Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawiez 29 stycznia 2021 r., sygn. akt IV SA/Wa 947/20

Uzasadnienie

Decyzją z dnia [...] lutego 2020 r., nr [...], Prezes Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (dalej: Prezes IPN), odmówił potwierdzenia, że G. W., syn K., ur. [...] sierpnia 1960 r. w [...] spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 690 z późn. zm; dalej: ustawa o działaczach opozycji).

Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym:

Wnioskiem z 28 grudnia 2018 r. G. W. zwrócił się do Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu o wydanie decyzji administracyjnej w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Do wniosku strona dołączyła kopie zaświadczeń Prezesa IPN nr [...] z [...] kwietnia 2017 r. i nr [...]z [...] lipca 2017 r., kopię wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 listopada 2018 r., sygn. IV SA/Wa 2158/18, kopię orzeczenia Sądu Okręgowego w [...] z [...] października 2018 r. w sprawie oświadczenia lustracyjnego wnioskodawcy oraz kopię wyroku Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia [...] września 2018 r., sygn. akt [...].

Realizując wniosek organ wystąpił do Biura Badań Historycznych IPN o wydanie opinii, czy pełniona przez G. W. służba w Wydziale Łączności [...] w [...] była służbą w organach bezpieczeństwa państwa w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2018 r. poz. 2032 z późn. zm.; dalej: ustawa o IPN).

W swojej opinii Biuro Badań Historycznych IPN wyjaśniło, że z zachowanych akt osobowych b. funkcjonariusza G. W. (sygn. [...]) wynika, iż został on przyjęty do służby w MO jako funkcjonariusz i był zatrudniony na stanowisku technika, następnie starszego technika Sekcji [...] w Wydziale Łączności Komendy Wojewódzkiej Milicji Obywatelskiej/Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w [...] w okresie od [...] kwietnia 1982 r. do [...] lipca 1990 r. W ocenie Biura Badań Historycznych IPN, służbę G. W. w okresie od [...] grudnia 1983 r. do [...] lipca 1990 r., jako funkcjonariusza Wydziału Łączności [...] w [...], należy uznać za służbę w organach bezpieczeństwa państwa w rozumieniu przepisów ustawy o IPN.

W dniu [...] kwietnia 2019 r. organ zwrócił się do Archiwum IPN z prośbą o wskazanie, czy działając zgodnie z art. 13a ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby CeIno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz. U. z 2019 r. poz. 288 z późn. zm.; dalej: ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy), Instytut Pamięci Narodowej sporządzał w sprawie G. W. i przekazywał organowi emerytalnemu informację o przebiegu jego służby, czy ewentualnie sporządzana informacja obejmowała okres pełnienia służby w Wydziale Łączności [...] w [...] oraz czy zawierała informację o tym, że w okresie służby w Wydziale Łączności [...] w [...] przed dniem 31 lipca 1990 r. G. W. bez wiedzy przełożonych czynnie wspierał osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.

W piśmie z [...] kwietnia 2019 r. Wydział Udostępniania IPN wskazał, że na wniosek organu [...], na mocy ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy, Instytut Pamięci Narodowej sporządził Informację o przebiegu służby nr [...], z której wynika, że w okresie od 1 stycznia 1984 r. do 30 lipca 1990 r. G. W. pełnił służbę na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy. W powoływanym piśmie wyjaśniono również, że z dokumentacji osobowej będącej podstawą wystawienia ww. Informacji nie wynika, aby G. W. podjął bez wiedzy i zgody przełożonych czynną współpracę z osobami lub organizacjami działającymi na rzecz niepodległości Państwa Polskiego.

Pismem z 16 sierpnia 2019 r. organ poinformował G. W., że zgodnie z treścią art. 79a kpa, w postępowaniu wszczętym na żądanie strony organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Stronie wyjaśniono również, że w związku z tym, iż z opinii Biura Badań Historycznych IPN wynika, że jego służbę w okresie od [...]grudnia 1983 r. do [...] lipca 1990 r., jako funkcjonariusza Wydziału Łączności [...] w [...], należy uznać za służbę w organach bezpieczeństwa państwa w rozumieniu przepisów ustawy o IPN, we wskazanym terminie wnioskodawca może przedłożyć dowody, że przed 31 lipca 1990 r. bez wiedzy przełożonych czynnie wspierał osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. W piśmie tym wyjaśniono również wnioskodawcy, że w przypadku nieprzedłożenia dodatkowych dowodów organ wyda decyzję administracyjną na podstawie posiadanych dokumentów.

W dniu 21 sierpnia 2019 r. G. W. nadesłał nowe dowody w sprawie, w postaci jedenastu załączonych dokumentów. Wnioskodawca wniósł również o przesłuchanie w charakterze świadków: [...] IPN dr M. S., Ministra Spraw Wewnętrznych J. Z. oraz prof. J. B..

Pismem z dnia [...] października 2019 r. organ zwrócił się do Oddziałowego Biura Badań Historycznych IPN w [...] z prośbą o opinię historyczną dotyczącą możliwości zaangażowania G. W. w działalność opozycyjną w okresie jego służby w organie bezpieczeństwa państwa, w szczególności zaś o wypowiedzenie się: czy G. W. w czasie, gdy pełnił służbę w organach bezpieczeństwa państwa przed 31 lipca 1990 r. bez wiedzy przełożonych czynnie wspierał osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.

W odpowiedzi Oddziałowe Biuro Badań Historycznych IPN w [...] wyjaśniło, że nie posiada informacji potwierdzających działalność opozycyjną wnioskodawcy w okresie pełnienia przez niego służby w organie bezpieczeństwa państwa. Dodatkowo wskazało, że na jego brak zaangażowania w działalność opozycyjną wskazują pośrednio regularne awanse służbowe oraz przynależność do PZPR i ORMO.

Pismem z 18 grudnia 2019 r. organ poinformował stronę, że zgodnie z art. 10 § 1 kpa, organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

Pismem z 24 grudnia 2019 r. G. W. poinformował organ, że jest zainteresowany zapoznaniem się z całością akt postępowania oraz przedstawił kolejne dowody w sprawie, w postaci dziewięciu załączników.

W dniu 21 stycznia 2020 r. wnioskodawca zapoznał się z aktami przedmiotowego postępowania, a w następnie nadesłanych wyjaśnieniach wniósł o cofnięcie opinii wydanej przez dr D. W. z Oddziałowego Biura Badań Historycznych argumentując, dlaczego jego zdaniem opinia ta jest niewłaściwa.

W toku prowadzonego postępowania Prezes IPN ustalił, że w wyniku kwerendy przeprowadzonej w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej odnaleziono akta osobowe wnioskodawcy (sygn. [...]) z których wynika, iż został on przyjęty do służby w MO, jako funkcjonariusz i był zatrudniony na stanowisku technika, następnie starszego technika Sekcji [...] w Wydziale Łączności Komendy Wojewódzkiej Milicji Obywatelskiej/Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w [...] w okresie od [...] kwietnia 1982 r. do [...] lipca 1990 r. W ocenie Biura Badań Historycznych IPN, służbę G. W. w okresie od [...] grudnia 1983 r. do [...] lipca 1990 r., jako funkcjonariusza Wydziału Łączności [...] w [...], należy uznać za służbę w organach bezpieczeństwa państwa w rozumieniu przepisów ustawy o IPN.

Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 5 ustawy o IPN, organami bezpieczeństwa państwa są instytucje centralne Służby Bezpieczeństwa Ministerstwa Spraw Wewnętrznych oraz podległe im jednostki terenowe w wojewódzkich, powiatowych i równorzędnych komendach Milicji Obywatelskiej oraz w wojewódzkich, rejonowych i równorzędnych urzędach spraw wewnętrznych. Wydział Łączności Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w [...] w okresie od [...] grudnia 1983 r. do. do [...] lipca 1990 r. był organem bezpieczeństwa państwa.

Organ wyjaśnił, że Zarząd Łączności MSW po wyłączeniu go w dniu 28 listopada 1956 r. ze struktury organów bezpieczeństwa państwa przez następne 20 lat nie był postrzegany jako jednostka Służby Bezpieczeństwa. Faktycznie ponownie został włączony w struktury bezpieczeństwa państwa dopiero decyzją Ministra Spraw Wewnętrznych z 8 grudnia 1983 r., której nie odnaleziono w zasobie archiwalnym IPN, jednak jest ona przywołana w piśmie datowanym na dzień 2 stycznia 1984 r. podpisanym przez podsekretarza stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych gen. K. S.. Pismo to, skierowane do wszystkich szefów wojewódzkich urzędów spraw wewnętrznych oraz szefa [...], ma następującą treść: "Zgodnie z decyzją ministra spraw wewnętrznych z dnia [...] grudnia 1983 r. proszę o podporządkowanie wydziału łączności do bezpośredniego nadzoru zastępcy szefa wojewódzkiego (stołecznego) urzędu spraw wewnętrznych ds. Służby Bezpieczeństwa".

Jeden z egzemplarzy tego pisma przesłanego do [...] w [...] został odnaleziony w zasobie archiwalnym Oddziału IPN w [...], sygn. akt [...]. Ponadto w notatce z 25 czerwca 1984 r. dotyczącej propozycji podziału jednostek organizacyjnych MSW na jednostki Służby Bezpieczeństwa i Milicji Obywatelskiej, Biuro Organizacyjno-Prawne podkreślało, że za decyzją podporządkowania wydziałów łączności WUSW bezpośrednio zastępcom szefa ds. Służby Bezpieczeństwa przemawiały określone warunki społeczno-polityczne kraju i potrzeby operacyjno-techniczne Służby Bezpieczeństwa. Na podstawie zarządzenia nr [...] Ministra Spraw Wewnętrznych w sprawie zakresu działania członków kierownictwa MSW, Zarząd Łączności podporządkowano bezpośrednio Szefowi Służby Zabezpieczenia Operacyjnego MSW.

Tym samym jednostka ta znalazła się w grupach jednostek organizacyjnych MSW stricte Służby Bezpieczeństwa. Przy czym formalno-prawnie dalej pełnili w niej służbę funkcjonariusze Milicji Obywatelskiej. Służba Zabezpieczenia Operacyjnego gromadziła (głównie za pomocą środków technicznych) i udostępniała informacje do wykorzystania operacyjnego przez inne służby. Dokumentem potwierdzającym, że Zarząd Łączności należy traktować jako jednostkę Służby Bezpieczeństwa była Decyzja nr [...] Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] kwietnia 1989 r. w sprawie przekazania szefom [...] niektórych uprawnień dotyczących przenoszenia stanowisk etatowych funkcjonariuszy SB i MO pomiędzy podległymi jednostkami i komórkami organizacyjnymi. Do tej decyzji zostały załączone kryteria określające rodzaje i liczby stanowisk w niektórych komórkach organizacyjnych [...] i [...] (równorzędnych). Wydział Łączności w tych kryteriach był zaszeregowany jako komórka organizacyjna Służby Bezpieczeństwa.

Ustawa o działaczach opozycji w art. 4 ust. 1 mówi o osobach, które "nie były pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa" w rozumieniu art. 5 ust. 1 pkt 5 i ust. 3 ustawy o IPN. Dlatego w analizie obowiązujących przepisów w okresie zatrudnienia G. W. nie należy rozpatrywać czy był funkcjonariuszem MO czy SB, lecz czy pełnił, jako funkcjonariusz służbę w jednostkach podległych Służbie Bezpieczeństwa, które były organami bezpieczeństwa państwa. Mając powyższe na uwadze organ stwierdził, że mówiąc o służbie, pracy lub współpracy w organach bezpieczeństwa państwa, ustawa o IPN nie dokonuje rozróżnienia na funkcjonariuszy SB i MO. Zarząd Łączności MSW i Wydziały Łączności [...] były jednostkami podległymi Służbie Bezpieczeństwa w okresie od [...] grudnia 1983 r. do [...] lipca 1990 r. W jednostkach podległych Służbie Bezpieczeństwa, w tym Wydziałach Łączności, służyli zarówno funkcjonariusze MO, jak i SB oraz pracowali pracownicy cywilni.

W uchwale składu siedmiu sędziów z dnia [...] października 2015 r., [...], Sąd Najwyższy orzekł, że osoba, która w latach 1984-1990 pełniła służbę w zarządzie Łączności Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Wydziałach Łączności Wojewódzkich Urzędów Spraw Wewnętrznych jest osobą, która pełniła służbę w organach bezpieczeństwa państwa w rozumieniu art. 15b ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym w związku z art. 2 ust. 1 pkt 5 i ust. 3 ustawy lustracyjnej. W przedmiotowej uchwale Sąd Najwyższy wskazał również, że rozwiązanie Służby Bezpieczeństwa nastąpiło z mocy art. 129 ust. 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Urzędzie Ochrony Państwa (Dz. U. nr 30, poz. 180 ze zm.; dalej: ustawa o UOP), który stanowił, że z chwilą utworzenia Urzędu Ochrony Państwa, Służba Bezpieczeństwa zostaje rozwiązana.

W związku z tym, że przepis ten nie przesądzał, czy Zarząd Łączności MSW i jego terenowe odpowiedniki były organami Służby Bezpieczeństwa, kwestie tę wyjaśnił Sąd Najwyższy powołując się na zarządzenie nr [...] Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] maja 1990 r. w sprawie zaprzestania działalności SB, wydane w celu wykonania postanowień art. 129 ustawy o UOP. W § 6 zarządzenia postanowiono, że zadania realizowane przez Biuro C, Biuro B, Departament Techniki oraz Zarząd Łączności i ich ogniwa terenowe, a także Departament PESEL, pozostają niezmienione do czasu zakończenia reorganizacji MSW. Jak dowodził Sąd Najwyższy, skoro zarządzenie zostało wydane w celu wykonania postanowień art. 129 ustawy o UOP, który stanowi o likwidacji Służby Bezpieczeństwa, a w powołanym przepisie § 6 wymienia się między innymi Zarząd Łączności oraz podległe mu ogniwa terenowe, to znaczy, że te jednostki organizacyjne Ministerstwa Spraw Wewnętrznych szczebla centralnego i terenowego były w chwili utworzenia Urzędu Ochrony Państwa w strukturach Służby Bezpieczeństwa i z mocy prawa podlegały rozwiązaniu.

