Uzasadnienie
Zaskarżoną do Sądu Administracyjnego decyzją z dnia [...].02.2006 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...].01.2006 r., w której odmówiono stwierdzenia, że zespół dworsko-parkowy położony w folwarku O., gm. N., znajdujący się na działce o nr ew. [...] o pow. [...] ha nie podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu 6.09.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r., nr 3, poz. 13).
W uprzednio toczącym się postępowaniu w niniejszej sprawie zainicjowanym z wniosku A. N. działającej w imieniu własnym oraz pozostałych następczyń prawnych właściciela przedmiotowego majątku –S. R.: K. E., A. N. oraz L. G. zapadły tej samej treści rozstrzygnięcia, jednakże na skutek wniesionej skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 24.06.2004 r. decyzje obu instancji uchylił (sygn. akt IV SA 3169/03).
Wojewoda [...] w decyzji z dnia [...].01.2006 r. ponownie odmówił stwierdzenia, że zespół dworsko-parkowy położony w folwarku O., gm. N., znajdujący się na działce o nr ew. [...] nie podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6.09.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. W uzasadnieniu zaznaczył, iż raz jeszcze rozpoznając sprawę miał na względzie wskazania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zawarte w wyroku z dnia 24.06.2004 r., a także orzecznictwo Sądu Najwyższego, Naczelnego Sądu Administracyjnego, a w szczególności uchwałę Trybunału Konstytucyjnego (uchwała TK z dnia 19.09.1990 r., sygn. akt W 3/89).
Stosując się do wskazań Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Wojewoda ustalił, że działka ew. nr [...] w niewielkim fragmencie nie pokrywa się z obszarem dawnego zespołu dworsko-parkowego, oznaczonego wówczas parcelą [...].Jednakże w jego ocenie zachowane mapy przedmiotowego majątku O. nie pozwalają na wyodrębnienie w sposób zdecydowany jego części dworsko-parkowej od części gospodarczej. Wojewoda stwierdził, że zespół ów znajdował się centrum majątku i był otoczony licznymi zabudowaniami gospodarczymi. Stąd przyjął, iż folwark w O. stanowił doskonale zorganizowaną gospodarczo i niepodzielną całość, gospodarstwo rolne prowadzone przez właściciela-rolnika S. R. Nadto, zdaniem Wojewody zatwierdzony przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Ś. plan lokalizacji budynków ośrodka gospodarczego Spółdzielni Produkcyjnej O. jest dowodem na to, że dwór został przeznaczony na dom administracyjny wraz z przedszkolem.
W odwołaniu A. N., jedna z następczyń prawnych byłego właściciela majątku podkreśliła, że dwór był odgrodzony od pozostałej części majątku, o czym miały świadczyć przesłane zdjęcia.
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...].01.2006 r. Powołując się na art. 1 dekretu z dnia 6.09.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej i wskazane w nim cele reformy wywiódł, że pojęcie nieruchomości "ziemskiej" znacjonalizowanej jest znacznie szersze od nieruchomości "parcelowanej" na rzecz rolników. Dla tworzenia wskazanych w art. 1 dekretu ośrodków przejmowane były także zabudowania, w tym pałace, dwory, czy wille stanowiące ośrodek majątku, siedzibę jego właściciela, ściśle powiązany z przejmowanym majątkiem. Minister przytoczył ewolucję orzecznictwa Sądów Administracyjnych w zakresie podlegania pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu 6.09.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej zespołów pałacowo i dworsko - parkowych. W konkluzji podkreślił, iż ustalenia Wojewody są trafne, bowiem dokumenty archiwalne zgromadzone w sprawie w sposób jednoznaczny wskazują, iż w przedmiotowej nieruchomości ziemskiej O. nie można wyodrębnić części dworsko-parkowej i części gospodarczej.
Powtórzył argumentację przedstawioną przez Wojewodę [...] i zaznaczył, że ów zespól nie mógł funkcjonować bez dochodów z majątku - folwarku O. W skardze A. N. zaprzeczyła jakoby zespół dworsko-parkowy stanowił wraz z częścią gospodarczą doskonale zorganizowaną i niepodzielną całość. Nadto ponownie wskazała na ogrodzenie oddzielające dwór od podwórza gospodarczego.
W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentacje zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25.07.2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz.1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a. sprowadzają się do kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Przy czym w myśl art. 134 P.p.s.a. Sąd rozstrzygając w granicach danej sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o powołane przepisy i w granicach sprawy doszedł do przekonania, że skarga jest zasadna, bowiem zaskarżona decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi naruszyła przepisy postępowania w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Przede wszystkim należy mieć na względzie, że art. 153 P.p.s.a. stanowi, iż ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.
W niniejszej sprawie uprzednio Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 24.06.2004 r. w sprawie o sygn. akt IV SA 3169/03 uchylił decyzje obu instancji (zarówno Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, jak i Wojewody [...]).
