Uzasadnienie
Postępowanie administracyjne w sprawie wszczęte zostało wnioskiem B. P. (dalej: wnioskodawczyni, strona, skarżąca) z dnia 2 października 2015 r. adresowanym do Ośrodka Pomocy Społecznej w S. o ustalenie prawa specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad ojcem – H. R. Decyzją z dnia [...] października 2015 r. nr [...] wydaną z powołaniem się na przepisy art.2 pkt2, art.3, art.16a, art.20 ust.3, art.24 ust.1, ust.2a, art.25 ust.1, art.30, art.32 ust.2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 114, z późn. zm., zwanej dalej: u.ś.r.) Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej w S. – działający z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy S. - odmówił B. P. świadczenia w formie specjalnego zasiłku opiekuńczego wnioskowanego na H. R. z tym uzasadnieniem,że nie spełnia ona przesłanki w postaci ustawowego kryterium dochodowego, od którego ustawodawca uzależnił nabycie prawa do świadczenia.
W odwołaniu od powyższej decyzji strona podniosła, że ojciec wymaga całodobowej opieki i dlatego nie może ona podjąć zatrudnienia. Odwołująca wywodziła, że jej ojciec i mąż prowadzą odrębne gospodarstwa, zaś jej rodzina składa się z 4 osób, jej męża i dwóch córek, z których jedna ma dziecko.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. decyzją z dnia [...] listopada 2015r. Nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W motywach decyzji ostatecznej organ przytoczył brzmienie art. 16a ust. 1u.ś.r. określającego krąg osób, którym przysługuje specjalny zasiłek opiekuńczy i wskazał, że świadczenie to przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 tej ustawy. Dalej organ II instancji przywołał treść art. 16 a ust. 3 u.ś.r., zgodnie z którym, w przypadku gdy łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę przekracza kwotę uprawniającą daną osobę do specjalnego zasiłku opiekuńczego o kwotę niższą lub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie, na który jest ustalany, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym.
W przypadku przekroczenia dochodu w kolejnym roku kalendarzowym specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje. Odwołał się też do regulacji ust.4 art.16 a u.ś.r.,zgodnie z którym, w przypadku gdy osoba wymagająca opieki jest pełnoletnia, za dochód rodziny osoby wymagającej opieki, o którym mowa w ust. 2, uważa się dochód następujących członków rodziny: a) osoby wymagającej opieki,
b) małżonka osoby wymagającej opieki, c) osoby, z którą osoba wymagająca opieki wychowuje wspólne dziecko, d) pozostających na utrzymaniu osób, o których mowa w lit. a-c, dzieci w wieku 2 do ukończenia 25. roku życia - z tym, że do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko.
Dalej organ odwoławczy wyjaśnił, że aby ustalić dochód rodziny osoby wymagającej opieki należy w pierwszej kolejności ustalić jej skład, a następnie dochody poszczególnych członków. Dochód rodziny to suma dochodów członków rodziny. Dochód członka rodziny to przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4b u. ś. r.. Przy czym dochód rodziny może być modyfikowany wyłącznie w sytuacji uzyskania lub utraty dochodu - w przypadkach określonych w ustawie.
Jak wskazał organ strona złożyła wniosek w dniu 2 października 2015 r. i dotyczył on okresu zasiłkowego 2015/2016,a w okresie zasiłkowym 2015/2016 brany jest pod uwagę dochód z 2014 r. W niniejszej sprawie osobą wymagającą opieki jest H. R., który jest wdowcem, jego żona zmarła [...] września 2015 r. Dochód H. R. za 2014 r. wynosił 10713,24 zł, po odliczeniu podatku 716 zł i składek na ubezpieczenie zdrowotne 1105,76 zł, daje kwotę dochodu netto w wysokości 8891,48 zł. Z kolei dochód rodziny osoby wymagającej opieki to dochód rodziny strony, w skład której wchodzi także jej mąż i córka. W tym przypadku jest to dochód J. P., który wynosił 31796,30 zł – po jego pomniejszeniu o podatek w kwocie 1644,00 zł i składki na ubezpieczenia zdrowotne w kwocie 2163,20 zł, co daje kwotę dochodu netto w wysokości 27989, 00 zł. A zatem łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę, a więc dochód rodziny strony oraz rodziny osoby wymagającej opieki to jest H. R. - wyniósł w 2014 r. 36880 zł co w przeliczeniu na miesiące daje to kwotę 3073,37 zł, a w przeliczeniu na osobę daje to kwotę 768,34 zł.