Sąd ten podkreślił, że wspomniane wyżej zarządzenie, będące aktem wykonawczym do ustawy o UOP, nie mogło zniweczyć wynikającego z art. 129 ust. 1 tej ustawy skutku w postaci rozwiązania wszelkich jednostek organizacyjnych Służby Bezpieczeństwa z chwilą utworzenia Urzędu Ochrony Państwa, co nastąpiło w dniu wejścia w życie ustawy, tj. 10 maja 1990 r. Dalej w uchwale wskazano, że nawet, jeśli usytuowane obecnie w Komendzie Głównej Policji i poddane wraz z całą Policją nadzorowi Ministra Spraw Wewnętrznych Biuro Łączności realizuje zadania należące uprzednio do Zarządu Łączności, to realizuje je, jako różna od Zarządu Łączności jednostka organizacyjna, funkcjonująca w ramach nowych struktur organizacyjnych, a nie dawnej Służby Bezpieczeństwa, która uległa rozwiązaniu z mocy prawa (art. 129 ustawy o UOP).

Natomiast wynikające z zarządzenia nr [...]Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] maja 1990 r. w sprawie zaprzestania działalności Służby Bezpieczeństwa czasowe przedłużenie realizacji zadań Zarządu Łączności i podległych mu jednostek terenowych, nie oznacza dalszego funkcjonowania tych jednostek, jako jednostek organizacyjnych Służby Bezpieczeństwa, bo te z mocy prawa uległy rozwiązaniu z chwilą utworzenia UOP, a żadna z jednostek organizacyjnych Służby Bezpieczeństwa nie została wyłączona spod ustawowego rozwiązania, które nastąpiło w określonym czasie.

Organ podkreślił, że organy bezpieczeństwa państwa ujęte w art. 5 ust. 1 pkt 5 ustawy o IPN były również wymienione w art. 2 ust. 1 pkt 5 ustawy lustracyjnej, do której odniósł się Sąd Najwyższy w ww. uchwale. Mimo, że przepis art. 15b ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym został uchylony, to treść tego przepisu funkcjonuje w ustawie o IPN – art. 5 ust. 1 pkt 5 i przy jego interpretacji zasadne jest odwołanie się do uchwały Sądu Najwyższego z dnia [...] października 2015 r.

Odnosząc się do treści załączonych przez G. W. do wniosku zaświadczeń nr [...] z [...] kwietnia 2017 r. oraz nr [...]z [...] lipca 2017 r., Prezes IPN wyjaśnił, że przedmiotowa decyzja nie stoi do nich w opozycji. Potwierdzają one, że dane osobowe G. W. nie figurują w katalogu funkcjonariuszy, współpracowników, kandydatów na współpracowników organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 oraz innych osób, udostępnionym w Instytucie od 26 listopada 2004 r. Organ podkreślił bowiem, że niniejsza decyzja oraz wymienione wyżej zaświadczenia zostały wydane na podstawie odmiennych przepisów prawa. Podstawą wydania decyzji jest bowiem art. 5 ust. 1 i art. 4 ustawy o działaczach opozycji, natomiast zaświadczenia nr [...] oraz nr [...] zostały wydane na podstawie uchylonego już art. 29a ustawy o IPN. Wydanie zaświadczeń w trybie art. 29a ustawy o IPN nie jest równoznaczne ze stwierdzeniem, że wnioskodawca nie był funkcjonariuszem organów bezpieczeństwa państwa.

Przy wydawaniu zaświadczeń porównywane były tylko dane G. W. z danymi zawartymi w katalogu, który został opublikowany w Internecie i został nazwany tzw. "[...]". Katalog ten znajdował się w czytelni Biura Udostępniania i Archiwizacji Dokumentów w [...] i nie zawierał pełnej listy funkcjonariuszy, współpracowników i kandydatów na współpracowników organów bezpieczeństwa państwa i na jego podstawie nie można jednoznacznie ustalić, kto był np. funkcjonariuszem organów bezpieczeństwa państwa. Z tych samych też powodów nie musi zachodzić zgodność pomiędzy informacjami zawartymi w zaświadczeniu wydawanym dotychczas na podstawie art. 29a ustawy o IPN, a danymi zawartymi w informacji o przebiegu służby wydawanej przez Instytut Pamięci Narodowej na podstawie art. 13a ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy. W przedmiotowej kwestii podkreślić również należy, że art. 29a ustawy o IPN miał jedynie charakter czasowy i służył wyłącznie wydawaniu zaświadczeń odnośnie danych zawartych w tzw. "[...]".

Obecnie, w związku z nowelizacją ustawy o IPN, na podstawie art. 1 ust. 3 ustawy z dnia 12 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 992), powoływany art. 29a został uchylony.

Odnosząc się do treści powoływanego przez stronę postępowania autolustracyjnego zakończonego wyrokiem Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] października 2018 r., sygn. akt [...], wyroków wydanych w sprawach lustracyjnych osób trzecich, tj. wyroku Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia [...] września 2018 r., sygn. akt [...], a także kopii dokumentów stanowiących dowody w sprawie autolustracyjnej Z. K. (sygn. akt [...]) organ wskazał, że w jego ocenie nie miały one zastosowania w niniejszej sprawie. Postępowanie lustracyjne zostało bowiem powierzone sądom karnym, które obowiązuje zakaz dokonywania wykładni ekstensywnej (rozszerzającej) na niekorzyść oskarżonego. Sądy lustracyjne powołując się na ugruntowaną linię orzeczniczą wskazują, że wszelkie wątpliwości, co do charakteru prawnego (statusu) określonych jednostek organizacyjnych Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, jako organów bezpieczeństwa państwa w latach poprzedzających likwidację Służby Bezpieczeństwa i utworzenie Urzędu Ochrony Państwa powinny być rozstrzygane na korzyść osoby lustrowanej.

Taki zakaz nie obowiązuje przy rozpatrywaniu spraw przez organ administracji w trybie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Decyzje wydane w trybie art. 4 ustawy o działaczach opozycji mają istotny wpływ na rozpatrzenie przez Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniosku o przyznanie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, z którym łączą się określone w ustawie przywileje dla osoby zasłużonej w walce o odzyskanie suwerenności i niepodległości przez Polskę. W stosunku do osób, które mają uzyskać status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych nie powinno być zatem żadnych wątpliwości, że nie służyły one w organach bezpieczeństwa państwa. Przepisy ustawy lustracyjnej mają charakter restrykcyjny wobec osób, które złożą niegodne z prawdą oświadczenie lustracyjne, mianowicie pozbawiają je pełnienia funkcji publicznej.

Natomiast na podstawie przepisów ustawy o działaczach opozycji nadawane są przywileje honorowe i materialne dla osób, które prowadziły działalność opozycyjną lub były represjonowane z powodów politycznych i w związku z tym osoby te powinny być poza wszelkimi podejrzeniami o pracę lub służbę w organach bezpieczeństwa państwa.

Powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne organ podniósł, że postępowanie w sprawie decyzji wydanej na podstawie art. 5 ust. 1 i art. 4 ustawy o działaczach opozycji służy wyłącznie przedstawieniu materiałów znajdujących się w zasobach IPN i tylko w określonym przez ustawodawcę wąskim zakresie. Nie jest więc postępowaniem lustracyjnym prowadzonym w przedmiocie wyjaśnienia sytuacji danej osoby w związku z istniejącym całokształtem materiałów dowodowych potwierdzających bądź przeczących współpracy z organami bezpieczeństwa, a sposób postępowania takiej osoby i charakter kontaktów z przedstawicielami służb z punktu widzenia intencji, jak też oceny czy spełniają przesłanki współpracy mógłby być oceniany w postępowaniu lustracyjnym prowadzonym przez sąd.

Ponadto, wynik postępowania lustracyjnego ma znaczenie dla ewentualnego ponoszenia przez daną osobę odpowiedzialności i przeszkód w pełnieniu funkcji publicznych, a fakt, że dana osoba w postępowaniu lustracyjnym nie została uznana za kłamcę lustracyjnego nie uzasadnia w postępowaniu prowadzonym przez Prezesa IPN ustalenia czy spełnia określone w art. 4 ustawy warunki wydania decyzji pozytywnej.

W kwestii załączonego do wniosku wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 listopada 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 2158/18, w przedmiocie potwierdzenia spełnienia przesłanek z art. 4 ustawy o działaczach opozycji organ wskazał, że dotyczy on osoby trzeciej i nie ma zastosowania w niniejszej sprawie. Podobieństwo nowej sprawy nawet do sprawy prawomocnie osądzonej nie może automatycznie determinować rozstrzygnięcia w nowej sprawie, pozostającej nawet w pewnym "zasięgu" sprawy osądzonej. Zarówno, bowiem sądy, jak i organy administracji mają obowiązek uwzględnić istnienie w obrocie prawnym prawomocnego rozstrzygnięcia, co nie oznacza jednak, że jego treść zastępuje konieczność rozstrzygania w innej sprawie administracyjnej, nawet gdy jej przedmiot pozostaje zbliżony do sprawy rozstrzygniętej.

Fakt negatywnego postrzegania służby w Wydziale Łączności znajduje odzwierciedlenie w przepisach ustawy o zaopatrzeniu funkcjonariuszy, w której to służba w Wydziale Łączności, określana jako służba na rzecz totalitarnego państwa, skutkuje obniżeniem wymiaru świadczeń emerytalno-rentowych.

Odnosząc się do przedstawionych przez stronę w piśmie z dnia 21 sierpnia 2019 r. dowodów, tj. ustaw, uchwał i rozporządzeń regulujących zasady funkcjonowania Milicji Obywatelskiej począwszy od roku 1955, aż do jej rozwiązania w 1990 r. i utworzenia Policji, organ podkreślił, że dokumentem potwierdzającym, że Zarząd Łączności należy traktować jak jednostkę Służby Bezpieczeństwa była decyzja nr [...] Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...]kwietnia 1989 r. w sprawie przekazania szefom [...]niektórych uprawnień dotyczących przenoszenia stanowisk etatowych funkcjonariuszy SB i MO pomiędzy podległymi jednostkami i komórkami organizacyjnymi. Do decyzji tej zostały załączone kryteria określające rodzaje i liczby stanowisk w niektórych komórkach organizacyjnych [...]i [...] (równorzędnych). Wydział Łączności w tych kryteriach był zaszeregowany jako komórka organizacyjna Służby Bezpieczeństwa.

Odnośnie kwestii ETAT-ów organ wyjaśnił, że fakt braku dopisku "SB" przy określeniu liczby etatów w Wydziale Łączności w [...] nie przesądza o braku podporządkowania tego Wydziału Służbie Bezpieczeństwa. Przy ocenie tej grupy dokumentów nie można mieć pewności, że wszystkie zmiany, adnotacje zostały naniesione. Organ dodał, że art. 150 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2019 r. poz. 161 z późn. zm.) dopuszczał możliwość podjęcia służby w Policji przez funkcjonariuszy pełniących dotychczas służbę w jednostkach SB "przy zachowaniu ciągłości zatrudnienia". Organ powołał się na wyrażony w judykaturze pogląd, że o pełnieniu przez funkcjonariusza służby w organach bezpieczeństwa państwa nie decydują zadania, jakie on wykonywał, ani posiadana przez niego legitymacja służbowa lub mundur, jaki został mu przydzielony. Dla ustalenia, czy funkcjonariusz pełnił służbę w organach bezpieczeństwa państwa nie jest także konieczne przedstawienie rozkazu personalnego o skierowaniu funkcjonariusza do takiej służby, skoro zarówno Służba Bezpieczeństwa, jak i Milicja Obywatelska działały w strukturach Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, a o pełnieniu służby w organie bezpieczeństwa państwa decydowały kwalifikacja i faktyczne przyporządkowanie danej jednostki, jako organu bezpieczeństwa państwa.

Organ odniósł się również do kwestii przeprowadzenia weryfikacji funkcjonariuszy SB, o której decydowała Uchwała nr 69 Rady Ministrów z dnia 21 maja 1990 r. w sprawie trybu i warunków przyjmowania byłych funkcjonariuszy SB do służby w Urzędzie Ochrony Państwa i innych jednostkach organizacyjnych podległych ministrowi spraw wewnętrznych oraz zatrudnienia ich w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych. Z analizy zarządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 2 lipca 1990 r. nr 53/90 w sprawie określenia stanowisk zajmowanych przez funkcjonariuszy b. Służby Bezpieczeństwa oraz jednostek organizacyjnych resortu spraw wewnętrznych, w których pełnili oni służbę i w związku z Instrukcją Przewodniczącego Centralnej Komisji Kwalifikacyjnej z 25 czerwca 1990 r. wynika, że Zarząd Łączności był jednostką Służby Bezpieczeństwa, ponieważ podlegał bezpośrednio Szefowi Służby Zabezpieczenia Operacyjnego, wymienionego jako stanowisko Służby Bezpieczeństwa.

Z Instrukcji Przewodniczącego Centralnej Komisji Kwalifikacyjnej wynika, że funkcjonariusze Zarządu Łączności i Wydziałów Łączności nie podlegali weryfikacji. Mając powyższe na uwadze należało uznać służbę G. W. na stanowisku technika i następnie starszego technika Wydziału Łączności [...] w [...] od [...] grudnia 1983 r. do [...] lipca 1990 r. za służbę w organach bezpieczeństwa państwa.

Odnosząc się do kwestii przesłuchania Wiceprezesa IPN dr. M. S., Ministra Spraw Wewnętrznych J. Z. oraz prof. dr. hab. J. B. organ uznał je za niezasadne i niemające istotnego wpływu na rozstrzygnięcie prowadzonego postępowania. Odnośnie powyższego organ powołał się na wyrażony w orzecznictwie sądowym pogląd, że nie jest skrępowany żadnymi przepisami, co do wartości poszczególnych rodzajów dowodów i może swobodnie, tj. zgodnie z własną oceną wyników postępowania dowodowego (wyjaśniającego) w danej sprawie, ustalić stan faktyczny sprawy. Oczywiście zapatrywanie organu nie może być przy tym dowolne, arbitralne, przeczące podstawowym regułom logiki, zweryfikowanym prawom naukowym lub przeprowadzonym już w danej sprawie innym dowodom. Organy administracji mają obowiązek podejmować czynności niezbędne do wyjaśnienia sprawy, nie zaś wszelkie czynności, których przeprowadzenie postuluje strona postępowania.

