Uzasadnienie
Przedmiotem skargi A. N. (dalej jako strona, skarżący lub studentka) jest decyzja Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu (dalej jako Odwoławcza Komisja Stypendialna lub organ odwoławczy) z dnia 16 grudnia 2021 r., nr 4/2021/2022/OKS, utrzymująca w mocy, decyzję Komisji Stypendialnej Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu (dalej jako Komisja Stypendialna lub organ stypendialny) z dnia 29 października 2021 r., nr SRS/WL/LE/NSJ/105/2021-2022, w sprawie odmowy przyznania stypendium Rektora.
Zaskarżona decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym:
Strona w dniu 14 października 2021 r. złożyła wniosek o przyznanie stypendium Rektora w roku akademickim 2021/2022. Studentka do wniosku załączyła kserokopię dokumentów poświadczających osiągnięcia w roku akademickim 2020/2021, za które otrzymała łącznie [...] pkt, natomiast za średnią ocen otrzymała [...] pkt, co łącznie dało jej [...] pkt. Komisja Stypendialna, po zweryfikowaniu raportu o studentce w systemie POL-on wzmiankowaną powyżej decyzją z dnia 29 października 2021 r., na podstawie art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t. jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 478 ze zm., zwanej dalej "ustawą" lub w skrócie u.p.s.w.n.) i § 6 ust. 1 pkt 1 Regulaminu przyznawania świadczeń dla studentów Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu od roku akademickiego 2019/2020 (załącznik do zarządzenia nr 111 /XV R/2019 Rektora Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu z dnia 31 lipca 2019 r., zwany dalej "Regulaminem", postanowiła nie przyznać stronie stypendium Rektora, gdyż przekroczyła ona 6-letni okres studiowania, w związku z podjęciem studiów na:
- 1. [...] Uniwersytecie [...] w K.; Wydział [...] w Z., kierunek [...]; data rozpoczęcia studiów: października 2016 r., data skreślenia: 7 październik 2017 r.;
- 2. Politechnice [...]; Wydział [..], kierunek [...]; data rozpoczęcia studiów: 1 październik 2016 r., data skreślenia: 25 listopad 2016 r.;
- 3. Uniwersytecie [...]; Wydział [...], kierunek: [...]; data rozpoczęcia studiów: 1 październik 2015 r., data skreślenia: 21 wrzesień 2016 r.;
- 4. Uniwersytecie Medycznym im. Piastów Śląskich we Wrocławiu, Wydział [...], kierunek: [...]; data rozpoczęcia studiów: 1 października 2016 r. – obecnie.
Odwoławcza Komisja Stypendialna utrzymując w mocy powyższą decyzję organu stypendialnego wskazała, po wcześniejszym przytoczeniu obowiązujących regulacji prawnych, iż strona na dzień 1 października 2021 r. studiowała 72 miesiące, gdy tymczasem zgodnie z interpretacją zawartą na s. 119 w "Przewodniku po systemie szkolnictwa wyższego i nauki" wydanego i opracowanego przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego w 2019 r., czy też poglądem Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego prezentowanym na stronie: Świadczenia dla studentów od 1 października 2020 r. - Ministerstwo Edukacji i Nauki - Portal Gov.pl (www.gov.pl) (i stanowiący dokładne powielenie treści pisma z dnia 8 lutego 2019 r. Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, znak: DSW.WSS.6340.28.2019 pt. Stypendia dla studentów w świetle ustawy 2.0), termin 6 lat przysługiwania świadczeń należy liczyć w latach, z uwzględnieniem wszystkich okresów, w których student posiadał prawo do świadczeń (co najmniej jednego z nich), o których mowa w art. 86 ustawy, a więc w okresie, w którym posiadał status studenta.
