Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] stycznia 2018r. nr [...] Minister Infrastruktury i Budownictwa (dalej: organ odwoławczy, Minister) utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2017 znak: [...] ustalającą odszkodowanie na rzecz J. C. i H. C. w wysokości [...] zł z tytułu nabycia z mocy prawa przez Województwo [...] prawa własności nieruchomości położonej w M., obręb M., oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,0319 ha, przeznaczonej pod budowę drogi wojewódzkiej nr [...] Ż.-M. od km 26+975 do km 32+406 oraz o odmowie powiększenia odszkodowania o 5% wartości nieruchomości, a także zobowiązującej do wypłaty tak ustalonego odszkodowania Zarząd Województwa [...] jednorazowo, w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna.
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Nieruchomość położona w M., obręb M., oznaczona jako działka nr [...] o pow. 0,0319 ha, decyzją Wojewody [...] Nr [...] z dnia [...] grudnia 2015 r., znak: [...], której nadano rygor natychmiastowej wykonalności, została przeznaczona pod budowę drogi wojewódzkiej nr [...] Ż. – M. od km 26+975 do km 32+406. Wskazana decyzja stałą się ostateczna z dniem [...] marca 2016 r. i z tym dniem ww. nieruchomość stała się własnością Województwa [...].
Decyzją z dnia [...] kwietnia 2017 r. znak: [...], Wojewoda [...] orzekł o ustaleniu odszkodowania w wysokości [...] zł na rzecz J. C. i H. C. z tytułu nabycia z mocy prawa przez Województwo [...] prawa własności nieruchomości położonej w M., obręb M., oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,0319 ha, przeznaczonej pod budowę drogi wojewódzkiej nr [...] Ż. – M. od km 26+975 do km 32+406 oraz o odmowie powiększenia odszkodowania o 5% wartości nieruchomości, a także zobowiązał do wypłaty tak ustalonego odszkodowania Zarząd Województwa [...] jednorazowo, w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna.
Odwołanie od powyższej decyzji wniosło Województwo [...] kwestionując poprawność sporządzonej wyceny. Skarżący zarzucił, iż wycena nasadzeń dokonana została niezgodnie z protokołem opisu stanu nieruchomości sporządzonym przez [...] Sp. z o.o. z dnia [...] marca 2016 r. Wskazał również, że biegła w operacie szacunkowym z dnia [...] lipca 2016 r. potwierdziła, że na nieruchomości znajdowały się samosiejki drzew różnych gatunków bez wartości rynkowej, natomiast w kolejnych wycenach biegła posłużyła się protokołem z oględzin nieruchomości z dnia [...] listopada 2016 r., w którym opisała składnik roślinny w sposób odmienny, niż został opisany w protokole sporządzonym przez [...] Sp. z o.o.
Dodatkowo zarzucono brak powiadomienia stron postępowania o zgromadzeniu materiału dowodowego w postaci pisemnych wyjaśnień rzeczoznawcy majątkowego, co uniemożliwiło stronom zapoznanie się z materiałem dowodom istotnym w sprawie, przez co zdaniem odwołującego się organ naruszył art. 10 § 1 k.p.a. Skarżący podniósł także, że organ prowadzący postępowanie w żaden sposób nie zweryfikował czy składnik roślinny znajdujący się w granicy działki, który nie został ujęty podczas inwentaryzacji części nieruchomości przeznaczonej pod inwestycję drogową był przewidziany do likwidacji w ramach prowadzonych robót. Wątpliwości skarżącego wzbudziła także ocena wieku składników roślinnych i zamienne stosowanie pojęć "wiek rośliny" i "okres pielęgnacji".
Organ odwoławczy po rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia [...] stycznia 2018r. (nr wskazany na wstępie) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ przytoczył obowiązujące w sprawie przepisy oraz wskazał, że rozpatrując zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy, w tym w szczególności operat szacunkowy z dnia 11 stycznia 2017 r., zdaniem organu nie zawiera on nieprawidłowości, które uniemożliwiałyby jego wykorzystanie. Autorka operatu szacunkowego wyczerpująco wyjaśniła przyjęty przez nią wybór metody szacowania nieruchomości oraz szczegółowo scharakteryzowała przyjęty rynek transakcyjny. Opinia biegłej spełnia wszystkie wymogi formalne określone w rozporządzeniu i opiera się na prawidłowych danych dotyczących szacowanej nieruchomości, właściwym doborze nieruchomości podobnych oraz właściwym ustaleniu współczynników korygujących. Operat szacunkowy nie zawiera zatem wad powodujących naruszenie przepisów u.g.n. i rozporządzenia.
