Uzasadnienie
W dniu [...] października 2018 r. D. N.-K. złożyła do Dziekana Wydziału [...] Uniwersytetu W. wniosek o przyznanie stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości z tytułu zamieszkania w domu studenckim lub obiekcie innym niż dom studencki na semestr zimowy roku akademickiego 2018/2019, wskazując że miesięczny dochód netto na członka jej rodziny wynosi [...] zł. W dniu [...] listopada 2018 r. złożyła oświadczenie, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem, córką, ojcem, matką i siostrą.
Decyzją z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] Dziekan Wydziału [...] Uniwersytetu W., działając na podstawie art. 175 ust. 1 w związku z art. 173 ust. 1 pkt 1, art. 179 ust. 1, art. 182 ust. 1 i art. 207 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (t. j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 2183 ze zm.), art. 104 i art. 107 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 2096) oraz § 2 ust. 1 pkt 1 Regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu W., stanowiącego załącznik do zarządzenia nr [...] Rektora Uniwersytetu W. z dnia [...] maja 2016 r., nie przyznał wnioskodawczyni stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości z tytułu zamieszkania w domu studenckim lub obiekcie innym niż dom studencki. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że rodzice wnioskodawczyni wraz z siostrą zamieszkują w S., natomiast wnioskodawczyni wynajmuje mieszkanie we W. od [...] listopada 2014 r., a zatem przez ostatnie kilka lat zamieszkiwała pod innym adresem niż rodzice.
Najwyższe dochody spośród osób wskazanych w oświadczeniu uzyskuje obecnie mąż wnioskodawczyni. Ponadto w roku akademickim 2016/2017 i 2017/2018 w składzie rodziny wykazani zostali wnioskodawczyni, jej mąż i córka, a wnioskodawczyni złożyła oświadczenie o nie prowadzeniu wspólnego gospodarstwa domowego z rodzicami. Na tej podstawie przyznano stypendium socjalne w zwiększonej wysokości na semestr zimowy i letni roku akademickiego 2016/2017 w wysokości [...] zł oraz na semestr zimowy i letni roku akademickiego 2017/2018 w wysokości [...] zł miesięcznie.
Organ wskazał, że studentka nie osiągnęła dochodu, mąż studentki osiągnął miesięczny dochód netto w wysokości [...] zł, córka nie osiągnęła dochodu. Dochód netto na osobę w rodzinie wyniósł [...] zł. Maksymalna wysokość dochodu na osobę w rodzinie, uprawniająca do ubiegania się o stypendium wynosi [...] zł. Dochód netto na osobę w rodzinie wnioskodawczyni przekroczył więc kwotę dochodu, uprawniającą do ubiegania się o przyznanie stypendium socjalnego.
W odwołaniu strona podniosła, że nieuwzględnienie dochodów rodziców i siostry pozostaje w sprzeczności z art. 179 ust. 4 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, który wskazuje na konieczność uwzględnienia także dochodów rodziców studenta, jak również pobierającego naukę rodzeństwa studenta. Jeżeli student nadal, mimo zawarcia związku małżeńskiego, jest uzależniony finansowo od swoich rodziców i prowadzi z nimi wspólne gospodarstwo domowe, to w składzie rodziny należy uwzględnić także rodziców i rodzeństwo. Strona wskazała, że koszty wynajęcia mieszkania wynoszą około [...] zł, a opłata za prywatne przedszkole córki około [...] zł, w związku z czym konieczny jest regularny finansowy udział rodziców w kosztach utrzymania wnioskodawczyni. Fakt studiowania w innym mieście, odległym od miejsca zamieszkania o około [...] km i zamieszkiwania na stancji nie może być podstawą do jednoznacznego stwierdzenia o nieprowadzeniu wspólnego gospodarstwa domowego z rodzicami.
Wnioskodawczyni zaznaczyła, że po ukończeniu studiów zamierza wraz z mężem powrócić do miejsca zamieszkania, a obecnie regularnie przebywa u rodziców. Rodzice i siostra pomagają w opiece nad córką, np. podczas choroby.