W ocenie Odwoławczej Komisji Stypendialnej, przytoczone przez stronę w odwołaniu orzeczenia sądów administracyjnych pozostają w sprzeczności z intencją ustawodawcy, bowiem zapis art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n. dotyczy przysługiwania świadczenia przez okres 6 lat, natomiast art. 92 ust. 1 u.p.s.w.n. stanowi o okresie na jaki przyznawane jest stypendium - ustawodawca zaznaczył, że świadczenia te przyznawane są na semestr lub rok akademicki. Zgodnie z art. 66 u.p.s.w.n. rok akademicki rozpoczyna się 1 października, natomiast kończy 30 września następnego roku kalendarzowego, uwzględniając w tym przerwę od zajęć, co w ocenie organu odwoławczego należy uwzględnić podczas wyliczania okresu studiowania. W trakcie przerwy od zajęć, takich jak przerwa wakacyjna, student zachowuje status studenta, w związku z czym w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy uznać należy, iż strona przez 72 miesiące posiadała status studenta, a co za tym idzie w tym okresie przysługiwało jej prawo pobierania świadczeń dla studentów, o których mowa w art. 86 ust. 1 u.p.s.w.n.
W skardze wniesionej do tut. Sądu strona zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n. w brzmieniu z dnia wydania decyzji organu odwoławczego, tj. 16 grudnia 2021 r., poprzez rażąco błędną wykładnię, sprzeczną z wykładnią językową oraz jednolitym orzecznictwem sądów administracyjnych, w tym Naczelnego Sądu Administracyjnego, polegającą na nieuprawnionym uznaniu, że norma ta w ocenie organu stanowi, iż termin 6 lat przysługiwania świadczeń należy liczyć w latach, w których student posiadał prawo do świadczeń, a więc w okresie, w którym posiadał status studenta, podczas gdy z literalnego brzmienia wprost wynika, że należy odnosić to do okresu, w którym student spełnia przesłanki otrzymywania pomocy finansowej określonej w ustawie i jednocześnie jest beneficjentem takiej pomocy, a zatem okres sześcioletni odnosi się do faktycznego pobierania stypendium, a nie do okresu studiowania.
W skardze strona wnioskowała o uchylenie orzeczeń organów obu instancji oraz o zasądzenie kosztów postepowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę podtrzymał w całości argumentację przedstawiona w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje
Na wstępie trzeba wskazać, że zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.), stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145 -150 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej jako u.p.p.s.a.).
Sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi, że wydano ją z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) u.p.p.s.a.
Z przywołanych przepisów wynika że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.
Biorąc pod uwagę przytoczone zasady oceny dokonywanej przez sądy administracyjne stwierdzić należy, że skarga okazała się zasadna.
Przystępując do rozważań wskazać trzeba, iż ustalony w sprawie stan faktyczny nie jest kwestionowany, natomiast istota sporu koncentruje się wokół interpretacji art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n., w myśl którego świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat.
Organy uznały, że czas studiowania przez stronę przekroczył z dniem 1 października 2021 r. 72 miesiące, do którego to okresu zaliczono wszystkie okresy studiowania przez skarżącą, to znaczy posiadania przez nią statusu studenta. Zdaniem organów bowiem - dla biegu tego okresu nie ma znaczenia, czy student faktycznie występuje o te świadczenia i je pobiera, gdyż 6-letni okres przysługiwania świadczeń rozpoczyna się w momencie podjęcia studiów i nabycia praw studenta po raz pierwszy z chwilą złożenia ślubowania na pierwszym roku studiów, przy czym okresy studiowania sumują się.
W ocenie Sądu przyjęta przez organy wykładnia przepisu art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n. nie jest prawidłowa. Wyraźnie należy też podkreślić, że orzekającego w niniejszej sprawie Sądu nie wiąże przywoływane w zaskarżonej decyzji pisemne stanowisko Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego w kwestii interpretacji art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n., gdyż w żadnej mierze nie stanowi ono źródła prawa.