Biegła wobec przeznaczenia nieruchomości w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego pod zabudowę usługową po zbadaniu tzw. "zasady korzyści" i stwierdzeniu, że nieruchomości te osiągają wyższe ceny niż nieruchomości o przeznaczeniu drogowym, prawidło przeprowadziła wycenę przedmiotowej nieruchomości częściowo w oparciu o § 36 ust. 1 rozporządzenia w sprawie wyceny, posługując się transakcjami nieruchomościami o przeznaczeniu mieszkaniowo-usługowym oraz częściowo w oparciu o § 36 ust. 4 rozporządzenia, posługując się transakcjami nieruchomości o przeznaczeniu drogowym. Pozwoliło to na ustalenie że wartość oszacowanej nieruchomości gruntowej wynosi [...] zł. Z kolei wartość składnika roślinnego biegła określiła mnożąc ilość sztuk przez cenę jednostkową materiału nasadzeniowego i dodając koszty pielęgnacji. Koszty pielęgnacji natomiast obliczono jako iloczyn kosztu rocznej pielęgnacji i ilość lat pielęgnacji.
Koszty pielęgnacji przyjęto na podstawie publikacji elektronicznej e- Bistyp. Symbol Klasyfikacji [...]. Koszty pielęgnacji wynoszą [...] zł/rok. Ceny sadzonek zostały ustalone na podstawie analizy rynku - przeciętne ceny w punktach sprzedaży. Tym samym wartość części składowych nieruchomości określono na kwotę [...] zł. W efekcie wartość całej wycenianej nieruchomości wyniosła [...] zł., co zdaniem organu jest prawidłowe i nie budzi wątpliwości
Z kolei odnosząc się do zarzutów zawartych w odwołaniu Minister stwierdził, że nie zasługują one na uwzględnienie. Organ zauważył, bowiem że ustawa o gospodarce nieruchomościami nie precyzuje w jaki sposób dla celów ustalenia odszkodowania za przejęcie nieruchomości pod drogę, należy wycenić poszczególne rodzaje roślin. Zdaniem organu przepisy dają jedynie pewną wskazówkę biegłemu, czym należy się kierować. Otóż w art. 135 ust 5 u.g.n. można dopatrywać się podobnej celowości tego przepisu jak w poprzedzającym go art. 134 ust. 2 i 3 u.g.n., a mianowicie chodzi tu o tzw. "zasadę korzyści". Zgodnie bowiem z brzmieniem ust. 5 tego przepisu: "przy określaniu wartości drzewostanu leśnego albo zadrzewień, jeżeli w drzewostanie znajdują się materiały użytkowe, szacuje się wartość drewna znajdującego się w tym drzewostanie. Jeżeli w drzewostanie nie występuje materiał użytkowy lub wartość drewna, które może być pozyskane, jest niższa od kosztów zalesienia i pielęgnacji drzewostanu, szacuje się koszty zalesienia oraz koszty pielęgnacji drzewostanu do dnia wyceny.
A zatem ze wskazanego przepisu wynika, że jeśli wartość drewna jest niższa od kosztów pielęgnacji, to rzeczoznawca majątkowy powinien wycenić utracone drzewa w sposób korzystniejszy dla właściciela, czyli szacując koszty pielęgnacji i zalesienia. W niniejszej sprawie biegła postąpiła dokładnie w taki sposób, co, zdaniem organu, pozostaje w zgodzie z przepisami ustawy o gospodarce nieruchomościami. Organ zauważył również, że w piśmie z dnia [...] marca 2017 r. biegła wskazała, że celem wyjaśnienia wszelkich wątpliwości dotyczących sporządzonej wyceny, w dniu [...] marca 2017 r. dokonano kolejnych oględzin nieruchomości z udziałem dotychczasowych właścicieli. W trakcie oględzin Państwo C. oświadczyli, iż podając wiek roślin mieli na uwadze lata pielęgnacji. Znalazło to również odzwierciedlenie w sporządzonym operacie szacunkowym, gdzie biegła wskazała, iż lata pielęgnacji wskazane w operacie nie są tożsame z podanym wiekiem roślin.
W związku z tym do kosztu sadzonek doliczono koszty pielęgnacji w przeliczeniu na okres czasu podany przez właścicieli. Odnosząc się z kolei do niezgodności z przekazaną inwentaryzacją biegła podkreśliła, że źródłem danych dotyczących składnika roślinnego znajdującego się na szacowanej działce była wizja w terenie.
