Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu (dalej: organ II instancji, organ odwoławczy, SKO) zaskarżoną decyzją z dnia 8 listopada 2022 r., nr SKO 4316/441/22 działając na podstawiena podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 2000, dalej: k.p.a.), po rozpatrzeniu odwołania Z. P. (dalej: Strona, Skarżąca), utrzymało w mocy decyzję z dnia 25 września 2022 r., nr GOPS/VII/4061/582.1/2021/2022 wydaną przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S.działającego z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy S. (dalej: organ I instancji) w przedmiocie odmowy przyznania Stronie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji lub niepodejmowania z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.
Kwestionowana decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym:
W dniu 22 kwietnia 2022 r. Z. P. złożyła wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem – M.P..
Organ I instancji ustalił, że M. P. został zaliczony - na mocy orzeczenia PZON z dnia 4 listopada 2020 r. do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym od dnia 3 sierpnia 2020 r. - na stałe. Wedle treści tego orzeczenia, nie można ustalić daty powstania u niego niepełnosprawności. M. P. pozostaje w związku małżeńskim z Z. P.. Nadto ustalono, że Z. P.([...] lata) nigdy nie pracowała zawodowo oraz nie prowadziła działalności gospodarczej czy gospodarstwa rolnego. Z. P. nie jest też uprawniona do żadnego świadczenia z ubezpieczenia społecznego czy zaopatrzenia emerytalnego. Z. P. sprawuje opiekę nad mężem w zakresie obejmującym poranną toaletę, zmianę pampersa, pomoc w zmianie pozycji ciała, zabiegi pielęgnacyjno - lecznicze, podawanie leków i karmienie.
Ponadto Strona, mając ukończone [...] lata, nie jest w pełni sprawna, w szczególności nie opuszcza miejsca zamieszkania, nie robi zakupów, nie załatwia spraw urzędowych, nie umawia wizyt lekarskich. W tym zakresie, opiekę nad rodzicami sprawuje ich córka – B.K..
Mając powyższe na względzie, organ pierwszej instancji, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, wskazaną na wstępie decyzją z dnia 25 września 2022 r. odmówił Stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad mężem.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazał m.in., że w przypadku Strony wystąpiła negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w postaci niespełniania warunku niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu konieczności zapewnienia opieki mężowi. Zdaniem organu, Strona jest osobą, która z powodu podeszłego wieku nie jest zdolna do podjęcia i wykonywania pracy zarobkowej i zawodowej.
Zaskarżoną decyzją z dnia 8 listopada 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Rozpoznając sprawę w trybie odwoławczym SKO przytoczyło treść art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm., dalej: u.ś.r.) i podkreśliło, że jednym z zasadniczych warunków przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia z powodu konieczności zapewnienia opieki osobie niesamodzielnej. Warunek ten może zatem spełnić wyłącznie osoba zdolna i gotowa do podjęcia pracy zawodowej i zarobkowej. W tym zakresie SKO przytoczyło wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r., sygn. akt P 27/07 i podkreśliło, że Trybunał Konstytucyjny w sentencji swego wyroku zwrócił więc uwagę na dwie zasadnicze przesłanki uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tj.: zdolność do pracy wnioskodawcy oraz związek przyczynowo - skutkowy między niepozostawaniem w zatrudnieniu a sprawowaniem opieki nad osobą niesamodzielną.
Oznacza to zarazem, że spełnienie przesłanki rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej może dotyczyć - jak już podkreślono - osoby zdolnej i gotowej do jej podjęcia. Na ocenę zdolności i gotowości do podjęcia pracy zawodowej i zarobkowej składają się następujące elementy: odpowiedni stan zdrowia, umożliwiający podjęcie i świadczenie pracy w tzw. warunkach normlanych, typowych oraz brak przeszkód prawnych w postaci np. orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy lub orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności albo orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji lub orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. SKO wskazało, że ustawowym kryterium oceny zdolności do podjęcia pracy zawodowej i zarobkowej jest także wiek emerytalny. Okoliczność tę uwzględnił ustawodawca, stanowiąc w przepisie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno- rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego.