W omawianej materii Sąd orzekający w pełni podziela natomiast jednolite zapatrywanie wyrażane w motywach licznych wyroków wojewódzkich sądów administracyjnych (przykładowo wskazać można na wyroki WSA we Wrocławiu z dnia 15 czerwca 2022 r., sygn. akt IV SA/Wr 500/21, z dnia 26 maja 2022 r., sygn. akt IV SA/Wr 88/22, z dnia 20 maja 2022 r., sygn. akt IV SA/Wr 533/21, z dnia 12 kwietnia 2022 r., sygn. akt IV SA/Wr 585/21, i z dnia 10 marca 2022 r., sygn. akt IV SA/Wr 615/21; WSA w Szczecinie z dnia 19 listopada 2020 r. sygn. akt II SA/Sz 596/20, w WSA w Gdańsku z dnia 26 sierpnia 2020 r. sygn. akt III SA/Gd 461/20 i z dnia 20 sierpnia 2020 r. sygn. akt III SA/Gd 460/20; w WSA w Łodzi z dnia 12 sierpnia 2020 r., sygn. akt III SA/Łd 106/20, w WSA w Olsztynie z dnia 28 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Ol 107/20, w WSA w Poznaniu z dnia 17 lutego 2021 r., sygn. akt II SA/Po 773/20; czy tez w WSA w Warszawie z dnia 10 marca 2021 r., sygn. akt II SA/Wa 2166/20 – dostępne w centralnej bazie orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl, podobnie jak i pozostałe orzeczenia sądów administracyjnych powołane w niniejszym uzasadnieniu).
Według poglądów tamże wyrażonych, które skład orzekający w niniejszej sprawie uznaje za własne, pojęciu "przysługuje", o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy, wobec braku definicji ustawowej, należy nadać powszechne rozumienie językowe i odnosić je do świadczenia, które zostało przyznane po spełnieniu wszystkich kryteriów, a nie do okresu samego studiowania i związanego z nim samego prawa do ubiegania się o świadczenia. Skoro zgodnie z art. 86 ust. 1 ustawy student może ubiegać się o przyznanie pomocy materialnej, w tym o stypendium rektora, tak więc samo posiadanie statusu studenta nie jest równoznaczne z posiadaniem prawa do stypendium. W celu otrzymania stypendium student musi bowiem złożyć wniosek o przyznanie tego świadczenia oraz spełnić przesłanki.
W związku z tym, iż z samym tylko statusem studenta nie wiąże się przysługiwanie świadczeń stypendialnych, to nie sposób przeto uznać, że z momentem rozpoczęcia studiów zaczyna biec wspomniany 6-letni termin ograniczający czas przysługiwania świadczenia. Nie można również pominąć, że zgodnie z art. 92 ust. 1 u.p.s.w.n. stypendia są przyznawane na semestr albo na rok akademicki i wypłacane co miesiąc przez okres do 10 miesięcy w roku. Rok akademicki trwa pięć szóstych roku kalendarzowego, a zatem student nie ma prawa do otrzymania żadnych świadczeń przez jedną szóstą roku.
W konsekwencji nie można uznać, że prawo do świadczeń przysługuje mu przez cały rok kalendarzowy. W każdym roku maksymalny upływ okresu to 10 miesięcy. Ustawodawca nie posłużył się pojęciem roku akademickiego, tylko kalendarzowego, co należy uznać za zabieg świadomy.
Omawiany termin 6 lat należy więc odnosić do okresu kiedy studentowi realnie przysługiwało świadczenie w ujęciu wyżej przedstawionym, tj. gdy na skutek jego wniosku i po spełnieniu przesłanek zostało mu przyznane stypendium, na określony w decyzji czas. I właśnie ten czas pobierania stypendium, a nie czas studiowania, zgodnie z art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n.,nie może przekroczyć łącznie 6 lat.
Dodatkowo można wspomnieć, iż za takim rozumieniem pojęcia "przysługiwania świadczenia" przemawia również uzasadnienie projektu ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, w którym to dokumencie przytoczono, w odniesieniu do regulacji dotyczących pomocy materialnej dla studentów, że: "(...) realizując cel wynikający z art. 70 ust. 4 Konstytucji RP, w projekcie ustawy zawarto regulacje pozwalające na pobieranie stypendiów i zapomóg do momentu uzyskania wykształcenia wyższego, ale nie dłużej niż przez 6 lat". Oznacza to, że pobieranie stypendium nie może trwać dłużej niż 6 lat, a nie okres studiowania.