Organ wskazał również, że protokół sporządzony przez [...] Sp. z o.o. z dnia [...] marca 2016 r. na który powołuje się skarżący, został sporządzony w sposób bardzo ogólny. Nie skonkretyzowano w nim jakiego rodzaju były to drzewa. Dlatego koniecznym było wyjaśnienie tego faktu przez rzeczoznawcę majątkowego, co biegła sporządzająca operat uczyniła. Organ zauważył przy tym, że protokół sporządzony przez wykonawcę nie zawiera informacji, które mogłyby bezsprzecznie świadczyć o odmiennym stanie faktycznym nieruchomości. Protokół ten nie zawiera chociażby zdjęć nieruchomości, które przedstawiałyby znajdujące się na wycenianej działce składniki roślinne. Natomiast skutków zaniedbań wykonawców nie można przerzucać na strony postępowania i nie powinny one ponosić odpowiedzialni za nieprawidłowo przygotowaną dokumentację.
Zdaniem Ministra, organy prowadzące postępowanie odszkodowawcze nie miały zatem podstaw do stwierdzenia, że uwzględniony w operacie szacunkowym stan faktyczny nieruchomości został ustalony nieprawidłowo. Do podważenia ustaleń biegłej, jak wykazano powyżej, nie może również prowadzić dokumentacja przedstawiona przez inwestora.
Z kolei odnosząc się do zarzutu oparcia ustaleń biegłego m.in. na oświadczeniach stron należy podkreślić, że w przypadku gdy rzeczoznawca majątkowy nie jest w stanie ustalić wszystkich danych dotyczących składników nieruchomości, dopuszczalnym jest w ocenie organu, skontaktowanie się z dotychczasowym właścicielem celem ustalenia stanu faktycznego nieruchomości, jak również skorzystanie z opisu nieruchomości, dokumentacji fotograficznej itp. wykonanych przez inwestora. Należy dostrzec, iż na gruncie niniejszej sprawy biegła ustaliła stan faktyczny nieruchomości na podstawie przeprowadzonej wizji lokalnej, jedynie posiłkując się informacjami uzyskanymi od właścicieli. Zdaniem organu, postępowanie takie jest dopuszczalne i nie dowodzi nieprawidłowości sporządzonej wyceny. Brak jest także miarodajnych dowodów świadczących jakoby ustalony w operacie szacunkowym stan faktyczny nieruchomości nie został ustalony na dzień wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej.
Jak bowiem wskazano w opracowaniu z dnia [...] stycznia 2017 r. przy określaniu wartości nieruchomości, przyjęto jej stan na dzień [...] grudnia 2015 r., co odpowiada dacie wydania decyzji lokalizacyjnej.
Odnosząc się do zarzutu dotyczącego naruszenia art. 10 k.p.a. poprzez brak zapewnienia stronie możliwości dogłębnego zapoznania się z zebranym w sprawie materiałem dowodowym, organ odwoławczy stwierdził, że wskazany zarzut jest niezasadny, gdyż w toku postępowania przed organem I instancji strona informowana była na bieżąco o czynnościach podejmowanych przez organ oraz miała zapewniony czynny udział w postępowaniu. Przede wszystkim z treści zawiadomienia z dnia [...] lutego 2017 r. wynika, że strony zostały poinformowane o fakcie wystąpienia przez organ do rzeczoznawcy majątkowego o wyjaśnienie wątpliwości skarżących. Organ zauważył przy tym, że uchybienie organu I instancji w postaci braku zawiadomienia stron o dołączeniu do akt sprawy pisma rzeczoznawcy majątkowego z dnia [...] marca 2017 r. nie rzutowało istotnie zarówno na rozstrzygnięcie, jak i na sytuację procesową skarżącego. Ustalenia zawarte w powyższych wyjaśnieniach stanowią bowiem w istocie jedynie powtórzenie informacji wynikających zarówno z operatu szacunkowego stanowiącego podstawę ustalenia odszkodowania, jak i protokołu oględzin, a także z przekazanego stronom pisma B. C. z dnia [...] stycznia 2017 r. Organ podkreślił przy tym, że w niniejszej sprawie wątpliwości przedstawiane przez skarżących były dwukrotnie wyjaśniane przed wydaniem decyzji, gdyż biegła dokonała dwukrotnej wizji na nieruchomości i doszła do takich samych wniosków, także wykonanie trzeciej wizji byłoby sprzeczne z zasadą ekonomiki procesowej i znacznie wydłużyłoby postępowanie.
Reasumując organ odwoławczy, uznał że po dokonaniu analizy akt sprawy, nie miał podstaw do uznania, że postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania zostało przeprowadzone nieprawidłowo.
Niezgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem Województwo [...] wniosło skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zaskarżając decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] stycznia 2018r. w całości i zarzucając:
1/ Naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- • art. 6, art. 7 i art. 8 k.p.a., poprzez prowadzenie postępowania w niniejszej sprawie w sposób sprzeczny z zasadą praworządności i z naruszeniem zasady zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej;
- • art. 10 § 1 k.p.a. poprzez brak zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu, gdyż organ I instancji nie powiadomił stron postępowania o zgromadzeniu materiału dowodowego tj. pisemnych wyjaśnień rzeczoznawcy uniemożliwiając im zapoznanie się z istotnym dowodem w sprawie;
- • art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez zaniechanie przez organy orzekające wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego w sprawie, a w konsekwencji poprzez dokonanie przez Ministra Infrastruktury i Budownictwa błędnej oceny na podstawie wybiórczo zebranego materiału dowodowego, że przedmiotowe okoliczności zostały udowodnione;
- • art. 107 § 3 k.p.a. polegające na wadliwym sporządzeniu uzasadnienia zaskarżonej decyzji, które nie zawiera merytorycznego odniesienia się do argumentacji Województwa [...] i dowodów na jej poparcie w zakresie ilości i wartości składników roślinnych znajdujących się na nieruchomości przejętej przez Województwo [...]. Organ nie wskazał należycie przyczyn, z powodu których niektórym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.
2/ Naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (jt. Dz. U z 2017 r. poz. 1496), poprzez przyjęcie, że stan nieruchomości został ustalony na dzień wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej.
Podnosząc przedstawione powyżej zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów niniejszego postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych. Skarżący wniósł również o dopuszczenie dowodów z dokumentów wnioskowanych w treści uzasadnienia skargi.
W uzasadnieniu skarżący podkreślił, że zgodnie z opisem stanu nieruchomości sporządzonym przez [...] Sp. z o.o. na dzień wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stan zagospodarowania działki przedstawiał się następująco: podłoże - grunt, trawa 319 m2 oraz las sosnowy ok. 20 lat 45 drzew od 10 do 20 cm średnicy. Protokół zdawczo - odbiorczy wydania nieruchomości przez uprzednich właścicieli spisany w dniu [...] marca 2016 r. potwierdza, że taki opis stanu nieruchomości był zgodny ze stanem faktycznym. Również w operacie szacunkowym z dnia [...] lipca 2016 r. biegła potwierdziła, że na nieruchomości znajdował się składnik roślinny: samosiejki drzew różnych gatunków bez wartości rynkowej. Tymczasem w operacie szacunkowym z dnia [...] listopada 2016 r. zamieszczono protokół z oględzin nieruchomości z dnia [...] listopada 2016 r., w którym rzeczoznawca opisuje zupełnie odmienne składniki roślinne znajdujące się na nieruchomości tj. 26 szt. tui w wieku 10 lat, 3 szt. tui w wieku 3-4 lata, 1 świerk w wieku 30 lat oraz las sosnowy ok. 20 lat 45 szt. o obwodzie średnio 50-60 cm.
Wskazany wyżej proroków z oględzin z dnia [...] listopada 2016r. stanowił również podstawę operatu szacunkowego z dnia [...] stycznia 2017 r. Skarżący zauważył przy tym że już po wykonaniu operatu szacunkowego rzeczoznawca majątkowy po raz kolejny w dniu [...] marca 2017r. dokonano oględzin nieruchomości przy współudziale byłych właścicieli i przyjęto oświadczenie, że podając wiek roślin właściciele mieli na uwadze lata ich pielęgnacji. Przy czym jak podnoszą skarżący brak jest danych czy ww. oświadczenie zostało złożone pisemnie, czy ustnie, czy zostało zaprotokołowane i włączone do akt sprawy.
Skarżący zwraca przy tym uwagę, że biegły potwierdza, że źródłem danych dotyczących składnika roślinnego znajdującego się na szacowanej działce była wizja w terenie w dniu [...] marca 2017 r. a zatem, zdaniem skarżącego stan nieruchomości nie został ustalony na dzień wskazany w art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych. Skarżący wskazuje również, że z dokumentów zgromadzonych w sprawie "może wynikać", że składnik roślinny w postaci 26 szt. tui w wieku 10 lat, 3 szt. tui w wieku 3-4 lata, 1 świerk w wieku 30 lat był posadzony w granicy działki. A zatem organy prowadzące postępowanie nie zweryfikowały czy składnik roślinny, który nie został ujęty podczas inwentaryzacji części nieruchomości przeznaczonej pod inwestycję drogową, był przewidziany do likwidacji w ramach prowadzonych robót. Wojewoda [...] ustalając w decyzji odszkodowanie przyjął za stan faktyczny składniki roślinne wskazane rzeczoznawcy do wyceny w oświadczeniu przez uprzednich właścicieli nieruchomości, a nie uwzględnił stanu z inwentaryzacji na dzień wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej (również potwierdzonego w protokole zdawczo-odbiorczym).
