Uzasadnienie
Postępowanie administracyjne w sprawie wszczęte zostało wnioskiem K. W.. z dnia 30 października 2009 r. adresowanym do Ośrodka Pomocy Społecznej w B. o udzielenie pomocy materialnej i żywieniowej z powodu niskiego dochodu.
Decyzją działającego z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy B. Zastępcy Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej B. z dnia 26 listopada 2009 r. Nr... wydaną z powołaniem się na przepisy art. 39 ust. 1, 2, art. 8 ust. 1, art. 106 ust. 1 ustawy z 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2009r. Nr 175, poz. 1362) w związku z rozporządzeniem Rady Ministrów w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2009r. Nr 127, poz. 1055) odmówiono stronie udzielenia pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na żywność, obuwie zimowe, leki, energię elektryczną. Organ I instancji na podstawie przeprowadzonej aktualizacji wywiadu środowiskowego oraz zebranej dokumentacji ustalił, że wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, zajmuje mieszkanie komunalne i ponosi stałe opłaty w związku z utrzymaniem mieszkania w kwocie 160 zł miesięcznie oraz pokrywa koszty energii elektrycznej w wysokości 14,69 zł. Strona otrzymuje również dodatek mieszkaniowy w wysokości 49,11 zł miesięcznie, a jej dochód stanowi świadczenie rentowe z tytułu niezdolności do pracy w kwocie 729,52 zł. Dalej organ wskazał, że wysokość świadczenia rentowego zgodnie z decyzją ZUS z dnia 9 października 2009 r. jest zmniejszana o kwotę 417,94 zł z powodu pobranych zasiłków stałych i przekazywana na konto Ośrodka Pomocy Społecznej w B..
Tym samym stronie wypłacana jest kwota 311,58 zł. miesięcznie. W ocenie organu zapis art.8 ust.3 ustawy o pomocy społecznej ośrodek nie pozwala na ustalenie innego dochodu niż wynikającego z decyzji przyznającej świadczenie, tj. w kwocie 729,52 zł., bowiem zgodnie z powołanym przepisem za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenie społeczne określone w odrębnych przepisach; kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób." Według organu skoro dodatek mieszkaniowy również jest wliczany do dochodu i rzeczywisty dochód strony wynosi 778,63 zł., to przekracza określone w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej, wynoszące 477 zł. Końcowo organ pierwszej instancji wskazał, że analizował sytuację wnioskodawcy z uwzględnieniem przepisu art. 41 ustawy o pomocy społecznej, jednakże w jego ocenie nie zaistniał szczególnie uzasadniony przypadek uzasadniający udzielenie pomocy, bowiem wydatki na leki ponoszone przez stronę nie stanowią znacznego obciążenia budżetu.
W odwołaniu od decyzji pierwszo-instancyjnej strona zakwestionowała ustalenia organu co do wysokości jego dochodu, podnosząc że jego aktualny dochód wynosi kwotę 311,29 zł miesięcznie, a odmowa świadczeń skazuje go na śmierć głodową. Ponadto odwołujący zarzucił, że organ nie skorzystał z możliwości udzielenia mu zasiłku celowego specjalnego.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J.G. decyzją z dnia 5 stycznia 2010 r. Nr... utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W motywach decyzji ostatecznej organ odwoławczy przytoczył brzmienie przepisów art. 39 ust. 1 i 2 oraz art. 7 ustawy o pomocy, przywołując jednocześnie definicję legalną dochodu, zawartą w przepisie art. 8 ust. 3 tej ustawy. Według Kolegium istotne dla rozstrzygnięcia sprawy jest wyliczenie kwoty dochodu wnioskodawcy. W tym zakresie organ II instancji ustalił, że decyzją z dnia 4 czerwca 2009 r. nr... przyznano K. W. zasiłek stały w kwocie 418 zł miesięcznie na okres od dnia 1 czerwca 2009 r. do dnia 28 lutego 2010 r. Na podstawie pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat w K. G. z dnia 4 września 2009 r. ustalono, że K. W. pobiera rentę z tytułu niezdolności do pracy w kwocie brutto 846,73 zł miesięcznie. W wyniku podjętych dalszych czynności sprawdzających organ pierwszej instancji ustalił, że K. W. prawo do wymienionej renty posiada od dnia 1 lutego 2009 r., a jej wysokość wynosi 729,52 zł netto miesięcznie.
W tych warunkach organ pierwszej instancji w dniu 22 września 2009 r. z urzędu wszczął postępowanie administracyjne w sprawie uprawnienia K. W. do zasiłku stałego. W toku tego postępowania organ pierwszej instancji ustalił, że K.W. prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy uzyskał, wskutek rozpoznania jego wniosku z dnia 26 lutego 2009 r., na podstawie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 15 lipca 2009 r., nr...., przy czym za okres od dnia 1 lutego 2009 r. do dnia 31 lipca 2009 r. w lipcu 2009 r. i wrześniu 2009 r. wypłacono mu wyrównanie świadczenia. Po uzyskaniu powyższych informacji organ pierwszej instancji wydał decyzję o uchyleniu od dnia 1 czerwca 2009 r. decyzji przyznającej K. W. prawo do zasiłku stałego.