W doktrynie uznaje się bowiem, że "ryzyko osiągnięcia wieku emerytalnego jest ryzykiem człowieka zatrudnionego i polega na niebezpieczeństwie utraty zatrudnienia w związku z dożyciem wieku emerytalnego jako domniemanego wieku niezdolności do pracy (służby)" (J. Jończyk, ZUS jako instytucja ubezpieczeń społecznych [w:] Problemy ubezpieczeń społecznych. W70-lecie istnienia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Wrocław 2004, s. 9; podobnie też: W. Muszalski, Ubezpieczenie społeczne, Warszawa 2004, s. 173-174; B. Wagner, Wiek emerytałny jako zdarzenie prawa pracy, PiZS 2001/3, s. 20-21).
Mając powyższe na względzie, SKO zauważyło, że Strona - ze względu na wiek i stan zdrowia - nie jest osobą zdolną do podjęcia i świadczenia pracy zawodowej i zarobkowej. Choć Strona sprawuje w określonym zakresie opiekę nad mężem, to jednak istnieje znaczny zakres czynności i form aktywności, których nie jest w stanie samodzielnie, bez pomocy osoby drugiej, wykonywać. Należą do nich np.: opuszczanie mieszkania, dokonywanie zakupów, umawianie wizyt lekarskich, załatwianie spraw urzędowych. Ograniczenia te wskazują zarazem na to, że Strona sama wymaga stałej pomocy i wsparcia w pełnieniu ról społecznych oraz, że z powodu naruszenia sprawności organizmu nie jest zdolna do pracy w tzw. warunkach typowych.
Odnosząc się do twierdzeń zawartych w odwołaniu, a dotyczących powodów niepodejmowania przez Stronę aktywności zawodowej i zarobkowej, SKO wskazało, że o ile w młodości Strona - będąc osobą zdolną do pracy, w wieku produkcyjnym - mogła rzeczywiście nie podejmować zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu wychowywania dzieci i sprawowania nad nimi opieki oraz - w późniejszym okresie - prowadzenia gospodarstwa domowego, to obecnie niepodejmowanie przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej jest zdeterminowane brakiem zdolności do pracy związanej z wiekiem (emerytalny) oraz stanem zdrowia. Zdaniem SKO, zawarte w odwołaniu twierdzenia, że Strona nie podejmowała obecnie zatrudnienia z powodu konieczności zapewnienia mężowi opieki i pielęgnacji nie znajdują potwierdzenia w jakichkolwiek zaświadczeniach czy innych dokumentach. Strona nie przedstawiła np. zaświadczenia lekarskiego o braku przeciwskazań do wykonywania pracy, stwierdzającego, że pomimo wieku i stanu zdrowia, może świadczyć pracę zawodowo i zarobkowo.
W świetle ustalonego stanu faktycznego sprawy - przy braku zaświadczeń lekarskich o niewystępowaniu przeciwskazań związanych z wiekiem i stanem zdrowia do świadczenia pracy oraz zaświadczeń o zdolności do pełnienia ról społecznych i zawodowych, przy jednoczesnym ustaleniu przez organ I instancji znaczących ograniczeń w zakresie samodzielnego funkcjonowania Strony w środowisku, w tym konieczności korzystania z pomocy córki w prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz załatwianiu bieżących spraw życiowych (umawianie wizyt lekarskich, sprawy urzędowe) – zdaniem SKO nie można przyjąć, że niepodejmowanie przez Stronę zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej pozostaje w związku przyczynowo - skutkowym ze sprawowaniem opieki nad niesamodzielnym mężem. Dlatego - zdaniem SKO - uznać należy, że Strona nie spełnia wymaganego prawem warunku niepodejmowania zatrudnienia z powodu sprawowania opieki nad osobą niesamodzielną.
SKO wskazało, że Strona sprawuje opiekę nad mężem. Niemniej z przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że świadczenie pielęgnacyjne nie stanowi swoistej zapłaty (wynagrodzenia) za sprawowaną opiekę i pielęgnację. Nie jest to też świadczenie z tytułu niepełnosprawności dla osoby niepełnosprawnej, gdyż ani jego wysokość, ani też warunki przyznania nie są powiązane z faktycznym zakresem potrzeb osoby niepełnosprawnej. Poza tym, adresatem prawa do tego świadczenia jest opiekun, a nie osoba niepełnosprawna. Zatem zasadniczym celem świadczenia pielęgnacyjnego jest złagodzenie po stronie opiekuna (osoby zobowiązanej wedle k.r.o. do alimentacji względem danego niepełnosprawnego) skutków ryzyka socjalnego w postaci konieczności zaniechania aktywności zarobkowej i zawodowej, pomimo pozostawania w wieku produkcyjnym i zachowania pełnej, w warunkach typowych, zdolności do pracy. Podmiotem prawa do tego świadczenia jest osoba (materialnie i formalnie zdolna do pracy) rezygnująca z zatrudnienia w celu sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny; świadczenie ma jej częściowo rekompensować utracony zarobek (wyrok TK SK 2/17).