Skarżący podkreślił również, ze protokół zdawczo-odbiorczy spisany w dniu [...] marca 2016 r. podpisany przez byłych właścicieli nieruchomości (kopia w aktach sprawy) zawiera zapis w uwagach "opis stanu nieruchomości jest zgodny ze stanem na dzień dzisiejszy". "Opis stanu nieruchomości stanowi załącznik do niniejszego protokołu.". Wskazany opis stanu nieruchomości zawiera informację, które mogą świadczyć o odmiennym stanie faktycznym nieruchomości niż przyjęty przez rzeczoznawcę majątkowego. Opis ten zawiera również zdjęcia, które przedstawiają znajdujące się na wycenianej działce składniki roślinne i został przekazany Wojewodzie [...] pismem z dnia [...] lutego 2016 r. Wbrew zatem twierdzeniom Organu, protokół zdawczo- odbiorczy stanowi wraz z opisem stanu nieruchomości miarodajny dowód na poparcie twierdzeń skarżącego. Podkreślono również, że organy pominęły, iż podstawą pierwszego operatu szacunkowego tej nieruchomości w którym biegła wskazała, że "na działce znajduje się składnik roślinny samosiejki drzew różnych gatunków bez wartości rynkowej", były również oględziny w terenie dokonane w dniu [...] lipca 2016r. co znalazło również odzwierciedlenie w pkt 5.2 sporządzonego wówczas operatu.
Tymczasem protokół oględzin dokonany przez tego samego rzeczoznawcę majątkowego z dnia [...] listopada 2016r. zawiera już odmienne informacje niż opis w operacie szacunkowym z dnia [...] listopada 2016 r., bowiem w protokole widnieje zapis: "3 tuje - wiek 3 lata - 4 lata", w operacie tymczasem na str. 26 jest już mowa o 3 sztukach tui w wieku od 4 lat a na stronie 6 operatu o "3 sztuk tui w wieku 4 lat", i na str. 23 w tabeli dane: "Gatunek - Thuja, Ilość - 3, Wiek - 4". Przy czym co akcentuje skarżący informacja o wieku przedmiotowych drzew jest dość istotna ponieważ przy obliczaniu wartości drzewa podstawienie do zastosowanych obliczeń wieku 3 albo 4 zawyża wartość naniesień roślinnych co skutkuje zawyżeniem wartości nieruchomości.
Skarżący zauważył przy tym, że do obliczenia "wartości pielęgnacji" podstawiany jest wiek drzewa, a nie lata pielęgnacji. Lata pielęgnacji to różnica wieku drzewa i wieku sadzonki, którą posadziliśmy. Otrzymana w operacie szacunkowym wartość drzewa zawiera i wiek drzewa, który jest liczony do wartości pielęgnacji i koszt sadzonki co zawyża wartość naniesień roślinnych, co skutkuje zawyżeniem wartości nieruchomości. W operacie zastosowano do obliczeń punkt odniesienia, że wiek drzew to jest to samo co lata pielęgnacji. Wobec zastosowania takiego podejścia nie można do obliczenia wartości drzewa dodatkowo doliczać wartości materiału szkółkarskiego. Drzewo musiało wyrosnąć z nasienia. Przy obliczaniu wartości drzew rodzaju sosna została zastosowana taka sama metodyka jak przy obliczaniu wartości drzew rodzaju żywotnik opisanych jako "thuja". Z opisu stanu nieruchomości dla działki nr [...] obręb M. na dzień [...] listopada 2015 r. oraz protokołu z oględzin nieruchomości z dnia [...] listopada 2016 r. przeprowadzonych przez Panią B. C. wynika, że drzewa rodzaju sosna opisane zostały jako "las sosnowy".
Przy zadrzewieniu, które ma charakter leśny lub plantacyjny można określić wartość odtworzeniową z zastosowaniem metodyk, które odnoszą się do kosztów odtworzenia powierzchni zadrzewionej. Zastosowana metodyka obliczenia wartości drzew mogła w znaczący sposób zawyżyć wartość naniesień roślinnych co skutkuje zawyżeniem wartości nieruchomości.
