Uzasadnienie
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] sierpnia 2004r., po rozpatrzeniu odwołania J. B., utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 1996r. odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w L. z dnia [...] marca 1975r. o przejęciu na własność Państwa w zamian za rentę gospodarstwa rolnego wraz z 1/2 zabudowań, będącego własnością K. B. (matki skarżącego). W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy podał, iż Naczelnik Gminy w L. decyzją z dnia [...] marca 1975r. na wniosek K. B., przejął jej gospodarstwo rolne położone w K. wraz z 1/2 zabudowań na własność Państwa w zamian za świadczenie rentowe. J. B. - syn K. B. we wniosku z dnia 5 marca 1996r. wniósł o stwierdzenie nieważności ww. decyzji Naczelnika Gminy, podnosząc, że przedmiotowe gospodarstwo bezprawnie przejęto na własność Państwa, gdyż właścicielem gospodarstwa był nieżyjący już ojciec - A. B., a nie matka.
Ponadto zażądał zwrotu działki nr [...] o powierzchni 1,19 ha wraz z budynkiem mieszkalnym i budynkami gospodarczymi oraz części działki nr [...] o powierzchni 0, 34 ha, tj. łącznie 1,53 ha. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi podniósł, iż stosownie do art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 29 maja 1974r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118) Państwo na wniosek rolnika mogło przejąć na własność gospodarstwo rolne za rentę, jeżeli przekazał on wszelkie nieruchomości wchodzące w skład tego gospodarstwa, obejmujące co najmniej 2 ha gruntów rolnych i leśnych, a ponadto: 1) osiągnął wiek 65 lat, a 60 lat kobieta, albo 2) zaliczony został do jednej z grup inwalidów, w myśl przepisów o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin. Zgodnie z art. 4 ww. ustawy nieruchomość, na której gospodarowali zstępni rolnika, mogła być przez niego przekazana na własność Państwa tylko za zgodą tych zstępnych.
Zgoda taka nie była wymagana, jeżeli praca w przekazanym gospodarstwie rolnym nie stanowiła głównego źródła ich utrzymania. Organ odwoławczy zaznaczył, iż K. B. pisemnym wnioskiem z dnia 25 stycznia 1975r. przekazała na rzecz Państwa przedmiotowe gospodarstwo rolne. Zebrany materiał dowodowy nie wskazuje, aby to oświadczenie woli K. B. było dotknięte wadą z art. 87 k.c., a zatem wywołało zamierzone skutki przewidziane prawem. Skarżący J. B. nie udowodnił w myśl art. 4 ust. 2 ww. ustawy z dnia 29 maja 1974r.,iż praca w gospodarstwie rolnym w chwili przekazywania tego gospodarstwa stanowiła główne źródło jego utrzymania. Okoliczność ta mogłaby stanowić podstawę do uznania, że przekazanie gospodarstwa na rzecz Państwa nastąpiło z naruszeniem prawa.
Ponadto, odnosząc się do zarzutu dotyczącego aktu własności ziemi, którym własność przedmiotowego gospodarstwo nadano K. B., organ odwoławczy wyjaśnił,iż w obecnym stanie prawnym organy administracji państwowej nie mają możliwości kontroli prawidłowości tych aktów własności.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł J. B., podnosząc, iż domaga się przywrócenia prawa własności budynku gospodarczego oraz mieszkalnego po zmarłym ojcu i zmarłej matce, a które mu się należą przez zasiedzenie.
W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 sierpnia 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonych aktów, przy czym stosownie do treści art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) nie jest związany zarzutami i granicami skargi. Oznacza to, że Sąd w dokonując kontroli zaskarżonego aktu administracyjnego z urzędu bierze pod uwagę także okoliczności nie podniesione w skardze.
Zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane w postępowaniu nieważnościowym. Zgodnie z art. 157 § 2 kpa postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. W rozpoznawanej sprawie postępowanie nie zostało wszczęte z urzędu, nie został także złożony wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy w L. z dnia [...] marca 1975r. o przejęciu na własność Państwa w zamian za rentę gospodarstwa rolnego wraz z 1/2 zabudowań, położonego w K., stanowiącego własność K. B. Wniosek z dnia 5 marca 1996r. J. B. dotyczył żądania zwrotu budynku mieszkalnego, budynku gospodarczego wraz z działką nr [...] oraz części działki nr [...] o pow. 34 ha, łącznie o pow. 1,55 ha. Organy orzekające obu instancji w swoich rozstrzygnięciach powołały ten wniosek i po jego rozpatrzeniu odmówiły stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w L. z dnia [...] marca 1975r.
W związku z tym stwierdzić należy, iż decyzja z dnia [...] sierpnia 2004r. organu naczelnego, jak też poprzedzająca ją decyzja z dnia [...] maja 1996r. organu pierwszej instancji są wewnętrznie sprzeczne, z tego powodu, że rozpatrzenie wniosku o zwrot nieruchomości nie mogło doprowadzić do stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego, którego cześć stanowiła nieruchomość, której dotyczył wniosek.
W orzecznictwie wielokrotnie podkreślano, że w razie wszczęcia postępowania na wniosek- obowiązkiem organu administracji jest dokładnie ustalenie treści żądania strony, które to żądanie wyznacza rodzaj sprawy będącej przedmiotem postępowania. Organ związany jest z treścią żądania strony, gdyż ta treść wyznacza stosowną normę prawa materialnego lub procesowego, która ma znaczenie dla ustalenia zakresu postępowania. W razie wątpliwości czego dotyczy wniosek, obowiązkiem organu do którego wniosek wpłynął jest podjęcie z urzędu czynności wyjaśnienia treści żądania. Sprecyzowanie żądania należy do strony, nie do sfery ocennej organu (por. wyrok NSA z dnia 11.06.1990 r., I SA 367/90, ONSA 1990/2-4/47; z dnia 14.11.2001r., V SA 552/01. Lex nr 84484: z dnia 24.07.2001, IV SA 1091/99, Lex nr 78924).
Skoro pismo z dnia 5 marca 199ór. J. B. dotyczące zwrotu budynku mieszkalnego, gospodarczego i działki nr [...] i części działki nr [...] było sformułowane niejasno i istniały wątpliwości co do jego treści, obowiązkiem organów było wyjaśnienie rzeczywistej treści wniosku i następnie jego rozpatrzenie lub przekazanie organowi właściwemu do jego załatwienia. Z akt sprawy wynika, że organ pierwszej instancji, czynił starania wyjaśnienia treści żądania J. B., sporządzając na te okoliczność protokół w dniu [...] kwietnia 1996 roku. Z treści tego protokołu nie można jednak wywieźć, iż skarżący - J. B. domagał się stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] marca 1975r. Naczelnika Gminy w L. Z uzasadnienia zaskarżonej wynika, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie rozważył wnikliwie treści wniosku skarżącego, jak tez treści powyższego protokołu, a to oznacza, iż postępowanie odwoławcze było przeprowadzone z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 kpa i art. 107 § 3 kpa, które to naruszenie, w ocenie Sądu, mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
Wydanie decyzji w sprawie stwierdzenia nieważności bez uprzedniego wszczęcia postępowania z urzędu i braku w tym przedmiocie wniosku pochodzącego od uprawnionej osoby, jak to uczyniły w niniejszej sprawie organy administracyjne obu instancji, stanowi naruszenie art. 157§ 2 kpa, art. 156 § 1 i art. 158 § 1 kpa. Zdaniem składu orzekającego, wskazane uchybienie mogło mieć, w przedmiotowej sprawie, wpływ na wynik sprawy, a to uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji
Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł Jak sentencji.