Wobec tego uznać można, że w innej sytuacji - z punktu widzenia założeń systemu zabezpieczenia społecznego oraz ogólnych celów i zadań polityki społecznej państwa - znajdują się natomiast osoby, które- będąc albo w wieku poprodukcyjnym albo całkowicie niezdolnymi do pracy - de facto opiekując się osobą niepełnosprawną, nie rezygnują już jednak z aktywności zarobkowej i zawodowej. Do osób takich należy Strona. Wedle ogólnych założeń polityki społecznej, inny jest zakres przedmiotowy polityki społecznej wobec osób w wieku przedprodukcyjnym, produkcyjnym i poprodukcyjnym. Pierwszej grupie osób państwo ma zapewnić dostęp do opieki i edukacji, drugiej - dostęp do pracy, a trzeciej - dostęp do świadczeń z zabezpieczenia społecznego w związku z konwencjonalną utratą zdolności do pracy. Skoro jednak ustawodawca tworzy system opieki długoterminowej wedle koncepcji tzw. opieki krewniaczej (nieformalnych, niezawodowych opiekunów), to - zakładając w tej grupie duży odsetek osób w wieku produkcyjnym, oferuje im - w związku z rezygnacją z aktywności zarobkowej - świadczenie w swej wysokości kompensujące utracony dochód, tj. w wysokości dochodu, którego może się spodziewać osoba aktywna zarobkowo, będąca w wieku produkcyjnym i zdolna do pracy.
Otóż zasadniczym kryterium wyróżnienia i funkcjonowania w systemie zabezpieczenia społecznego świadczenia pielęgnacyjnego nie jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodzinnym, lecz konieczność rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia z powodu sprawowania takiej opieki, w sytuacji zdolności i gotowości podjęcia pracy (wiek produkcyjny). Jak wynika z przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, niezdolność do pracy z tytułu wieku jest równoznaczna z osiągnięciem wieku emerytalnego określonego w art. 24 ust. 1 oraz w art. 27 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Z kolei, usługi i instytucje rynku pracy są nakierowane na działania aktywizacyjne wobec osób w wieku produkcyjnym, które nie osiągnęły wieku emerytalnego (art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. b) ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach runku pracy lub mają ustalone prawo m.in. do emerytury (art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. c). Stąd, zdaniem SKO, przyjąć należy, respektując spójność wewnętrzną systemu prawa, określenie "zdolny do pracy" dotyczy osoby w wieku produkcyjnym, która może być adresatem działań państwa w sferze promocji zatrudnienia, poradnictwa pracy itp. Oznacza to, że w świetle obowiązującego prawa, Strona - zarówno ze względu na stan zdrowia i związaną z nim częściową zależność od innych osób w pełnieniu ról społecznych, jak i także wiek ([...] lata) - nie może być uznana za osobę zdolną do pracy, ale jej niepodejmującą z powodu konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w znacznym stopniu mężem Dlatego też SKO uznało, że Strona - nie spełniając zasadniczego warunku określonego w art. 17 ust. 1 u.ś.r. - nie może uzyskać prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Na powyższą decyzję SKO skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu złożyła Skarżąca reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika.
Zaskarżonej decyzji zarzuciła:
- 1. Naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez:
- a) Dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez Skarżącą a sprawowaniem przez nią opieki nad mężem, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo - skutkowy istnieje i przesądzające znaczenie ma pozostawanie bez zatrudnienia bez względu na to, czy oznacza ono rezygnację z trwającego stosunku prawnego, czy też niepodejmowanie pracy, co doprowadziło do niekorzystnego dla Strony rozstrzygnięcia.
- 2. Naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 par. 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez Skarżącą a pogorszającym się stanem zdrowia jej męża, determinującym konieczność stałego sprawowania opieki, co skutkuje brakiem ustalenia prawa Skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego.