Opis stanu nieruchomości dla działki nr [...] obręb M. na dzień [...] Listopada 2015 r. zawiera zdjęcia składnika roślinnego podlegającego wycenie. Na zdjęciach widać, iż drzewa rodzaju sosna stanowią część zadrzewienia o charakterze leśnym lub lasu. Oszacowanie wartości pielęgnacji takiego zadrzewienia obejmuje koszty przygotowania gruntu do założenia uprawy oraz koszty innych zabiegów, jak np. koszenie trawy w odniesieniu do powierzchni gruntu, na którym rosną drzewa. Są metody szacowania wieku drzew z pomiarów i danych uzyskanych z wizji w terenie i nie zostało to zastosowane przy szacowaniu wartości naniesień roślinnych. Wszystkie zebrane informacje zostały uzyskane od byłych właścicieli nieruchomości, którzy podpisali- dwa odmienne opisy stanu nieruchomości.
Skarżący podkreślił, że mimo trzykrotnej wizji w terenie w operacie szacunkowym, biegła posiadająca wiedzę specjalną nie potrafiła prawidłowo ocenić wieku roślin i bazowała na "oświadczeniach" byłych właścicieli. Nadto przyjęcie ustaleń rzeczoznawcy i akceptacja Organu dla zamiennego używania pojęć "wiek rośliny" oraz "okres pielęgnacji" w protokołach z oględzin nieruchomości oraz tabelach obliczeniowych powoduje, że takie uproszczone obliczenia mogą zawierać błąd rzędu nawet kilkunastu procent w kwocie ustalonego odszkodowania.
Skarżący podkreślił, iż byli właściciele nieruchomości podpisali dwa dokumenty z odmienną treścią, tj. Protokół zdawczo-odbiorczy spisany w dniu [...] marca 2016 r. z załącznikiem Opis stanu nieruchomości dla działki nr [...] obręb M. na dzień [...].11.2015 r. oraz Protokół z oględzin nieruchomości z dnia [...] listopada 2016 r. przeprowadzonych przez rzeczoznawcę majątkowego. Rozbieżności te w żaden sposób nie zostały przez organ wyjaśnione mimo iż dotyczą stanu faktycznego składnika roślinnego znajdującego się na nieruchomości.
W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym orzeczeniu z dnia [...] stycznia 2018r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych określone przepisami art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (jt. Dz. U.2016 poz. 1066 z późn. zm) oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (jt. Dz. U. z 2017r. poz. 1369 z późn. zm. – dalej: p.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, a więc kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.
Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Obowiązkiem Sądu jest zatem ustalenie, czy w okolicznościach niniejszej sprawy organy prawidłowo dokonały ustalenia wysokości należnego odszkodowania za nieruchomość oznaczoną jako działki nr [...] o pow..0,0319 ha położoną w M., obr. M., przeznaczoną na realizację inwestycji drogowej – drogi wojewódzkiej nr [...] Ż.-M. od km 26+975 do km 31+406; która z mocy prawa przeszła na własność Województwa [...], a tym samym czy przeprowadziły właściwą ocenę operatu szacunkowego oraz zebranego w sprawie materiału dowodowego, który stanowił podstawę do określenia jego wysokości.
Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja, została wydana z naruszeniem obowiązujących przepisów procesowych, tj. art. 7, art.15, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W myśl przepisu art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Organ administracji publicznej ma zatem obowiązek wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności związanych z określoną sprawą w celu ustalenia stanu faktycznego zgodnego z rzeczywistością. Mając na uwadze przepisy prawa materialnego organ ocenia, jakie fakty mają istotne znaczenie dla sprawy oraz jakie dowody należy przeprowadzić w celu udowodnienia tych faktów.
Zgodnie natomiast z przepisem art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Organ administracji publicznej jest więc na podstawie tych przepisów zobowiązany do podjęcia z urzędu wszelkich niezbędnych czynności w celu zebrania pełnego materiału dowodowego, by na jego podstawie ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona. Tak wiec prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy jest niezbędnym elementem zastosowania właściwej normy prawa materialnego.
Z kolei zgodnie z treścią art. 107 § 3 k.p.a. decyzja powinna zawierać uzasadnienie faktyczne, zawierające wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, oraz uzasadnienie prawne, czyli wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Jak słusznie wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 15 grudnia 1995 r. (sygn. akt SA/Lu 2479/94, Baza Orzeczeń LEX nr 27106) jednym z istotnych czynników wpływających na umocnienie praworządności w administracji jest obowiązek organów administracyjnych należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, którymi kierowały się te organy w toku załatwiania spraw. Motywy te powinny znaleźć swój wyraz także w uzasadnieniu faktycznym i prawnym decyzji, bowiem strony mają prawo znać argumenty i przesłanki podejmowanych decyzji.