Decyzją z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] Rektor Uniwersytetu W. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, wskazując że przez ostatnie cztery lata wnioskodawczyni zamieszkuje nieprzerwanie przez 12 miesięcy w roku pod innym adresem niż rodzice. Najwyższe dochody spośród osób wskazanych w oświadczeniu uzyskuje obecnie mąż wnioskodawczyni. Ponadto w roku akademickim 2016/2017 i 2017/2018 w składzie rodziny wykazani zostali wnioskodawczyni, jej mąż i córka, bez uwzględnienia rodziców i rodzeństwa, a wnioskodawczyni złożyła oświadczenie o nie prowadzeniu wspólnego gospodarstwa domowego z rodzicami. Na tej podstawie przyznano stypendium socjalne w zwiększonej wysokości na semestr zimowy i letni roku akademickiego 2016/2017 w wysokości [...] zł oraz na semestr zimowy i letni roku akademickiego 2017/2018 w wysokości [...] zł miesięcznie.
Organ wyjaśnił, że czym innym jest finansowa pomoc rodziców (co ma miejsce w tej sytuacji), a czym innym jest prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego. Można wyodrębnić dwa osobne gospodarstwa domowe – gospodarstwo domowe wnioskodawczyni wraz z mężem i córką oraz gospodarstwo domowe rodziców i siostry. Wnioskodawczyni pozostawała na utrzymaniu męża. Wspólne zamieszkiwanie finansowane z dochodu jednej osoby zawsze oznacza wspólne gospodarowanie. Pomiędzy wnioskodawczynią i jej mężem istnieje ścisła więź rodzinna, gospodarcza oraz ekonomiczna, co w ocenie organu uzasadnia pozostawanie we wspólnym gospodarstwie domowym. W składzie rodziny wnioskodawczyni należy uwzględnić 3 osoby: stronę, jej męża i córkę. Dochód netto na osobę w rodzinie wyniósł [...] zł i przekroczył dochód, pozwalający na ubieganie się o przyznanie stypendium socjalnego.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i decyzji organu pierwszej instancji, zarzucając naruszenie art. 179 ust. 4 w związku z art. 179 ust. 6 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym oraz art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a. Skarżąca podkreśliła, że nieuwzględnienie dochodów rodziców i siostry pozostaje w sprzeczności z art. 179 ust. 4 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, który wskazuje na konieczność uwzględnienia także dochodów rodziców studenta, jak również pobierającego naukę rodzeństwa studenta. Ustawodawca dopuszcza sytuację, w której sytuacja materialna studenta, który nie ukończył 26 roku życia jest uzależniona między innymi od dochodów rodziców, pomimo faktu zawarcia związku małżeńskiego przez studenta. Skarżąca nie złożyła oświadczenia o nieprowadzeniu wspólnego gospodarstwa domowego wraz z rodzicami, ponieważ stałoby ono w sprzeczności z aktualnym stanem faktycznym, bowiem prowadzi ona wraz z mężem, dzieckiem, rodzicami i siostrą wspólne gospodarstwo domowe.
Według skarżącej organ nie ustalił dokładnie stanu faktycznego sprawy i nie rozpatrzył materiału dowodowego w sposób wyczerpujący. Nie odniósł się do faktu częstego przebywania w rodzinnej miejscowości, posiadania tam lekarza rodzinnego przez stronę, męża i dziecko, a także do zameldowania na stałe w domu rodzinnym i odbioru korespondencji jedynie w rodzinnej miejscowości.
Skarżąca zaznaczyła, że w październiku 2015 r. w składzie rodziny uwzględniła siebie, męża, matkę, ojca, siostrę i brata i wniosek o przyznanie stypendium został rozpatrzony pozytywnie. Obecnie z uwagi na wzrost kosztów utrzymania (wynajem mieszkania – około [...] zł, opłaty za przedszkole – około [...] zł), zarobki męża nie pozwalają ma samodzielne utrzymanie się. Próg uprawniający do otrzymania stypendium socjalnego został przekroczony o niespełna [...] zł, co nie odzwierciedla faktycznej trudnej sytuacji materialnej.