To, czy dany dowód zostanie przeprowadzony, zależy od oceny jego przydatności dla wyjaśnienia okoliczności sprawy, co do których organ ma wątpliwości. Szeroki zakres środków dowodowych możliwych do zastosowania w sprawie na podstawie art. 75 kpa nie powoduje konieczności ich przeprowadzania, jeśli dana okoliczność została już wyjaśniona w oparciu o inny dowód i nie został on podważony, zaś uprawnienie strony do zgłoszenia żądania przeprowadzenia dowodu podlega ograniczeniom, które pod względem celowości i konieczności zapewnienia szybkości postępowania, organ powinien każdorazowo rozważyć zwłaszcza w sytuacji, gdy nie ma dostatecznych argumentów przemawiających za zakwestionowaniem dotychczasowych ustaleń.

Reasumując organ wskazał, że istotą prowadzonego postępowania było ustalenie, czy w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej znajdują się dokumenty dotyczące G. W. spełniające kryteria, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy o działaczach opozycji. Tym samym organ zobowiązany był jedynie do badania, czy treść odnalezionych dokumentów potwierdza, że G. W. był pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa oraz czy istnieją dowody, że przed dniem [...] lipca 1990 r. bez wiedzy przełożonych czynnie wspierał osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.

W wyniku prowadzonej w sprawie kwerendy archiwalnej odnaleziono dokumenty akta osobowe b. funkcjonariusza G. W. o sygn. [...], z treści których wynika, iż został on przyjęty do służby w MO, jako funkcjonariusz i był zatrudniony na stanowisku technika, następnie starszego technika Sekcji [...] w Wydziale Łączności Komendy Wojewódzkiej Milicji Obywatelskiej/Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w [...] w okresie od [...] kwietnia 1982 r. do [...] lipca 1990 r. W ocenie organu, służbę G. W. w okresie od [...] grudnia 1983 r. do [...] lipca 1990 r., jako funkcjonariusza Wydziału Łączności [...] w [...], należy uznać za służbę w organach bezpieczeństwa państwa w rozumieniu przepisów ustawy o IPN.

Organ podkreślił, że art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy o działaczach opozycji wymaga, aby wnioskodawca przedłożył dowody świadczące o tym, że w trakcie pracy w organach bezpieczeństwa państwa (a nie w innym okresie) pomagał osobom lub organizacjom działającym na rzecz niepodległości i suwerenności Polski lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Jak wynika z treści tego przepisu, pomoc udzielana przez pracowników, funkcjonariuszy, żołnierzy organów bezpieczeństwa państwa przed dniem [...] lipca 1990 r. powinna mieć miejsce w trakcie pracy w organach bezpieczeństwa państwa, a nie w okresie następującym po jej zakończeniu. Świadczy o tym użyty w przepisie zwrot bez "wiedzy przełożonych", który odnosi się do okresu, w którym praca lub służba były pełnione.

W ocenie Prezesa IPN, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie dał podstaw do uznania, że G. W. w trakcie pracy w organach bezpieczeństwa państwa, tj. w okresie od [...] grudnia 1983 r. do [...] lipca 1990 r., r. bez wiedzy przełożonych czynnie wspierał osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Wnioskodawca również nie przedłożył dowodów na tę okoliczność.

W opisanym stanie faktycznym i prawnym nie można było więc potwierdzić, że G. W. spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji.

W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, G. W. wniósł o jej uchylenie i o zobowiązanie Prezesa IPN do wystawienia decyzji potwierdzającej, że skarżący spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji, a także o zasądzenie od strony przeciwnej wszystkich kosztów.

Skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji:

1. 1. rażące naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na treść decyzji, w postaci naruszenie art. 4 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji w związku z art. 2 ustawy lustracyjnej i tożsamego art. 5 ustawy o IPN, poprzez błędną wykładnię, co doprowadziło organ do mylnego poglądu prawnego polegającego na stwierdzeniu, że osoba będąca funkcjonariuszem Milicji Obywatelskiej na etacie w Wydziale Łączności Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w [...] w okresie od [...] grudnia 1983 r. do [...] lipca 1990 r. pełniła służbę w organach bezpieczeństwa państwa w rozumieniu wyżej przywołanych przepisów ustaw;
2. 2. rażące naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na treść decyzji w postaci naruszenia art. 149 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o policji (Dz. U. z 2019 r. poz. 161), poprzez jego niezastosowanie przy wykładni art. 2 ust. 3 ustawy lustracyjnej, podczas gdy z niniejszego przepisu jednoznacznie wynika, iż funkcjonariusze Milicji Obywatelskiej, którzy do [...] lipca 1989 r. byli funkcjonariuszami Służby Bezpieczeństwa nie stali się z chwilą rozwiązania Milicji Obywatelskiej policjantami;
3. 3. rażące naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na treść decyzji w postaci naruszenia art. 7, art. 27, art. 30, art. 32, art. 87 i art. 95 Konstytucji RP, wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 maja 2007 r., K 2/07 oraz art. 14 Europejskiej Konwencji Praw Człowiek), poprzez błędną ocenę faktów i dowodów z pominięciem zapisów ustawowych aktów prawnych, istotnych dokumentów wskazanych we wnioskach skarżącego oraz powoływanie się na dokumenty nieistniejące, jak również interpretację treści dokumentów w sposób sprzeczny z wykładnią językową języka polskiego, w rezultacie mających świadczyć o braku spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ust 1 ustawy o działaczach opozycji.

Jednocześnie skarżący wskazał m.in., że w trakcie prowadzonego postępowania całkowicie pominięto wniesione przez niego dokumenty i wnioski, dlatego wniósł o zaakceptowanie dołączonych dokumentów i wniosków jako dowodów.

W odpowiedzi na skargę Prezes Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym datowanym na [...] października 2020 r. skarżący przedstawił swoje stanowisko odnośnie odpowiedzi organu na skargę, zwracając uwagę na istotne jego zdaniem aspekty sprawy, które sprowadzają się do poparcia i rozwinięcia dotychczasowych wywodów, a także wniósł o przeprowadzenie dowodu z szeregu załączonych dokumentów, które były już dołączone do skargi.

Również w piśmie dotowanym na [...] grudnia 2020 r. skarżący poparł wnioski dowodowe, wyjaśniając prawidłową jego zdaniem interpretację przedstawionych dokumentów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej: ppsa), sprowadzają się do kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 ppsa, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który jednak nie dotyczy przedmiotu niniejszej sprawy.

Badając sprawę w powyżej zakreślonych granicach Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a skarga jest bezzasadna.