Bez zachowania tego elementu decyzji, strony nie mają możliwości obrony swoich słusznych interesów oraz prowadzenia polemiki z organem - zarówno w odwołaniu, jak też w skardze do Sądu. Niezależnie od powyższego, uzasadnienie stanowi jeden z niezbędnych warunków skutecznej kontroli decyzji administracyjnych przez sąd administracyjny. Prawidłowe uzasadnienie decyzji ma zatem nie tylko znaczenie prawne, ale i wychowawcze, bowiem pogłębia zaufanie stron postępowania do organów administracyjnych.
Uzasadnienie prawne decyzji powinno zawierać umotywowaną ocenę stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa, oraz wskazać, jaki zachodzi związek między tą oceną, a treścią rozstrzygnięcia. Natomiast uzasadnienie faktyczne decyzji - zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. - powinno zawierać przede wszystkim wskazanie wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy faktów, które organ uznał za udowodnione.
Przedmiotem niniejszej sprawy było wyłącznie ustalenie wysokości odszkodowania za działkę gruntu zajętą pod drogę publiczną- wywłaszczoną nieruchomość. Zgodnie więc z powołanymi przez organ przepisami - uwzględniając specyfikę tego postępowania - miał on obowiązek wyczerpująco przeprowadzić postępowanie dowodowe, odnieść się do zebranych materiałów, w szczególności do operatu szacunkowego dotyczącego wywłaszczonej nieruchomości, a wyniki swojej oceny szczegółowo i rzetelnie uzasadnić.
W rozpoznawanej sprawie zgodnie z art. 12 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz.U. z 2017r. poz. 1496- dalej specustawa drogowa), nieruchomość oznaczona jako działka nr [...] o pow. 0,0319 ha, położona w M., obręb M. stała się z mocy prawa własnością Województwa [...] - z dniem, w którym decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stała się ostateczna. Przepis ten stanowi także, iż decyzję ustalającą wysokość odszkodowania za te nieruchomości wydaje organ, który wydał decyzję o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej. W oparciu zaś o art. 12 ust. 4f w/w ustawy odszkodowanie za przejęte nieruchomości przysługuje dotychczasowym właścicielom nieruchomości, użytkownikom wieczystym nieruchomości oraz osobom, którym przysługuje do nieruchomości ograniczone prawo rzeczowe.
Zgodnie z art. 18 ust. 1 ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych wysokość odszkodowania ustala się według stanu nieruchomości w dniu wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej przez organ I instancji oraz według jej wartości z dnia, w którym następuje ustalenie wysokości odszkodowania.
Na podstawie art. 130 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (jt. Dz. U. 2016r. poz. 21 47, z późn. zm. – dalej: u.g.n.) ustalenie wysokości odszkodowania następuje po uzyskaniu opinii rzeczoznawcy majątkowego, określającej wartość nieruchomość. W rozpoznawanej sprawie wykonanych zostało kilka operatów. Operat w oparciu o który dokonano ustalenia odszkodowania został sporządzony w dniu [...] stycznia 2017r. przez rzeczoznawcę majątkowego B. C. (uprawnienia nr [...]), która dokonała szacowania wartości nieruchomości oraz składników roślinnych znajdujących się na tej nieruchomość.
Spór w niniejszej sprawie praktycznie ogranicza się do prawidłowości dokonanych zarówno przez rzeczoznawcę jak i przez organ ustaleń co do znajdujących się na nieruchomości w dniu wydania decyzji o zezwoleniu na realizacji inwestycji drogowej składników roślinnych a co za tym idzie wysokości i prawidłowości ustalonego odszkodowania.
Z akt sprawy wynika, że [...] sp. z o.o. sporządziła protokół opisu stanu nieruchomości (działki nr ew. [...]), z którego wynika, że na dzień wydania decyzji o zezwoleniu na realizacje inwestycji drogowej tj. [...] listopada 2015r. stan zagospodarowania działki przedstawiał się następująco: podłoże - grunt, trawa 319 m2 (pkt 3.3.1) oraz las sosnowy ok. 20 lat, 45 drzew od 10 do 20 cm średnicy (pkt 3.3.5). Jak wynika z kolei z Protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia [...] marca 2016r., który został podpisany przez osobę upoważnioną działającą w imieniu Zarządu Województwa [...] oraz przez H. C., która podpisała go w imieniu własnym oraz w imieniu męża. Wskazany wyżej opis działki nr ew. [...] był zgodny ze stanem tej nieruchomości na dzień sporządzenia protokołu zdawczo-odbiorczego, co oznacza, że nie uległ w tym okresie zmianie.