Ponadto organ pierwszej instancji wstrzymał wypłatę zasiłku stałego oraz zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o zwrot kwoty 1.256,07 zł stanowiącej równowartość zasiłków stałych wypłaconych K.W.
za czerwiec, lipiec i sierpień 2009 r. Decyzją z dnia 9 października 2009 r., nr...., Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Wałbrzychu z powodu pobranych zasiłków stałych od dnia 1 października 2009 r. zmniejszył wysokość renty pobieranej przez K. W. do wypłacanej kwoty 311,58 zł. Tym samym istotnie K. W. od października 2009 r. z tytułu potrąceń otrzymanych wcześniej zasiłków stałych za czerwiec, lipiec i sierpień 2009 r. w łącznej kwocie 1.256,07 zł, ma wypłacane świadczenie rentowe w kwocie 311,58 zł. W powyższym zakresie organ II instancji wyjaśnił, że ustawodawca określając pojęcie dochodu w art. 8 ust. 3 ustawy wskazał, z jakich tytułów poszczególne kwoty pomniejszają dochód na potrzeby świadczeń z pomocy społecznej. Wśród potrąceń ustawodawca nie wymienił kwot potrąceń dokonywanych z tytułu nadpłaconych wcześniej świadczeń z pomocy społecznej.
Natomiast na podstawie art. 139 ust. 1 pkt 8 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 z późn. zm.) ustawodawca jednocześnie nałożył na organ rentowy obowiązek potrącenia z wypłacanej renty z tytułu niezdolności do pracy kwoty zasiłku stałego wypłaconego na podstawie przepisów o pomocy społecznej za okres, za który przyznano prawo do renty. W ocenie organu odwoławczego nie ma podstaw prawnych do uznania, że dochód strony powinien być uwzględniany po dokonaniu opisanych potrąceń. W świetle tych okoliczności nie ma podstaw do przyznania odwołującemu się zasiłku celowego na wskazywane przez niego potrzeby.
Dodatkowo organ odwoławczy wskazał, że w każdym przypadku stwierdzenia przez organ pomocy społecznej, że dochód osoby wnoszącej o pomoc społeczną jest wyższy od kryterium dochodowego, powinien on z urzędu rozważyć możliwość udzielenia pomocy przeznaczonej dla osób i rodzin o dochodach przekraczających kryterium dochodowe (art. 41 ustawy). Wprawdzie w niniejszej sprawie organ pierwszej instancji rozważał udzielenie takiej pomocy, lecz w ocenie organu odwoławczego, rozważania te nie mają waloru rozstrzygnięcia administracyjnego, albowiem organ pomocowy nie wydał decyzji o odmowie udzielenia takiej pomocy, a podane motywy takiej ewentualnej odmowy nie spełniają warunków rzeczowego rozpatrzenia sprawy. Tym bardziej,że udzielenie takiej formy pomocy następuje w drodze uznania administracyjnego, a stanowisko organu powinno być uzasadnione merytorycznie i z odniesieniem do zebranych dowodów.
Decyzja ostateczna stała się przedmiotem skargi wniesionej przez K.a K.ego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. Skarżący podniósł zarzut wadliwości decyzji, wskazując że potwierdza to wyrok Sądu Okręgowego z dnia 14 stycznia 2010 r., w którym uznano, że decyzja Kierownika OPS była przedwczesna, zaś ZUS powinien potrącać 25 % wynagrodzenia, a nie 60 %.
W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr, 175 poz.1362 ze zm.) (dalej zwaną ustawą o pomocy społecznej) pomoc społeczną udziela się osobom i rodzinom w szczególności z powodu ubóstwa, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby, przemocy w rodzinie, potrzeby ochrony macierzyństwa lub wielodzietności, bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych, braku umiejętności w przystosowaniu do życia młodzieży opuszczającej placówki opiekuńczo-wychowawcze, trudności w integracji osób, które otrzymały status uchodźcy, trudności w przystosowaniu do życia po zwolnieniu z zakładu karnego, alkoholizmu lub narkomanii, zdarzenia losowego i sytuacji kryzysowej, klęski żywiołowej lub ekologicznej.
Z kolei przepis art. 8 ust. 1 pkt 1 tej ustawy stanowi, że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 78 i 91, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 477 zł, przy jednoczesnym wystąpieniu, co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Ma zatem rację organ odwoławczy, kiedy stwierdza, że w pierwszej kolejności istotne jest wyliczenie dochodu strony. Wskazać w tym miejscu należy, że poczynione przez organy ustalenia dotyczące sposobu wyliczenia wysokości dochodu skarżącego - w świetle obowiązujących przepisów, jak również materiału aktowego zgromadzonego w sprawie - nie budzą wątpliwości Sądu. Dochód skarżącego, przy uwzględnieniu zasad dotyczących ustalania jego wysokości, a zawartych w art. 8 ust. 3 i ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, wynosił kwotę 778,63 zł miesięcznie i tym samym przekraczał ustawową wysokość kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej, która ustalona została w wysokości nie przekraczającej 477 zł. (§ 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U.09.127.1055)), mimo że skarżący faktycznie dysponuje mniejszą kwotą pieniężną, którą może przeznaczyć na własne utrzymanie.