Mając powyższe na uwadze wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie na rzecz Strony zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Ponadto na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. wniosła o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.
Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje
Na wstępie wskazać należy, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na zasadzie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259, dalej: p.p.s.a.), albowiem zarówno Strona, jak i organ, wnieśli o skierowanie sprawy do rozpoznania w tym trybie.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez Sąd: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę wznowienia postępowania administracyjnego, lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.). Podkreślić należy, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.
Badając rozpoznawaną sprawę w tak zakreślonej kognicji Sąd stwierdził, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa.
Istota sporu w tej sprawie sprowadza się do oceny prawidłowości stanowiska przyjętego przez organ administracji, a odmawiającego Stronie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.
Nie ma sporu, iż Skarżąca jako małżonka osoby niepełnosprawnej należy do grona osób uprawnionych do wnioskowania o świadczenie pielęgnacyjne. Z akt wynika, że mąż Skarżącej jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, co datuje się od 3 września 2020 r.
Zebrany materiał aktowy dowodzi jednak, że nie została spełniona kolejna z pozytywnych przesłanek przyznania świadczenia, tj. istnienie związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem pracy, a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Jak wynika z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. prawo do świadczenia przysługuje osobie, która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Zatem pomiędzy rezygnacją z pracy lub niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia a sprawowaniem opieki musi istnieć związek przyczynowy. Konieczne jest zatem ustalenie istnienia powiązania pomiędzy rezygnacją z pracy (niepodejmowaniem jej) a opieką nad osobą niepełnosprawną. W badaniu tym na pierwszy plan wysuwają się okoliczności dotyczące daty powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki, przebieg kariery zawodowej osoby uprawnionej do świadczenia oraz okoliczności w jakich zrezygnowała ona z pracy (m.in. podstawa prawna ustania zatrudnienia) oraz zdolność i możliwości wykonywania pracy zarobkowej przez osobę uprawnioną.
Taki sposób spojrzenia na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego wynika z celu tego zapisu. Jak słusznie wywodzi organ administracji istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. Celem uregulowania z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jest udzielenie pomocy państwa osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym, na czas tej opieki, dobrowolnie pozbawia się potencjalnego dochodu. Musi zatem istnieć związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia a podjęciem opieki. Świadczenie pielęgnacyjne jest niejako surogatem wynagrodzenia za pracę, które jest uzyskiwane przez uprawnionego nie od pracodawcy z tytułu świadczenia pracy, a na podstawie decyzji administracyjnej, w związku z koniecznością rezygnacji przez wnioskującego z zatrudnienia z powodu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.
Celem ustawodawcy było zapewnienie osobie rezygnującej z zatrudnienia lub go niepodejmującej, ekwiwalentu zatrudnienia, którego nie może podjąć lub kontynuować ze względu na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną osobą (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 28 kwietnia 2022r., sygn. akt III SA/Gd 319/22, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej CBOSA).
Świadczenie pielęgnacyjne jest świadczeniem dla osób niepodejmujących/rezygnujących z pracy zawodowej, które przejmują na siebie realizację zadań Państwa w zakresie opieki nad osobami niepełnosprawnymi. Konieczność sprawowania opieki musi zatem wiązać się z utratą uzyskiwanych dochodów. Takie rozwiązanie nie budzi zastrzeżeń, ponieważ świadczenie pielęgnacyjne ma charakter subsydiarny, częściowo rekompensujący utracony zarobek osoby aktywnej zawodowo wychodzącej z rynku pracy oraz ponoszącej zwiększone wydatki na opiekę nad niepełnosprawnym. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba pielęgnująca. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Łodzi z dnia 31 marca 2021r., sygn. akt II SA/Łd 884/20, dostępne w CBOSA).
Zasadniczo zatem uprawnienie to adresowane jest do osób aktywnych na rynku pracy, mogących podejmować zatrudnienie a zmuszonych do rezygnacji z pracy w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną.