Z kolei rzeczoznawca majątkowy B. C. sporządzając operat szacunkowy wskazanej nieruchomości w dniu [...] lipca 2016r. i dokonując dla potrzeb tej wyceny oględzin nieruchomości (oględziny przeprowadzone w dniu [...] lipca 2016r.) wskazała, że "na działce znajduje się składnik roślinny samosiejki drzew różnych gatunków bez wartości rynkowej". Na skutek zastrzeżeń zgłoszonych przez H. i J. C. do wskazanego wyżej operatu ten sam rzeczoznawca majątkowy dokonał kolejnych oględzin nieruchomości w dniu [...] listopada 2016r. z udziałem Państwa C., którzy wskazali składniki roślinne występujące na działce objętej inwestycją drogową wskazując na 26 szt. tui – wiek 10 lat, 3 tuje – wiek 3-4 lata, 1 świerk –wiek 30 lat, las sosnowy ok. 20 lat 45 szt. obwód średnio – 50-60 cm.
A zatem powyższe dokumenty (protokoły) wskazują na rozbieżności co do istnienia na wskazanej nieruchomości składników roślinnych. A organ pomimo istniejących wątpliwości nie dokonał jednoznacznych ustaleń co do tego jakie składniki roślinne faktycznie znajdowały się na nieruchomości w dacie [...] listopada 2015r. i czy prawidłowo zostały one przyjęte przez rzeczoznawcę dokonującego szacowania. Nadmienić w tym miejscu należy, że nieprzekonujące w tym zakresie są wyjaśnienia rzeczoznawcy majątkowego, że dokonując ponownych oględzin oparł się ona na wskazaniach Państwa C. co do składników roślinnych znajdujących się na działce nr [...], przy czym co słusznie podnosi również skarżący organ we wskazanym kontekście nie rozważył faktu, że byli właściciele działki w protokole z dnia [...] marca 2016r. oświadczyli, że opis działki nr ew. [...], który był sporządzony w dniu [...] listopada 2015r. był zgodny ze stanem tej nieruchomości na dzień sporządzenia protokołu zdawczo-odbiorczego a we wskazanym opisie działki brak jest nawet najmniejszej adnotacji o rosnących na działce drzewach o innym gatunku niż sosna.
Do wyjaśnienia pozostaje zatem w szczególności kwestia czy faktycznie na działce przejętej pod inwestycję rosły wskazane drzewa (tuje, świerk), gdyż ze znajdujących się w aktach sprawy zdjęć załączonych do opisu stanu nieruchomości sporządzonego przez [...] sp. z o.o. oraz pisma Państwa C. z dnia [...] października 2016r. wynika, że tuje były posadzone w granicy posesji. Do wyjaśnienia pozostaje również okres ich ewentualnej pielęgnacji szczególnie, że w zakresie rosnących na działce sosen rzeczoznawca raz przyjmuje, iż sosny zostały posadzone a raz przyjmuje, że stanowią one samosiejki.
W ramach ustalenia stanu faktycznego sprawy sprzeczności te winny być wyjaśnione bowiem mają one istotny wpływ na wartość odszkodowania. Organ w tym celu, jeśli nie ma innych dowodów z dokumentów, wykorzystać może wachlarz środków dowodowych przewidzianych przez k.p.a. np. kolejne oględziny z ustaleniem przebiegu granic nieruchomości oraz ustaleniem gdzie znajdują się wskazane wyżej drzewa (świerk i tuje) czy na nieruchomości przejętej pod drogę czy może na nieruchomości Państwa C., przesłuchanie strony, świadków, rozprawa administracyjna z udziałem stron.
Wobec powyższego uznać należało, że rozpoznając odwołanie od decyzji Wojewody [...], organ nie dokonał dokładnej analizy sprawy i zgromadzonego w jej toku materiału dowodowego, a w konsekwencji nie ustalił stanu faktycznego w sposób umożliwiający podjęcie na gruncie norm prawa materialnego rozstrzygnięcia sprawy, czym naruszył art. 7, 8, 77 § 1 i 80 kpa a także art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Sąd uznaje również za zasadny zarzut dot. naruszenia przez organ art. 10 k.p.a. poprzez brak zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu. Nie ulega bowiem żadnej wątpliwości, że istotnym dowodem w sprawie jest operat szacunkowy a zatem wszelkie wyjaśniania odnoszące się do tego operatu są istotnym materiałem w sprawie i strony mają prawo się z nim zapoznać. Tym samym niepowiadomienie stron o możliwości zajęcia stanowiska w sprawie po nadesłaniu przez rzeczoznawcę wyjaśnień a przed wydaniem decyzji przez organ I instancji, jak również nie naprawienie tego uchybienia przez organ II instancji przed podjęciem skarżącego orzeczenia wskazuje, iż racje ma skarżący wskazując na naruszenie wskazanego wyżej przepisu przez organy.
Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. postanowił jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.