W odpowiedzi na skargę Rektor wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2107 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Skarga w rozpatrywanej sprawie jest zasadna.
Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (t. j.: Dz. U. z 2017 r. poz. 2183 ze zm.) oraz wydane na podstawie tej ustawy Zarządzenie nr [...] Rektora Uniwersytetu W. z dnia [...] maja 2016 r., do którego załącznik stanowi Regulamin ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu W. W myśl art. 173 ust. 1 pkt 1 ustawy student może ubiegać się o pomoc materialną ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa w formie stypendium socjalnego. Przy czym zgodnie z art. 182 ust. 1 ustawy student studiów stacjonarnych znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej może otrzymać stypendium socjalne w zwiększonej wysokości z tytułu zamieszkania w domu studenckim lub w obiekcie innym niż dom studencki, jeżeli codzienny dojazd z miejsca stałego zamieszkania do uczelni uniemożliwiałby lub w znacznym stopniu utrudniał studiowanie.
Natomiast zasady przyznawania stypendium socjalnego określone zostały w art. 179 ustawy. Ponadto stosownie do art. 186 ustawy szczegółowy regulamin ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, o których mowa w art. 173 ust. 1 pkt 1-3 i 8, w tym szczegółowe kryteria i tryb udzielania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, sposób wyłaniania studentów mogących otrzymać stypendium rektora dla najlepszych studentów, wzory wniosków o przyznanie świadczeń, wzór oświadczenia o niepobieraniu świadczeń na innym kierunku studiów oraz sposób udokumentowania sytuacji materialnej studenta ustala rektor w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego. W niniejszej sprawie jest to Regulamin ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu W., stanowiący załącznik do Zarządzenia Nr [...] Rektora Uniwersytetu W. z dnia [...] maja 2016 r. W dniu [...] września 2018 r. Rektor ustalił wysokość dochodu na osobę w rodzinie studenta, uprawniającego do ubiegania się o przyznanie stypendium socjalnego w wysokości [...] zł.
Wskazać należy, że art. 179 ust. 4 ustawy wyraźnie określa katalog członków rodziny studenta, których dochody uwzględnia się przy ustalaniu wysokości dochodu uprawniającego studenta do ubiegania się o stypendium socjalne. Są to: student, małżonek studenta, a także będące na utrzymaniu studenta lub jego małżonka dzieci niepełnoletnie, dzieci pobierające naukę do 26. roku życia, a jeżeli 26. rok życia przypada w ostatnim roku studiów, do ich ukończenia oraz dzieci niepełnosprawne bez względu na wiek, rodzice, opiekunowie prawni lub faktyczni studenta i będące na ich utrzymaniu dzieci niepełnoletnie, dzieci pobierające naukę do 26 roku życia, a jeżeli 26 rok życia przypada w ostatnim roku studiów, do ich ukończenia oraz dzieci niepełnosprawne bez względu na wiek.
Stosownie do art. 179 ust. 5 ustawy miesięczną wysokość dochodu na osobę w rodzinie studenta uprawniającego do ubiegania się o stypendium ustala się na zasadach określonych w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. oświadczeniach rodzinnych, z uwzględnieniem ust. 4, z zastrzeżeniem, że do dochodu nie wlicza się wymienionych w tym przepisie dochodów i świadczeń. Jak wskazano w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 30 czerwca 2009 r. sygn. akt III SA/Lu 118/09 (dostępny w Internecie) niezbyt przejrzysta redakcja analizowanego przepisu wymaga wskazania, o jakie zasady ustawodawcy chodzi. Ustawodawca w ustawie o świadczeniach rodzinnych podał szereg zasad, spośród których wymienić należy zdefiniowanie pojęć: dochodu (art. 3 pkt 1), dochodu rodziny (art. 3 pkt 2), opiekuna faktycznego dziecka (art. 3 pkt 14), rodziny (art. 3 pkt 16). Bez wątpienia większość owych zasad będzie miała zastosowanie przy wyliczaniu miesięcznej wysokości dochodu na osobę w rodzinie studenta, ale nie wszystkie, na co wskazują sformułowania zawarte w art. 179 ust. 5 ustawy: "z uwzględnieniem ust. 4, z zastrzeżeniem, że do dochodu nie wlicza się".
