Uzasadnienie
Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z [...].01.2016 r. nr [...] Prezes Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (zwany dalej Prezesem IPN) utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...].12.2015 r. nr [...] stwierdzającą, że Pan B. P. s. E., ur. [...] sierpnia 1955 r. w Warszawie: 1. nie był pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa i 2. w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez niego lub przy jego udziale, w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Pan B. P. zwrócił się z prośbą o ponowne rozpatrzenie sprawy stwierdzając, że nie zgadza się z brzmieniem pkt 2 decyzji, który może sugerować, iż był on tajnym informatorem lecz tylko nie zachowały się w archiwum IPN dokumenty rzekomo przez niego wytworzone.
Z tych względów Wnioskodawca wniósł o umieszczeniu w decyzji informacji o tym, że nie był on informatorem lub pomocnikiem przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. W myśl art. 4 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie: 1) która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 4 czerwca 1989 r. bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, 2) co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.
W wyniku kwerendy przeprowadzonej w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej Organ stwierdził, że Wnioskodawca nie był pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa i w archiwum IPN nie zachowały się dokumenty wytworzone przez niego lub przy jego udziale, w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. W związku z tym została wydana pozytywna dla Pana B. P. decyzja nr [...] z [...] grudnia 2015 r. o spełnieniu warunków, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Treść zaś pkt 2 sentencji kwestionowanej decyzji – zdaniem Prezesa IPN - nie sugeruje, wbrew stanowisku Skarżącego, jakoby Pan B. P. mógł być osobowym źródłem informacji organów bezpieczeństwa państwa.
Natomiast Prezes Instytutu Pamięci Narodowej nie ma delegacji ustawowej do wydania decyzji o treści żądanej przez Pana B. P.. We w niesionej skardze B. P.nadal nie zgodził się z brzmieniem punktu 2 decyzji. Zarzucił, że jego redakcja sugeruje, iż Skarżący był tajnym współpracownikiem organów bezpieczeństwa państwa lecz nie zachowały się w archiwach Instytutu Pamięci Narodowej dokumenty rzekomo przez Skarżącego wytwarzane. Podkreślił, że taki stan rzeczy stwierdzony przez Prezesa IPN jest nie do przyjęcia. Decyzja IPN zredagowana w tym zakresie w trybie przypuszczającym, wyraża domniemanie udziału Skarżącego w strukturach tajnej współpracy z instytucjami bezpieczeństwa państwa. Ustawodawca, mając na względzie fakt niszczenia przed laty akt tajnych służb państwa polskiego, z ostrożności, aby uwzględnić osoby, które były tajnymi informatorami, a ich raporty zostały zniszczone, zawarł w ustawie o działaczach opozycji zapis, który literalnie interpretowany przez IPN stwarza domniemanie udziału Skarżącego w strukturach bezpieczeństwa państwa.
Skarżący wyraził przekonanie, że skutki nieodpowiedzialnego postępowania służb państwa polskiego, niesumiennych w archiwizacji i przechowywaniu tajnych akt, które dopuściły w minionych latach do ich zniszczenia, nie mogą dotykać osób represjonowanych. W odpowiedzi na skargę Prezes Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swe dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25.07.2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz.1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 1270 ze zm.- zwanej dalej P.p.s.a.) sprowadzają się do kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Przy czym w myśl art. 134 P.p.s.a. Sąd rozstrzygając w granicach danej sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o powołane przepisy i w granicach sprawy doszedł do przekonania, że skarga nie jest zasadna.
Przede wszystkim należy mieć na względzie, że zakwestionowana treść punktu 2 sentencji decyzji Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...].12.2015 r. nr [...] odpowiada sformułowaniu ustawowemu, wynikającemu z art. 4 pkt 2 ustawy z 20.03.2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz o osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 693 ze zm.). Przepis ten wyraźnie stanowi, że status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie 2) co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.
Skoro zatem ustawodawca jednoznacznie przesądził jakiej treści sformułowanie ma się znaleźć w decyzji wydanej przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, to Organowi temu nie wolno było wydać decyzji o innej treści. Nie miał podstaw do użycia innego sformułowania. W tym stanie rzeczy Prezes IPN nie mógł zastosować zwrotu oczekiwanego przez Skarżącego. Musiał użyć sformułowania wymaganego przez art. 5 ust. 3 pkt 2 cyt. ustawy, by nie było wątpliwości, że wszystkie przesłanki z art. 4 tej ustawy zostały spełnione. Co niezmiernie istotne, należy mieć na uwadze, że to nie Prezes Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu potwierdza posiadanie przez daną osobę statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, tylko czyni to Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, po uzyskaniu decyzji Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu o spełnieniu przez wnioskującego przesłanek z art. 4 ustawy, a więc tak z jego pkt 1, jak i z pkt 2. Należy zgodzić się ze Skarżącym, że użyte sformułowanie może budzić wątpliwości, a nawet sprzeciw.
Zapis ten, jak celnie wskazał Skarżący, wynika jednak z daleko posuniętej ostrożności, złożoności biegu historii i powszechnie znanych faktów niszczenia wielu archiwalnych dokumentów. Zmiana przez ustawodawcę, w sposób zawnioskowany przez Skarżącego, kwestionowanego sformułowania, być może winna zostać rozważona de lege ferenda.
W tym stanie rzeczy na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) należało orzec jak w sentencji.