Godzi się również zaznaczyć, że w ustawie nie zawarto przepisu ograniczającego lub wyłączającego prawo do świadczeń ze względu na posiadanie statusu studenta przez okres dłuższy niż sześć lat. Z unormowań art. 93 ust. 2 pkt 2 oraz art. 94 u.p.s.w.n. wprost wynika, w jakich sytuacjach studentowi prawo do stypendium nie przysługuje lub kiedy wygasa decyzja o przyznaniu świadczenia. Żadne z tych uregulowań nie wiąże prawa do stypendium z nadmiernie długim okresem studiowania, który może być spowodowany nie tylko nieprzykładaniem się do nauki lecz sytuacją zdrowotną, losową czy ekonomiczną.
Podsumowując powyższe wywody wskazać należy, iż niezależnie od długości okresu posiadania przez daną osobę statusu studenta, może ona pobierać świadczenia wymienione w art. 86 ust.1 pkt 1 – 4 u.p.s.w.n. tylko przez okres sześciu lat, chyba że zachodzą wyłączenia, o których mowa w art. 93 ust. 2 pkt 2, ust. 3 i 4 ustawy.
Zbieżne zapatrywanie w kwestii interpretacji komentowanego przepisu wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 1 października 2021 r. sygn. akt III OSK 3967/21, z dnia 15 czerwca 2021 r,. sygn. akt III OSK 4082/21, i z dnia 8 lipca 2021 r., sygn. akt III OSK 3913/21, stawiając tezę, że 6-letni okres, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n. należy odnosić do okresu, w którym student spełnia przesłanki otrzymywania pomocy finansowej określonej w ustawie i jednocześnie jest beneficjentem takiej pomocy.
W konsekwencji zatem dokonanie nieprawidłowej wykładni w zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej skutkuje uznaniem, że rozstrzygnięcia te obarczone są wadami proceduralnymi. Przepis art. 86 ust. 2 ustawy wyraźnie bowiem stanowi, że przyznanie świadczenia, o którym mowa w ust. 1 pkt 1-4, oraz odmowa jego przyznania następują w drodze decyzji administracyjnej. Tym samym organy uczelni do podejmowanych decyzji w przedmiocie przyznania stypendium są obowiązane do odpowiedniego stosowania przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, co oznacza konieczność zachowania przez organ minimum procedury administracyjnej. Jakkolwiek, w świetle wyrażonej w art. 70 ust. 5 Konstytucji RP zasady autonomii szkół wyższych, decyzje organów uczelni nie muszą spełniać tak rygorystycznych kryteriów jak decyzje organów administracji publicznej, to jednak, skoro zostały poddane kontroli prowadzonej przez sądy administracyjne pod względem zgodności z prawem, powinny spełniać standardy umożliwiające przeprowadzenie takiej kontroli.
Organy uczelni w postępowaniu w sprawie przyznania stypendium powinny zatem zgromadzić materiał dowodowy stosownie do art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., a następnie podjęte rozstrzygnięcie uzasadnić zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a., co oznacza, że należy w uzasadnieniu rozstrzygnięcia zawrzeć również uzasadnienie faktyczne, czyli przytoczyć ustalone okoliczności faktyczne mające znaczenie prawotwórcze w kontekście stosowanych norm prawa oraz wskazać dowody wspierające stwierdzone fakty. Tymczasem uzasadnienie zaskarżonej decyzji pomija aspekt rozważenia za jaki okres skarżąca pobierała stypendium. W tej materii brak jest ustaleń faktycznych, co przemawia za stwierdzeniem, że organy nie zbadały w jakim okresie skarżąca była beneficjentem świadczenia.
W rezultacie Sąd uznał, że wydane decyzje dotknięte są mającym wpływ na wynik sprawy naruszeniem zarówno prawa materialnego, tj. art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n. przez błędną jego wykładnię, jak i wymienionych przepisów prawa procesowego.
Ponownie rozpoznając sprawę organy, kierując się wymogiem art. 153 u.p.p.s.a., uwzględnią przedstawioną ocenę prawną.
Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) w zw. z art. 135 u.p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą.
O kosztach postępowania orzeczono stosownie do art. 200 w zw. z art. 205 § 2 u.p.p.s.a.