Ustawodawca nie podał w przepisach ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym znaczenia pojęcia "rodzina" studenta, ale pojęcie to da się wywieść z analizy treści art. 179 ust. 4 i ust. 5 tej ustawy. Skoro bowiem w pierwszym z tych przepisów wymieniono zamknięty katalog członków rodziny, których dochody obligatoryjnie uwzględnia się przy ustalaniu wysokości dochodu uprawniającego studenta do ubiegania się o stypendium, zaś w drugim z nich nakazano stosować określone zasady, ale z uwzględnieniem ust. 4, to uznać należy, że krąg członków rodziny uwzględniany przy ustalaniu miesięcznej wysokości dochodu na osobę w rodzinie studenta jest tożsamy z kręgiem członków rodziny, o których mowa w art. 179 ust. 4 ustawy. Gdyby przyjąć, że ustawodawca nakazuje rozumieć pojęcie "rodzina" studenta tak, jak przyjmuje to art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych, bądź art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej, to zupełnie inne brzmienie miałyby art. 179 ust. 4 i 5 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym.
Przyjęcie powyższej tezy mogłoby spowodować paradoksalną i wręcz patologiczną sytuację, że osoba, która jest zaliczana do kręgu członków rodziny w rozumieniu innych niż ustawa Prawo o szkolnictwie wyższym przepisów i osiągająca dochody (np. małżonek rodzica nie będący opiekunem faktycznym studenta, bądź osoba niespokrewniona ze studentem, ale pozostająca z nim we wspólnym gospodarstwie), byłaby brana pod uwagę przy ustalaniu miesięcznej wysokości dochodu na osobę w rodzinie studenta, z pominięciem dochodów, które osoba ta osiągnęła na podstawie art. 179 ust. 4 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym (wyrok WSA w Olsztynie z dnia 17 maja 2016 r., sygn.. akt II SA/Ol 424/16)
W rozpatrywanej sprawie organy nieprawidłowo wyliczyły wysokość dochodu przypadającego na członka rodziny studentki, nie uwzględniając dochodów jej rodziców, skoro powołany wyżej art. 179 ust. 4 pkt 3 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym nakazuje uwzględnienie dochodów rodziców studenta. Należy także uwzględnić w składzie rodziny studentki jej siostrę, gdyż w chwili składania wniosku nie miała ukończonych 26 lat i stosownie do zaświadczenia z [...] października 2018 r. pobierała naukę w Liceum Ogólnokształcącym.
Należy przy tym podkreślić, że powołane przepisy prawa administracyjnego mają charakter bezwzględnie obowiązujący, a organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa (art. 6 k.p.a. i art. 7 Konstytucji RP). Tym samym organ nie może odmówić ich zastosowania, czy też modyfikować ich treści, jeżeli rodzice studenta osiągają niższe dochody niż małżonek studenta.
Należy zauważyć, że ustawodawca przyznał studentowi w art. 179 ust. 6 pkt 1 ustawy uprawnienie do ubiegania się o stypendium socjalne bez wykazywania dochodów osiąganych m. in. przez rodziców. Warunkiem jest nieprowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego z rodzicami oraz spełnienie jednej z przesłanek: ukończenie 26 roku życia, pozostawanie w związku małżeńskim, posiadanie na utrzymaniu dzieci. W rozpatrywanej sprawie skarżąca nie skorzystała z uprawnienia do ubiegania się o stypendium socjalne bez wykazywania dochodów rodziców.
Nie uwzględniając w składzie rodziny wnioskodawczyni rodziców i siostry i ich dochodów organ naruszył art. 179 ust. 4 pkt 3 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym.
Mając na uwadze powyższe rozważania Sąd, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w związku z art. 135 p.p.s.a., uwzględnił skargę i uchylił decyzje organów obu instancji.