Przenosząc te uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy i ustalonych okoliczności faktycznych podzielić trzeba przedstawiony w zaskarżonej decyzji pogląd organu wywodzący brak opisanego powiązania niepodejmowaniem zatrudnienia przez Stronę a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, Strona - ze względu na wiek i stan zdrowia - nie jest osobą zdolną do podjęcia i świadczenia pracy zawodowej i zarobkowej. Choć Strona sprawuje w określonym zakresie opiekę nad mężem, to jednak istnieje znaczny zakres czynności i form aktywności, których nie jest w stanie samodzielnie, bez pomocy osoby drugiej, wykonywać, w tym nie wykonuje czynności wymagających wyjścia z domu. W tym zakresie korzysta z pomocy córki. Oznacza to, jak słusznie wskazał organ, że Strona sama wymaga stałej pomocy i wsparcia w życiu codziennym oraz z powodu naruszenia sprawności organizmu nie jest zdolna do pracy w tzw. warunkach typowych, poza miejscem zamieszkania.
Odnośnie aktywności zawodowej - Strona nigdy nie pracowała. Mając na uwadze obecny wiek Strony – [...] lata oraz obecną sprawność jej organizmu, trafnie SKO wskazało, że o ile w młodości Strona - będąc osobą zdolną do pracy, w wieku produkcyjnym - mogła rzeczywiście nie podejmować zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu wychowywania dzieci i sprawowania nad nimi opieki oraz - w późniejszym okresie - prowadzenia gospodarstwa domowego, to obecnie niepodejmowanie przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej jest zdeterminowane brakiem zdolności do pracy związanej z wiekiem (emerytalny) oraz stanem zdrowia. Twierdzenia Strony, że nie podejmuje obecnie zatrudnienia z powodu konieczności zapewnienia mężowi opieki i pielęgnacji nie znajdują potwierdzenia w jakichkolwiek zaświadczeniach czy innych dokumentach. Trafnie podkreślił organ, że Strona nie przedstawiła np. zaświadczenia lekarskiego o braku przeciwskazań do wykonywania pracy, stwierdzającego, że pomimo wieku i stanu zdrowia, może świadczyć pracę zawodowo i zarobkowo.
Skarżąca w toku postępowania, nie przedstawiła żadnych okoliczności, czy dowodów negujących ustalenia i wnioski organu, które wywiedziono zebranego materiału dowodowego. Nie wskazała, że podejmowała próby (skuteczne lub nie) podjęcia pracy po dacie ustania ostatniego zatrudnienia. Natomiast ciążąca na organach powinność zbadania wszystkich okoliczności istotnych w sprawie w żaden sposób nie może usprawiedliwiać bierności zainteresowanej strony oraz nie zwalnia jej z obowiązku współdziałania z organem w wyjaśnieniu sprawy. Jeżeli organ wyprowadził określone ustalenia dotyczące stanu faktycznego z posiadanych, nienasuwających zastrzeżeń dokumentów, to skuteczne ich zakwestionowanie wymaga przedłożenia stosownego kontr dowodu przez stronę postępowania, zwłaszcza gdy z określonych faktów zamierza ona wyprowadzić korzystne dla siebie skutki prawne (por. wyrok NSA z 16 kwietnia 2019 r., sygn. akt I OSK 1711/17, CBOSA.).
Przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wymaga, aby niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej miały miejsce wyłącznie w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą, o której mowa w tym przepisie. Na potwierdzenie powyższych okoliczności strona powinna przedstawić odpowiednie dowody i wyjaśnienia, a nie ogólne twierdzenia, gdyż w postępowaniu administracyjnym ciężar przeprowadzenia dowodu spoczywa na tym, kto z określonego faktu wywodzi dla siebie skutki prawne (por. wyrok NSA z dnia 27 sierpnia 2010 r. sygn. akt II OSK 1131/10). Organ jest wprawdzie zobowiązany do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, ale strona nie jest zwolniona od obowiązku współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych, skoro nieudowodnienie określonego faktu może prowadzić do wydania decyzji dla niej niekorzystnej. Przedstawione w decyzji fakty przemawiają zaś za słusznością przyjętych przez organ wniosków.
Mają one także uzasadnienie w orzecznictwie sądów administracyjnych, w szczególności wskazać trzeba na orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 kwietnia 2022 r. sygn. akt I OSK 1332/21 (dostępne w CBOSA) stwierdzające, że uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego wymaga (...) wykazania, że rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej bądź ich niepodejmowanie miało miejsce w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.
W tej sprawie taki związek nie zaistniał, co słusznie wskazano w zaskarżonej decyzji.
Uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego jak i prawa procesowego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił w całości.