Uzasadnienie
Z. J. wnioskiem z dnia 8 lipca 2002r. wystąpił do Wojewody [...] o wydanie w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz.
51) decyzji stwierdzającej, że dwór w K. gm. D. wraz z otaczającym go parkiem o pow. 2,7 ha nie podpadał pod działanie przepisu art. 2 ust.1 zdanie ostatnie dekretu z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 3, poz. 13).
Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2002r., wydaną na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz.
51) w związku z art. 2 ust.1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 3, poz. 13), oraz art. 104 kpa, po rozpatrzeniu wniosku Z. J., orzekł, że majątek K. z dezertą K. i K. o pow. 359,60 ha wraz z budynkami i otaczającym go parkiem stanowił własność B. J. i w chwili przejęcia na rzecz Skarbu Państwa podpadał pod przepis art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. W uzasadnieniu decyzji podano, że majątek ziemski w K. o ogólnym obszarze 359,60 ha został przejęty na rzecz Skarbu Państwa z mocy samego prawa na podstawie z art. 2 ust.1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, zgodnie z którym przejęciu na cele reformy rolnej podlegały nieruchomości stanowiące własność oraz współwłasność osób fizycznych i prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Nieruchomości spełniające w/w kryteria przechodziły na własność Państwa z dniem wejścia w życie dekretu - tj. z dniem 13 września 1994r. Przepisy dekretu nie dawały podstaw do wyłączenia spod działania dekretu zabudowań dworskich znajdujących się w granicach nieruchomości ziemskich o charakterze rolnym. Zdaniem organu, zespół dworsko-parkowy położony na dzialace nr [...] o łącznej pow. 17,60 ha, w tym podwórze i zabudowania o pow. 2,27 ha, związany był funkcjonalnie z całym majątkiem ziemskim i dlatego nie można kwestionować związku funkcjonalnego między bazą gospodarstwa (dworem) a pozostałą częścią majątku. Organ stwierdził, że w aktualnie obowiązującym stanie prawnym wniosek Z. J. - następcy prawnego B. J. - byłego właściciela ww. majątku, nie mógł być uwzględniony.
Z. J. w piśmie z dnia 22 stycznia 2003r. wniósł do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi o zmianę ww. decyzji organu pierwszej instancji, podnosząc, że nie występował o wydanie decyzji, że cały majątek nie podpadał po działanie dekretu o reformie rolnej, lecz o wydanie decyzji o przejęciu nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa na podstawie zaświadczenia Urzędu Ziemskiego w L. Wojewoda [...] wymienione pismo potraktował jako odwołanie i przy piśmie z dnia 30 stycznia 2003r. przekazał organowi drugiej instancji do rozpatrzenia, stwierdzając przy tym, iż nie znalazł podstaw do zmiany własnej decyzji.
Wojewoda [...] przy kolejnym piśmie z dnia 17 grudnia 2003r. przesyłał Ministrowi Rolnictwa i Rozwoju Wsi pismo z dnia 1 grudnia 2003r. pełnomocnika Z. J., w którym wniósł o zmianę decyzji Wojewody z dnia [...] grudnia 2002r. na podstawie art. 154 § 1 kpa.
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] marca 2005r. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2002r. Z uzasadnienia decyzji wynika, że organ naczelny pismo pełnomocnika Z. J., opatrzone datą sporządzenia - 1 grudnia 2003r.- potraktował jako odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji. Dalej w uzasadnieniu organ stwierdził, że majątek K. z dezertą K. i K. wraz z budynkami i otaczającym go parkiem - został przejęty na rzecz Skarbu Państwa z mocy samego prawa na podstawie art. 2 ust.1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej zabudowaniami gospodarczymi, dworem i parkiem został przejęty na rzecz Skarbu Państwa z mocy samego prawa na podstawie z art. 2 ust.1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Przepisanie tytułu własności następowało na podstawie zaświadczenia, a decyzja o przejęciu majątku była wydawana przez wojewódzki urząd ziemski tylko w przypadku kwestionowania obszaru przejętego majątku.
Stosownie do treści § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 10, poz. 51), orzekanie w sprawach, czy dana nieruchomość podpada pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. e) należało w pierwszej instancji do kompetencji wojewódzkich urzędów ziemskich. Przepis ten wyraźnie stanowił,że wojewódzki urząd ziemski (obecnie wojewoda) orzekał o całej nieruchomości, nie zaś o jego części. Zgodnie z § 6 cyt. rozporządzenia strona ubiegająca się o uznanie,że dana nieruchomość jest wyłączona spod działania art. 2 ust.1 lit. e dekretu PKWN powinna przedłożyć dowody stwierdzające dokładny obszar tej nieruchomości z wyszczególnieniem użytków każdego rodzaju, a w braku takich dowodów zwrócić się do organu o sporządzenie dowodów pomiarowych na swój koszt.
Zdaniem organu odwoławczego z przepisu tego wynika, iż tylko w przypadku kwestionowania całego obszaru przejętej nieruchomości, można domagać się jej wyłączenia spod przejęcia na cele reformy rolnej, a więc wyłączenie zespołu dworsko - parkowego było i jest nadal niedopuszczalne.
Organ naczelny podkreślił, że § 6 ww. rozporządzenia zezwala organowi na odniesienie się tylko do kwestii, czy majątek ziemski z uwagi na obszar podlegał, czy też nie podlegał działaniu dekretu. Zatem do właściwości organów nie należy badanie powiązań zespołów pałacowo-parkowych z przejętym majątkiem ziemskim. Z decyzji Powiatowego Urzędu Ziemskiego z dnia [...] sierpnia 1946r. wynika, że obszar całego majątku ziemskiego stanowiącego własność B. J. wynosił 359,60 ha, a więc pod względem powierzchni spełniał kryteria wymienione w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN.