Przede wszystkim, zaoferowane przez skarżącego w skardze i w toku postępowania przez Sądem dowody nie zmieniły obrazu sprawy, tym samym nie mogły wywrzeć zamierzonego przez wnioskodawcę skutku. Ich ocena zostanie przedstawiona w dalszej części uzasadnienia. Jak się wydaje, ponowne zgłoszenie tych wniosków przez skarżącego wynika z jego odmiennej oceny stanu faktycznego, niż dokonana przez organ, a więc sprowadza się w istocie do zarzutu naruszenia wyrażonej w art. 7 kpa zasady prawdy obiektywnej przez niewyczerpujące rozpatrzenie przez organ administracji całego materiału dowodowego oraz w konsekwencji naruszenia art. 80 kpa, tj. wywodzonej z niego zasady swobodnej oceny dowodów.

Wbrew stanowisku skarżącego, Sąd podzielił zasadnicze ustalenia dokonane przez organ i przedstawioną przez niego ocenę prawną tych ustaleń.

W myśl art. 4 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji, status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie:

1. 1) która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba, że przedłoży dowody, że przed dniem [...] lipca 1990 r. bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i
2. 2) co, do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

Status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji, potwierdza, w drodze decyzji administracyjnej, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, iż osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4.

Z preambuły ustawy o działaczach opozycji wynika, że uprawnienia przewidziane w tej ustawie skierowane są do tych obywateli Polski, którzy w latach 1956-1989 z narażeniem własnego życia, wolności, majątku lub praw pracowniczych angażowali się w działalność antykomunistyczną zmierzającą do odzyskania suwerenności i niepodległości Ojczyzny lub byli z tych powodów represjonowani. W związku z powyższym, status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych jest uprawnieniem szczególnym, przeznaczonym dla osób nielicznych, wyróżniających się niezwykłą postawą patriotyczną, działających na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości.

W wyniku kwerendy przeprowadzonej w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej odnaleziono akta osobowe skarżącego (sygn. [...]), z których wynika, iż został on przyjęty do służby w Milicji Obywatelskiej, jako funkcjonariusz i był zatrudniony na stanowisku technika, a następnie starszego technika Sekcji [...] w Wydziale Łączności Komendy Wojewódzkiej Milicji Obywatelskiej/Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w [...] w okresie od [...] kwietnia 1982 r. do [...] lipca 1990 r. Z kolei Biuro Badań Historycznych IPN uznało służbę skarżącego w okresie od [...] grudnia 1983 r. do [...] lipca 1990 r., jako funkcjonariusza Wydziału Łączności [...] w [...] – za służbę w organach bezpieczeństwa państwa w rozumieniu przepisów ustawy o IPN.

W związku z tym, że ustawa o działaczach opozycji nie zawiera definicji organów bezpieczeństwa państwa, słusznie organ odwołał się w tym zakresie do art. 5 ust. 1 pkt 5 ustawy o IPN, zgodnie z którym organami bezpieczeństwa państwa są instytucje centralne Służby Bezpieczeństwa Ministerstwa Spraw Wewnętrznych oraz podległe im jednostki terenowe w wojewódzkich, powiatowych i równorzędnych komendach Milicji Obywatelskiej oraz w wojewódzkich, rejonowych i równorzędnych urzędach spraw wewnętrznych. Kluczowe jest przy tym sformułowanie "podległe im", bowiem oznacza ono, że aby dana jednostka (komórka organizacyjna) była uznana za organ bezpieczeństwa państwa, to nie musiała ona funkcjonować w strukturach Służby Bezpieczeństwa (tzn. nie musiała być jej częścią), lecz wystarcza, że faktycznie jej podlegała. W tym ujęciu podzielić należało stanowisko organu, że Wydział Łączności Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w [...] w okresie od [...] grudnia 1983 r. do [...] lipca 1990 r. był organem bezpieczeństwa państwa, nawet przy założeniu, że takie wydziały łączności nie były częścią Służby Bezpieczeństwa.

Powtórzyć należy za organem, że Zarząd Łączności MSW po wyłączeniu go w dniu 28 listopada 1956 r. ze struktury organów bezpieczeństwa państwa przez następne 20 lat nie był postrzegany jako jednostka Służby Bezpieczeństwa. Faktycznie ponownie został włączony w struktury bezpieczeństwa państwa dopiero decyzją Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] grudnia 1983 r. Wprawdzie w zasobie archiwalnym IPN nie odnaleziono tej decyzji, ale jest ona przywołana w piśmie datowanym na dzień [...] stycznia 1984 r., podpisanym przez podsekretarza stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych gen. K. S. (skierowanym do wszystkich szefów wojewódzkich urzędów spraw wewnętrznych oraz szefa Stołecznego Urzędu Spraw Wewnętrznych), w którym autor podał, że zgodnie z decyzją ministra spraw wewnętrznych z dnia [...] grudnia 1983 r. prosi o podporządkowanie wydziału łączności do bezpośredniego nadzoru zastępcy szefa wojewódzkiego (stołecznego) urzędu spraw wewnętrznych ds.

Służby Bezpieczeństwa. Jeden z egzemplarzy tego pisma został odnaleziony w zasobie archiwalnym Oddziału IPN w [...], sygn. akt [...]. Ponadto w notatce z [...] czerwca 1984 r. dotyczącej propozycji podziału jednostek organizacyjnych MSW na jednostki Służby Bezpieczeństwa i Milicji Obywatelskiej Biuro Organizacyjno-Prawne podkreślało, że za decyzją podporządkowania wydziałów łączności wojewódzkich urzędów spraw wewnętrznych bezpośrednio zastępcom szefa ds. Służby Bezpieczeństwa przemawiały określone warunki społeczno-polityczne kraju i potrzeby operacyjno-techniczne Służby Bezpieczeństwa. Na podstawie zarządzenia nr [...] Ministra Spraw Wewnętrznych w sprawie zakresu działania członków kierownictwa MSW, Zarząd Łączności podporządkowano bezpośrednio Szefowi Służby Zabezpieczenia Operacyjnego MSW.

Tym samym jednostka ta znalazła się w grupie jednostek organizacyjnych Służby Bezpieczeństwa MSW, choć formalnie służbę w niej pełnili dalej funkcjonariusze Milicji Obywatelskiej. Służba Zabezpieczenia Operacyjnego gromadziła (głównie za pomocą środków technicznych) i udostępniała informacje do wykorzystania operacyjnego przez inne służby. Sąd podzielił też zdanie organu, że dokumentem potwierdzającym, iż Zarząd Łączności należy traktować jako jednostkę Służby Bezpieczeństwa jest Decyzja nr [...] Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] kwietnia 1989 r. w sprawie przekazania szefom [...] niektórych uprawnień dotyczących przenoszenia stanowisk etatowych funkcjonariuszy SB i MO pomiędzy podległymi jednostkami i komórkami organizacyjnymi. Do tej decyzji zostały załączone kryteria określające rodzaje i liczby stanowisk w niektórych komórkach organizacyjnych [...][...]i [...] (równorzędnych), w których Wydział Łączności był zaszeregowany jako komórka organizacyjna Służby Bezpieczeństwa.

Dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy nie było istotne, czy skarżący był funkcjonariuszem MO czy SB, lecz czy pełnił jako funkcjonariusz służbę w jednostkach podległych Służbie Bezpieczeństwa, które były organami bezpieczeństwa państwa w rozumieniu art. 5 ust. 1 pkt 5 i ust. 3 ustawy o IPN, gdyż stanowiąc o służbie, pracy lub współpracy w organach bezpieczeństwa państwa nie dokonuje ona rozróżnienia na funkcjonariuszy SB i MO.

Istotą przeprowadzonego postępowania administracyjnego było ustalenie, czy w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej znajdują się dokumenty dotyczące skarżącego, spełniające kryteria, o których mowa w art. 4 ust 1 pkt 1 ustawy o działaczach opozycji. Tym samym organ zobowiązany był jedynie do badania, czy treść odnalezionych dokumentów potwierdza, że był on pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa oraz czy istnieją dowody, że przed dniem [...] lipca 1990 r., bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierał osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.

Ciężar udowodnienia czynnego wspierania osób lub organizacji działających na rzecz niepodległości i suwerenności Polski lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce spoczywa na wnioskodawcy. Skarżący, mimo wezwania, nie przedstawił dowodów, ani nie wskazał świadków mogących potwierdzić fakt czynnego wspierania osób lub organizacji działających na rzecz niepodległości i suwerenności Polski lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Mimo tego organ podjął czynności w celu zweryfikowania tej okoliczności, które jednak nie przyniosły rezultatu pozytywnego dla skarżącego.

Stąd też dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy ważne było ustalenie, iż zarówno Zarząd Łączności MSW jak i Wydziały Łączności [...] były jednostkami podległymi Służbie Bezpieczeństwa w okresie od [...] grudnia 1983 r. do [...] lipca 1990 r., a nie fakt, że nie było żadnego rozkazu personalnego przenoszącego skarżącego ze służby w MO do służby w SB. Powtórzyć należy, że w jednostkach podległych Służbie Bezpieczeństwa, w tym Wydziałach Łączności, służyli zarówno funkcjonariusze MO, jak i SB oraz zatrudnieni byli pracownicy cywilni. Przed podjęciem decyzji organ zapoznał się z dokumentacją osobową dotyczącą skarżącego, a z niej wynika, że w okresie od [...] grudnia 1983 r. do [...] lipca 1990 r. pełnił on służbę w Wydziale Łączności.

Odnosząc się natomiast do przedstawionej w skardze interpretacji zarządzenia nr [...]Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] maja 1990 r. w sprawie zaprzestania działalności SB, podnieść należy, że jest ona błędna. Powtórzyć należy, że rozwiązanie Służby Bezpieczeństwa nastąpiło z mocy art. 129 ust. 1 ustawy o UOP, a w związku z tym, że przepis ten nie przesądzał, czy Zarząd Łączności MSW i jego terenowe odpowiedniki były organami Służby Bezpieczeństwa, należało powołać się na zarządzenie nr [...] Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] maja 1990 r. w sprawie zaprzestania działalności SB, wydane w celu wykonania postanowień art. 129 ustawy o UOP. W § 6 zarządzenia postanowiono, że zadania realizowane przez Biuro C, Biuro B, Departament Techniki oraz Zarząd Łączności i ich ogniwa terenowe, a także Departament PESEL, pozostają niezmienione do czasu zakończenia reorganizacji MSW. Skoro zatem zarządzenie zostało wydane w celu wykonania postanowień art. 129 ustawy o UOP, który stanowi o likwidacji Służby Bezpieczeństwa, a w powołanym § 6 wymienia się między innymi Zarząd Łączności oraz podległe mu ogniwa terenowe, to znaczy, że te jednostki organizacyjne Ministerstwa Spraw Wewnętrznych szczebla centralnego i terenowego były w chwili utworzenia Urzędu Ochrony Państwa w strukturach Służby Bezpieczeństwa i z mocy prawa podlegały rozwiązaniu.

Wynikające z zarządzenia nr [...] Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] maja 1990 r. w sprawie zaprzestania działalności Służby Bezpieczeństwa czasowe przedłużenie realizacji zadań Zarządu Łączności i podległych mu jednostek terenowych, nie oznaczało dalszego funkcjonowania tych jednostek jako jednostek organizacyjnych Służby Bezpieczeństwa, bo te z mocy prawa uległy rozwiązaniu z chwilą utworzenia UOP, a przy tym żadna z jednostek organizacyjnych Służby Bezpieczeństwa nie została wyłączona spod ustawowego rozwiązania.

Odnosząc się do podnoszonej przez skarżącego kwestii ETAT-ów oraz przekształcenia jednostek/komórek MO w policyjne wyjaśnić trzeba, że dokumentem potwierdzającym, iż Zarząd Łączności należy traktować jak jednostkę Służby Bezpieczeństwa była Decyzja nr [...] Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] kwietnia 1989 r. w sprawie przekazania szefom [...] niektórych uprawnień dotyczących przenoszenia stanowisk etatowych funkcjonariuszy SB i MO pomiędzy podległymi jednostkami i komórkami organizacyjnymi. Do tej decyzji zostały załączone kryteria określające rodzaje i liczby stanowisk w niektórych komórkach organizacyjnych [...] i [...] (równorzędnych). Wydział Łączności w tych kryteriach był zaszeregowany jako komórka organizacyjna Służby Bezpieczeństwa.

Natomiast odnośnie dokumentu Etaty [...] w [...] za lata 1981-1989 powtórzyć należy, że fakt braku dopisku "SB" przy określeniu liczby etatów w Wydziale Łączności w [...] nie przesądza o braku podporządkowania tego Wydziału Służbie Bezpieczeństwa. Po pierwsze, przy ocenie tej grupy dokumentów nie można mieć pewności, że wszystkie zmiany i adnotacje zostały naniesione, po drugie zaś może to oznaczać, że w jednostce tej nie byli zatrudnieni funkcjonariusze SB.

Także analiza powołanych przez skarżącego aktów normatywnych, projektów aktów normatywnych oraz innych dokumentów wytworzonych podczas procesu legislacyjnego nie miała wpływu na rozstrzygnięcie w sprawie, gdyż w okresie jego służby w Wydziale Łączności [...]w [...] nie istniał żaden akt rangi ustawowej regulujący usytuowanie tego Wydziału. Dlatego też przy określeniu podporządkowania Zarządu/Wydziałów Łączności [...] należało oprzeć się na dokumentach wewnętrznych resoru spraw wewnętrznych, odtwarzających istniejący wówczas stan faktyczny, dotyczący struktury MSW, w tym umiejscowienie tzw. pionu łączności. Art. 5 ust. 3 ustawy o IPN stanowi, że jednostkami Służby Bezpieczeństwa są te jednostki Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, które z mocy prawa podlegały rozwiązaniu w chwili zorganizowania Urzędu Ochrony Państwa oraz te jednostki, które były ich poprzedniczkami. Określenie zaś tych jednostek jest możliwe jedynie przy odwołaniu się do aktów wewnętrznych o charakterze organizacyjnym, gdyż aktów prawa rangi ustawowej, stanowiących które jednostki MSW podlegały rozwiązaniu w chwili zorganizowania UOP po prostu nie było.