Sąd uznał wówczas, że nie zostało w sposób wyczerpujący ustalone, czy przedmiotowy zespół dworsko-parkowy może być w rozumieniu dekretu uznany za nieruchomość ziemską oraz czy został przejęty na cele reformy rolnej wymienione w art. 1 dekretu, a więc czy owa nieruchomość jest lub może być wykorzystana do prowadzenia działalności rolniczej. Sąd wskazał na rozbieżności pomiędzy ustaleniami organu, który przyjął, iż zespół ten był odgrodzony od podwórza wyłącznie kępą drzew, a fotografią dworu złożoną na rozprawie, na której widnieje betonowe ogrodzenie. WSA powołał się także na informację [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia 2.07.2002 r., z której wynika, że w majątku tym wyróżniano zespół dworsko-parkowy i folwarczny. Wskazał również na załącznik nr 1 do protokołu zdawczo-odbiorczego, który stwierdzał, że w przejętym majątku znajdowały się budynki pałacu i czterech domów mieszkalnych, podkreślając, że nie wyjaśniono jednak jakim celom one służyły.
Nadto Sąd zaznaczył, iż wymaga wyjaśnienia, czy cała działka [...] odpowiada zespołowi dworsko - parkowemu z chwili przejęcia na cele reformy rolnej. W ocenie Sądu dla odtworzenia ówczesnego stanu faktycznego pomocne byłyby oględziny przedmiotowej nieruchomości z udziałem stron i świadków.
Kontrolowanym obecnie rozstrzygnięciom organów obu instancji należałoby postawić niemal tożsame zarzuty.
Wprawdzie Wojewoda ustalił, że działka ew. nr [...] w niewielkim fragmencie nie pokrywa się z obszarem dawnego zespołu dworsko-parkowego, oznaczonego wówczas parcelą [...], jednakże to ustalenie nie znalazło odzwierciedlenia w sentencji jego decyzji. Mówi się tam ponownie o zespole dworsko-parkowym, położonym na działce o nr ew. [...], bez dokładniejszego wskazania jaką pow. tej działki zespół ów zajmuje. Zagadnienia tego nie doprecyzował też organ odwoławczy.
W dalszym ciągu pozostała niewyjaśniona jednoznacznie kwestia odgrodzenia zespołu dworsko-parkowego od części gospodarczej folwarku O. WSA zalecił wówczas przeprowadzenie wizji lokalnej z udziałem stron i ewentualnie świadków, o ile będą w stanie w niej uczestniczyć. Z dokumentów zgromadzonych w sprawie nie wynika, aby taka wizja została przeprowadzona. Ustalenia organów orzekających, iż ogrodzenie stanowiła kępa drzew nie jest wystarczające wobec przeciwnych twierdzeń strony skarżącej, udokumentowanych fotografią. Należało ustalić kiedy powstało ogrodzenie widniejące na fotografii, na rozprawie przed Sądem skarżąca oświadczyła bowiem, iż wzniesiono je w 1937 lub w 1938 r. Także twierdzenie oraganow, iż zespół ów znajdował się centrum majątku i był otoczony licznymi zabudowaniami gospodarczymi, wydaje się gołosłowne bez szczegółowego ustalenia jakie było przeznaczenie poszczególnych budynków usytuowanych w najbliższym sąsiedztwie dworu i parku. Takich ustaleń nie może zastąpić stwierdzenie, iż folwark w O. stanowił doskonale zorganizowaną gospodarczo i niepodzielną całość, gospodarstwo rolne prowadzone przez właściciela-rolnika S.R.
Należy zaznaczyć, iż organ odwoławczy ograniczył się do powtórzenia stwierdzeń zawartych w decyzji Wojewody. Wbrew zasadzie dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, wynikającej z art. 15 Kpa organ odwoławczy nie rozpoznał sprawy ponownie w jej całokształcie, pominął także fakt, iż Wojewoda nie zastosował się do wskazań oraz oceny prawnej zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24.06.2004 r., sygn. akt IV SA 3169/03.
W tym stanie rzeczy decyzje obu instancji wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Z przytoczonych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) - orzekł jak w pkt 1 sentencji.
O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 ustawy z dn. 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
W ponownie prowadzonym w niniejszej sprawie postępowaniu Wojewoda [...] winien dokonać ustaleń wskazanych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24.06.2004 r., sygn. akt IV SA 3169/03 oraz niniejszym wyroku uwzględniając, iż dla odtworzenia ówczesnego stanu faktycznego pomocne byłyby oględziny przedmiotowej nieruchomości z udziałem stron i ewentualnie świadków, jeśli mogliby wziąć w nich udział. Winien także wyjaśnić jakie było na dzień przejęcia majątku przeznaczenie budynków położonych w bezpośrednim sąsiedztwie dworu.