Wobec powyższego, zasadnie zatem organy obu instancji uznały, że w realiach badanej sprawy nie wystąpiła przesłanka, o której stanowi art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. W pierwszej kolejności orzekające w sprawie organy zasadnie zbadały, czy okoliczności sprawy uzasadniają realizację zgłoszonego przez skarżącego żądania – tj. udzielenia pomocy materialnej - w formie przyznania zasiłku celowego, o którym mowa w art. 39 ust. 1 i 2 cytowanej regulacji. Zgodnie z tym przepisem wspomniane świadczenie przyznawane jest na realizację niezbędnej potrzeby bytowej, a w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Wprawdzie zgodzić należy się z tym, że przekroczenie kryterium dochodowego stanowi negatywną przesłanką do przyznania zasiłku celowego, jednakże w analizowanej sprawie uszło uwadze organów, że wszelkie działania podejmowane na podstawie powołanej ustawy stanowią szeroko rozumianą pomoc.
Organ pomocy społecznej ma zatem obowiązek rozważenia sytuacji życiowej osoby ubiegającej się o pomoc i ta indywidualna ocena winna być dokonana w oderwaniu od kwestii wysokości uzyskiwanych dochodów. Należy bowiem pamiętać, że przekroczenie kryterium dochodowego nie zamyka stronie możliwości uzyskania specjalnego zasiłku celowego. W przepisie art. 41 ustawy o pomocy społecznej wskazano wprost, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. W przypadku, gdy z ustaleń poczynionych na podstawie wywiadu środowiskowego i zebranych dokumentów wynika, że kryterium dochodowe zostało przekroczone, rolą organu pomocowego jest ustalenie, czy występują szczególne okoliczności dające możliwość ubiegania się o takie wsparcie.
Odnosząc powyższe uwagi do niniejszej sprawy wskazać należy, że decyzja pierwszo - instancyjna obejmuje swym zakresem odmowę przyznania zasiłku celowego na żywność, obuwie zimowe, leki, energię elektryczną, a w jej podstawie prawnej organ pierwszej instancji powołał między innymi przepis art. 39 ust.1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. Tymczasem w uzasadnieniu tej decyzji znajduje się lakoniczne stwierdzenie, że organ rozważał możliwość udzielenia na podstawie art. 41 ustawy o pomocy społecznej udzielenia specjalnego zasiłku celowego, jednakże nie stwierdził aby w sprawie zachodził szczególnie uzasadniony przypadek pozwalający przyznać specjalny zasiłek celowy. Wskazana argumentacja, w świetle zakresu rozstrzygnięcia i powołanej podstawy prawnej uniemożliwia dokonanie kontroli z punktu widzenia przepisów prawa normujących przyznanie zasiłku celowego specjalnego. Zwraca uwagę na to również organ odwoławczy, wskazując w uzasadnienie zaskarżonej decyzji, że organ pierwszej instancji w tym zakresie nie wydał decyzji, a stanowisko organu pierwszej instancji jest niewystarczająco umotywowane, stwierdzając jednocześnie, że skarżący faktycznie dysponuje środkami pieniężnymi w kwocie, która jest niższa od kryterium dochodowego.
Jednakże zestawienie treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji z treścią rozstrzygnięcia zasługuje na dezaprobatę Sądu. Organ odwoławczy wskazuje bowiem, że organ pierwszej instancji w powyższym zakresie nie dokonał właściwych ustaleń, jednakże mimo tego utrzymuje w mocy decyzję pierwszo instancyjną, pomimo podniesionego w odwołaniu zarzutu, że organ nie rozważył możliwości udzielenia tego rodzaju pomocy. Ustalenia w powyższym zakresie powinny znaleźć odzwierciedlenie bezpośrednio w treści rozstrzygnięcia, jak również w jego uzasadnieniu, chociażby z tego powodu, że skarżący legitymuje się orzeczeniem o częściowej niezdolności do pracy.
W ocenie Sądu brak wystarczających ustaleń w zakresie możliwości przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku celowego uniemożliwiały organowi odwoławczemu wydanie decyzji na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Powyższe implikuje stwierdzeniem, że obie wydane w sprawie decyzje zostały wydane z naruszeniem art. 7 i 77 Kodeksu postępowania administracyjnego, a ich uzasadnienia nie spełniają wymogów wskazanych w art. 107 § 3 Kpa.
W tym stanie rzeczy, wobec naruszenia przez organy przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł o wyeliminowaniu z obrotu prawnego obu wydanych w sprawie decyzji. Z uwagi na charakter zaskarżonego rozstrzygnięcia Sąd odstąpił od orzekania w przedmiocie jego wykonalności.