Odnieść się również należy do kwestii przeprowadzenia weryfikacji funkcjonariuszy SB, o której stanowiła uchwała nr 69 Rady Ministrów z dnia 21 maja 1990 r. w sprawie trybu i warunków przyjmowania byłych funkcjonariuszy SB do służby w Urzędzie Ochrony Państwa i innych jednostkach organizacyjnych podległych ministrowi spraw wewnętrznych oraz zatrudnienia ich w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych. W ślad za organem powtórzyć można, że z analizy zarządzenia nr [...]Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] lipca 1990 r. w sprawie określenia stanowisk zajmowanych przez funkcjonariuszy b. Służby Bezpieczeństwa oraz jednostek organizacyjnych resortu spraw wewnętrznych, w których pełnili oni służbę (w związku z Instrukcją Przewodniczącego Centralnej Komisji Kwalifikacyjnej z dnia [...] czerwca 1990 r.) wynika, że Zarząd Łączności był jednostką Służby Bezpieczeństwa, ponieważ podlegał bezpośrednio Szefowi Służby Zabezpieczenia Operacyjnego, wymienionemu jako stanowisko Służby Bezpieczeństwa. Z Instrukcji Przewodniczącego Centralnej Komisji Kwalifikacyjnej wynika, że funkcjonariusze Zarządu Łączności i Wydziałów Łączności nie podlegali weryfikacji.

Odnosząc się do opinii prawnej adwokat dr J. B. sporządzonej [...] czerwca 2017 r. na zlecenie Stowarzyszenia Emerytów i Rencistów stwierdzić należy, że dokument odnosi się do art. 13b ust. 1 pkt 4 lit. ustawy z dnia 16 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz. U. poz. 2270). Natomiast postępowanie będące przedmiotem skargi toczyło się w trybie ustawy o działaczach opozycji, więc zwrócić należy uwagę na różne cele obydwu tych regulacji, podobnie zresztą jak i ustawy lustracyjnego, co nie pozwala na ich porównywanie.

Z kolei wyrok Sądu Apelacyjnego we [...] z dnia [...] października 2019 r., sygn. akt [...], w przedmiocie stwierdzenia zgodności z prawda oświadczenia lustracyjnego Z. K. oraz pozostałe dołączone do skargi załączniki, tj. fragmenty ustaw, materiały ilustrujące przebieg prac legislacyjnych dotyczących likwidacji SB oraz lustracji, a także wyroki w sprawach lustracyjnych osób trzecich – pozostają bez znaczenia dla niniejszej sprawy. Postępowanie lustracyjne zostało bowiem powierzone sądom karnym, które obowiązuje zakaz dokonywania wykładni ekstensywnej (rozszerzającej) na niekorzyść oskarżonego. Sądy lustracyjne powołując się na ugruntowaną linię orzeczniczą wskazują, że wszelkie wątpliwości co do charakteru prawnego (statusu) określonych jednostek organizacyjnych Ministerstwa Spraw Wewnętrznych jako organów bezpieczeństwa państwa w latach poprzedzających likwidacją Służby Bezpieczeństwa Państwa i utworzenie Urzędu Ochrony Państwa powinny być rozstrzygane na korzyść osoby lustrowanej.

Zasadnie organ wskazał, że zakaz taki nie obowiązuje przy rozpatrywaniu spraw przez organ administracji w trybie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Decyzje wydane w trybie art. 4 ustawy o działaczach opozycji mają istotny wpływ na przyznanie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, z którym łączą się określone w ustawie przywileje dla osoby zasłużonej w walce o odzyskanie suwerenności i niepodległości przez Polskę.

W stosunku do osób, które mają uzyskać status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych nie powinno być zatem żadnych wątpliwości, że nie służyły one w organach bezpieczeństwa państwa. Przepisy ustawy lustracyjnej mają charakter restrykcyjny wobec osób, które złożą niegodne z prawdą oświadczenie lustracyjne, mianowicie pozbawiają je pełnienia funkcji publicznej. Natomiast na podstawie przepisów ustawy o działaczach opozycji nadawane są przywileje honorowe i materialne dla osób, które prowadziły działalność opozycyjną lub były represjonowane z powodów politycznych i w związku z tym osoby, te powinny być poza wszelkimi podejrzeniami o pracę lub służbę w organach bezpieczeństwa państwa.

W ocenie Sądu, chybione są podniesione w skardze zarzuty naruszenia prawa materialnego, a działanie organu, podjęte na wniosek strony, nie naruszało art. 7, ani też art. 87 Konstytucji RP. Podstawą prawną działania organu zakończonego wydaniem decyzji był przepis art. 5 ust. 1 i art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Działania organu, jako władzy publicznej prowadzone były z poszanowaniem niezbywalnej godności obywatela, którą skarżącemu gwarantuje art. 30 Konstytucji RP, a w trakcie postępowania toczonego na wniosek strony nie zostały naruszone prawa strony zagwarantowane w art. 27 Konstytucji RP. W prowadzonym przez siebie postępowaniu organ był bezstronny, dlatego zarzut naruszenia art. 32 Konstytucji nie znajduje potwierdzenia w faktach.

Według art. 8 kpa, organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania oraz bez uzasadnionej przyczyny nie odstępują od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym. Odnośnie powyższego, doniosłą rolę z punktu widzenia realizacji zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej spełnia uzasadnienie decyzji. Dlatego też w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zostały wskazane fakty uznane za udowodnione oraz dowody, na których organ oparł rozstrzygnięcie.

W ocenie Sądu, organ dochował wymogów z art. 7 kpa, który stanowi, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.

Ponadto, zgodnie z art. 77 § 1 kpa, organ w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy.

W decyzjach wydawanych na podstawie art. 4 ustawy o działaczach opozycji, postępowanie dowodowe prowadzone jest w celu ustalenia, czy wnioskodawca podczas służby w organach bezpieczeństwa państwa przed dniem 31 lipca 1990 r. bez wiedzy przełożonych czynnie wspierał osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. W przypadku skarżącego okoliczności takich nie udało się potwierdzić, mimo wezwania go do ich wykazania oraz prowadzenia w tym względzie postępowania z urzędu.

Zważywszy na powyższe rozważania, w sprawie nie doszło naruszenia art. 80 kpa, a w szczególności wywodzonej z niego zasady swobodnej oceny dowodów. W konsekwencji organ prawidłowo zastosował prawo materialne, tj. przepisy art. 4 ust. 1 i 2 ustawy o działaczach opozycji. Tym samym organ nie naruszył też konstytucyjnej zasady demokratycznego państwa prawnego, urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), ani innych przepisów ustawy zasadniczej.

Na zakończenie zauważyć należy, że pozytywne dla skarżącego orzeczenie lustracyjne Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] października 2018 r., sygn. akt [...], zostało uchylone wyrokiem Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia [...] czerwca 2019r., sygn. akt [...], ze względu na zasadę ne peius, gdyż zdaniem tego Sądu w sprawie powinien zapaść wyrok o odmiennej treści.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ppsa, Sąd orzekł jak w sentencji.