konsekwencją powyższego jest wymóg zachowania zdolności prawnej i jej atrybutu – zdolności sądowej przez taki podmiot, bowiem z brakiem zdolności prawnej osoby fizycznej nierozerwalnie łączy się brak zdolności sądowej (procesowej), który jest brakiem nieusuwalnym. Zgodnie z art. 8 § 1 Kodeksu cywilnego, zdolność sądową mają osoby fizyczne, zaś osobą fizyczną jest człowiek od chwili urodzenia do chwili śmierci.
W sytuacji gdy osoba fizyczna umrze przed wszczęciem postępowania sądowego, to nie może ono zostać wszczęte z powodu braku strony. Brak zdolności sądowej strony, ujawniony w chwili złożenia skargi do sądu administracyjnego lub nawet po jej wniesieniu, ale przed uzupełnieniem przez nią braku formalnego skargi w postaci podpisania skargi, stanowi podstawę do odrzucenia skargi, stosownie do art. 58 § 1 pkt 5 powołanej ustawy.
W doktrynie przyjmuje się szersze określenie zdolności sądowej. Po pierwsze, stanowi ona przymiot danej jednostki pozwalający na przeprowadzenie z jej udziałem jako strony procesu, po drugie zaś oznacza rzeczywiste istnienie jednostki oznaczonej jako strona procesowa. Brak zdolności sądowej może mieć charakter pierwotny, tj. może zachodzić już w chwili wszczęcia procesu, może też mieć charakter następczy, tj. może powstać w toku procesu (W. Broniewicz, Zdolność sądowa w postępowaniu cywilnym, NP 1965, nr 5, s. 574 i 575 oraz tenże, Glosa do uchwały Sądu Najwyższego z dnia 1 grudnia 1987 r., III CZP 71/87, Lex Polonica nr 310689, OSNCP 1989, nr 5, poz. 70, OSP 1990, nr 11-12, poz. 366; M. Jędrzejewska, Problemy wynikające z regulacji zdolności sądowej w kodeksie postępowania cywilnego, PS 1993, nr 10, s. 44-45). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że odrzucenie skargi z powodu braku zdolności sądowej jednej ze stron może nastąpić dopiero wtedy, gdy brak ten zostanie uzupełniony.
Takie uzupełnienie powinno nastąpić na wezwanie sądu podjęte w trybie art. 31 § 1 p.p.s.a. Z treści tego przepisu wynika, że sąd jest zobowiązany wezwać stronę do uzupełnienia braku w postaci zdolności sądowej tylko wtedy, gdy daje się on uzupełnić. Sytuacja taka ma miejsce, gdy nabycie zdolności sądowej związane jest z dokonaniem określonej czynności np.: wpis do rejestru, a samo dokonanie tej czynności uzależnione jest od woli (aktywności) podmiotu nie mającego zdolności sądowej. Problem ten nie dotyczy z natury rzeczy osób fizycznych (T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, s. 180).
Zatem nawet stwierdzenie nabycia spadku i ujawnienie następców prawnych nie zmienia faktu, że w niniejszej sprawie występuje po stronie J. W. brak zdolności sądowej i ma on charakter pierwotny, co oznacza, że wniesienie skargi w jego imieniu przez nieumocowany do tego podmiot i do tego skargi nieopatrzonej własnoręcznym podpisem J. W., nie może wywrzeć zamierzonego skutku w postaci skutecznego uruchomienia postępowania przed sądem administracyjnym przez J. W., pomimo ustanowienia jego następców prawnych.
Stwierdzony brak zdolności sądowej skarżącego J. W. przed wezwaniem go do uzupełnienia braku formalnego skargi w postaci jej podpisania, obliguje Sąd do odrzucenia jego skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 5 powołanej ustawy.
Nadmienić jednocześnie należy, że do rozpoznania w sprawie pozostała skarga B. K. w przypadku uzyskania przez niniejsze postanowienie waloru prawomocności.