Skargę na powyższą decyzję wniósł Z. J., podnosząc zarzut: 1. nieuwzględnienia uchwały Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990r. w sprawie wykładni art. art. 2 ust.1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej,
2. naruszenia art. 77 i art. 7 kpa poprzez nie ustalenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego i błędne określenie stanu faktycznego. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji organu pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi m.in. podniesiono, że organ drugiej instancji nie ustosunkował się do podstawowych kwestii w aspekcie wykładni Trybunału Konstytucyjnego, a więc czy park z dworkiem miał cechy nieruchomości ziemskiej i czy mógł być przeznaczony na cele produkcji rolnej, a w konsekwencji na cele przewidziane w dekrecie o przeprowadzeniu reformy rolnej. Organy administracyjne bez przeprowadzania postępowania dowodowego stwierdziły, że zespół dworsko-parkowy stanowił integralną część majątku ziemskiego.
W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd sprawuje kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonych aktów, przy czym stosownie do treści art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) nie jest związany zarzutami i granicami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd z urzędu bierze pod uwagę uchybienia nie podniesione w skardze.
Skarga zasługuje na uwzględnienie, lecz z innych przyczyn niż w niej wskazano.
Przede wszystkim należy podnieść,że zaskarżona decyzja utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji została wydana w postępowaniu odwoławczym.
Zgodnie z art. 129 § 1 kpa odwołanie wnosi się do właściwego organu odwoławczego za pośrednictwem organu, który wydał decyzję. Odwołanie wnosi się w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie (§ 2). Z przytoczonych uregulowań prawnych wynika, że warunkiem uruchomienia postępowania odwoławczego jest wniesienie odwołania z zachowaniem ustawowego 14 -dniowego terminu.
Oznacza to, że organ odwoławczy obowiązany jest w postępowaniu wstępnym zbadać czy odwołanie zostało wniesione we wskazanym wyżej terminie. Wniesienie odwołania po upływie wskazanego wyżej terminu czyni bowiem decyzję organu pierwszej instancji ostateczną.
W niniejszej sprawie, organ naczelny pismo z dnia 1 grudnia 2003r., wniesione przez pełnomocnika skarżącego, o zmianę w trybie art. 154 § 1 kpa decyzji Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2002r. rozpoznał, jako odwołanie od tej decyzji organu pierwszej instancji. Organowi odwoławczemu uszło uwadze, że wskazane pismo zostało wniesione po upływie 14-dniowego terminu do wniesienia odwołania, gdyż ze znajdującego się w aktach sprawy zwrotnego potwierdzenia odbioru wynika, że decyzja organu pierwszej instancji została skarżącemu doręczona w dniu 20 stycznia 2003r. Zatem zaskarżona decyzja została wydana z oczywistą obrazą art. 129 § 2 kpa.
Poza tym organ naczelny wspomniane pismo skarżącego z dnia 1 grudnia 2003r. błędnie potraktował jako odwołanie, gdyż z jego treści wynika, że strona żądała zmiany ww. decyzji organu pierwszej instancji w trybie art. 154 § 1 kpa. Należy więc przypomnieć, że zgodnie z art. 61 § 1 kpa treść żądania strony wiąże organ, a w razie wątpliwości sprecyzowanie żądania należy do strony, a nie organu administracji publicznej. Jeśli charakter pisma budzi wątpliwości, to organ administracji ma obowiązek wyjaśnić rzeczywistą wolę strony (wyrok NSA z dnia 05 grudnia 2001r., II SA/GD 315/00, LEX nr 76101; wyrok z 14 listopada 2001r., VSA552/01, LEX nr 84484).
Zasadnym jest podnieść, w aktach sprawy znajduje się pismo skarżącego z dnia 22 stycznia 2003r., które organowi naczelnemu zostało przekazane jako odwołanie od decyzji organ pierwszej instancji z dnia [...] grudnia 2002r. Tymczasem Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w ogóle nie ustosunkował się powyższego pisma pomimo, że Wojewoda [...] w swoim piśmie z dnia 30 stycznia 2003r. wyraźnie podał, że pismo to traktuje jako odwołanie. Na marginesie należy zauważyć, że uszło uwadze organowi odwoławczemu pierwszej instancji, że omawiane pismo z dnia 22 stycznia 2003r. nie zostało podpisane przez Z. J. Jest to istotny brak formalny, który uniemożliwiał nadanie mu dalszego biegu, a więc rozpatrzenie tegoż pisma jako odwołania w trybie samokontroli na podstawie art. 132 kpa, a następnie przekazanie go do organu drugiej instancji. Podkreślić należy, iż przepis art. 63 § 3 kpa wymaga podpisania pisma przez wnoszącego, a w razie stwierdzenia jego braku na organie administracyjnym spoczywa obowiązek wezwania wnoszącego pismo (odwołanie), do uzupełnienia tego braku w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania z pouczeniem, że nieusunięcie braku spowoduje pozostawienie pisma (odwołania) bez rozpatrzenia.
W świetle powyższego należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem wskazanych powyżej przepisów prawa procesowego, które to naruszenie mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Zważywszy na powyższe Sąd został zwolniony od merytorycznego ustosunkowania się zarzutów podniesionych w skardze.
Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ odwoławczy wyjaśni, które pismo skarżącego, tj. z dnia 22 stycznia 2003r., czy też z dnia 1 grudnia 2003r., stanowi odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji, a po wyjaśnieniu tej kwestii, w razie konieczności wezwie skarżącego do uzupełnienia stwierdzonych braków i wyda stosowne rozstrzygnięcie.
Z tych wszystkich względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji. O zwrocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 tej ustawy.