Kolegium wskazało, że aby uzyskać specjalny zasiłek opiekuńczy - łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę - nie może przekraczać kwoty kryterium, które w okresie zasiłkowym 2015/2016 wynosi 764 zł. A zatem w rozpatrywanej sprawie dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę wynosi 768,34 zł i przekracza kryterium o 4,34 zł.
W przypadku gdy łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę przekracza kwotę uprawniającą daną osobę do specjalnego zasiłku opiekuńczego o kwotę niższą lub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie, na który jest ustalany, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym. W rozpatrywanej sprawie rodzina nie uzyskała specjalnego zasiłku opiekuńczego za rok 2014/2015 z powodu przekroczenia kryterium,a zatem powyższa zasada nie może zostać zastosowana. Skoro strona nie spełnia jednego z warunków, od którego ustawodawca uzależnia nabycie prawa do świadczenia w postaci ustawowego kryterium dochodowego.
Decyzja jest ostateczna i stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, w której skarżąca wniosła "o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez uwzględnienie,że przysługuje jej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, zasądzenie należnego specjalnego zasiłku opiekuńczego od 1 listopada 2015 r., zasądzenie wypłaty ustawowych odsetek od zaległości". Skarga została oparta na zarzucie naruszenia:
- - przepisów postępowania, a to art. 7, art.8. art.77 k.p.a. poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego,
- - prawa materialnego, a to art. 16 a u.ś.r.
W uzasadnieniu skargi strona wywodziła,że jej sytuacja materialna i rodzinna w 2014 r. była diametralnie odmienna od daty wydania decyzji, bowiem wówczas miała na wyłącznym utrzymaniu córkę, a jej ojciec będąc w związku małżeńskim prowadził wtedy wspólne gospodarstwo domowe z żoną. W związku z tym faktyczny przeciętny, miesięczny dochód na członka rodziny wyniósł kwotę 635 zł, a nie jak ustalił organ kwotę 768,34 zł, co oznacza, że kryterium dochodowe zostało spełnione.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji wraz z uzasadniającą ją argumentacją. Z kolei ustosunkowując się do zarzutów skargi powołało się na definicję rodziny zawartą w art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych i podniosło, że w składzie rodziny nie można było uwzględnić córki skarżącej, która posiada własne dziecko, nawet jeśli faktycznie pozostawała na utrzymaniu rodziców.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W związku ze sformułowanym w skardze wnioskiem strony " (...) o zasądzenie należnego specjalnego zasiłku opiekuńczego od 1 listopada 2015 r., zasądzenie wypłaty ustawowych odsetek od zaległości" wyjaśnić na wstępie należy, że kognicja sądu administracyjnego ogranicza się wyłącznie do badania legalności zaskarżonych aktów administracyjnych, rozumianej jako zgodność z przepisami prawa materialnego i procesowego, o czym stanowi przepis art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269). Z przepisu tego wynika zasada, według której sąd administracyjny nie rozstrzyga spraw administracyjnych należących do kompetencji organów administracji publicznej, a jedynie kontroluje legalność ich aktów i czynności. A zatem przepisy określające zasady sądowej kontroli decyzji administracyjnych nie pozwalają na bezpośrednie kreowanie przez sąd administracyjny praw i obowiązków stron.
Natomiast uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd, następuje to w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy, co wynika z art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2016r., poz.718, zwanej dalej p.p.s.a.). Zatem negatywna ocena zaskarżonych do sądu administracyjnego decyzji, pod kątem zgodności z prawem powoduje konieczność wyeliminowania ich z obrotu prawnego i ponowne rozpatrzenie sprawy przez właściwe organy z uwzględnieniem wytycznych zawartych w uzasadnieniu wydanego w sprawie wyroku.
Wskazać również należy,że rozstrzygając daną sprawę, sąd administracyjny nie jest skrępowany wyartykułowanymi w skardze zarzutami i sformułowanymi w niej wnioskami, lecz ocenia ją w całokształcie okoliczności faktycznych i prawnych danej sprawy, o czym stanowi art.134 § 1 p.p.s.a.
Oceniając więc wyłącznie pod takim kątem zaskarżoną decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny nie stwierdził,aby była ona obarczoną wadą, skutkującą koniecznością wyeliminowania jej z obrotu prawnego, wydano ją bowiem w poprawnie przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym i zastosowano przepisy prawa materialnego zgodne z przedmiotem sprawy.
W pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutów natury procesowej, tylko bowiem niewadliwie przeprowadzone postępowanie i prawidłowo ustalony stan faktyczny ma znaczenie dla poprawnego, zgodnego z obowiązującym stanem prawnym, rozpoznania sprawy i pozwala organowi na kreowanie lub znoszenie praw i obowiązków strony. Analizując w takim aspekcie wydane w sprawie orzeczenia Wojewódzki Sąd Administracyjny nie stwierdził, aby przeprowadzone w sprawie postępowanie obarczone było wadami wynikającymi z naruszenia zasad i przepisów tegoż postępowania, a w szczególności w zakresie prowadzonego postępowania dowodowego oraz zasady zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. W myśl art. 7 k.p.a. statuującego zasadę prawdy obiektywnej i art. 77 k.p.a. konkretyzującego i rozwijającego tę zasadę - na organach administracyjnych spoczywa obowiązek podjęcia niezbędnych działań zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy.
To przede wszystkim na organie administracyjnym ciąży obowiązek określenia, jakie dowody są niezbędne dla ustalenia stanu faktycznego oraz przeprowadzenia z urzędu niezbędnych dowodów i rozpatrzenia materiału dowodowego w całości. W rozpatrywanej sprawie organy w toku prowadzonego postępowania spełniły wymogi wynikające z powołanych wyżej przepisów. Organy nie naruszyły bowiem obowiązku zebrania wyczerpującego materiału dowodowego i dopełniły obowiązku wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w stopniu koniecznym do rozstrzygnięcia i ustalenia wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności z punktu widzenia podstawy materialno-prawnej decyzji, a mianowicie co do wysokości dochodu rodziny skarżącej i dochodu jej ojca wymagającego opieki według stanu na 2014r. oraz składu rodziny skarżącej według stanu z daty rozpoznawania przedmiotowego wniosku. Przy czym organ rozpatrując materiał dowodowy, nie pominął jakiegokolwiek przeprowadzonego dowodu.
W związku z tym nie ma podstaw do przyjęcia,że materiale dowodowym są takie braki lub luki, które uzasadniałyby konieczność przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego. Wobec tego prowadzone przez organy postępowanie wyjaśniające i ocena zgromadzonego materiału dowodowego ma walor kompletności. W ocenie Sądu ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego organy obu instancji wyprowadziły merytorycznie uzasadnione i logiczne wnioski, będące wynikiem swobodnej oceny dowodów (art.80 k.p.a.). Natomiast fakt, że strona nie zaakceptowała zasadności przesłanek faktycznych i prawnych, którymi kierowały się organy przy załatwianiu sprawy nie świadczy o naruszeniu przez nie przepisów postępowania. Nie wymaga się bowiem od organu osiągnięcia rezultatu, to znaczy przekonania strony,że adresowana do niej decyzja jest słuszna i zgodna z prawem (podobnie wyrok NSA z 29 czerwca 2010r. sygn. I OSK 124/10).
Dlatego też - wbrew zarzutom skarżącej - organy obu instancji przy rozpoznaniu przedmiotowej sprawy nie naruszyły ogólnych zasad postępowania administracyjnego, o których mowa w art. 7, art.8 i art.77 k.p.a.
Z kolei poddawszy kontroli materialną treści rozstrzygnięcia Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dostrzegł również naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Podstawą materialno-prawną zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej stanowi przepis art. 16a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2015 r., poz. 114, zwanej dalej w skrócie u.ś.r.). Powołany przepis obowiązuje od dnia 1 stycznia 2013 r., na mocy ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548), która znowelizowała przepisy dotyczące świadczeń przyznawanych z tytułu opieki nad osobą niepełnosprawną. Nowelizacja ta wiąże się z ustawową rekonstrukcją świadczeń opiekuńczych w ramach systemu świadczeń rodzinnych. Do dotychczasowego katalogu tych świadczeń obejmującego zasiłek pielęgnacyjny i świadczenie pielęgnacyjne, ustawodawca dodał nowe świadczenie nazywane specjalnym zasiłkiem opiekuńczym (art.1 pkt 1 i pkt 4 ustawy nowelizującej), uregulowane szczegółowo w dodanym art.16a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z tym przepisem specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom:
- - na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli:
nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (art. 16a ust. 1 u.ś.r.).
Wskazać przy tym należy,że przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego uzależnione jest jednocześnie od kryterium dochodowego i przysługuje jedynie w sytuacji, w której łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 (art. 16a ust. 2 u.ś.r.), a zatem nie przekracza kwoty kryterium dochodowego wynoszącego od dnia 1 listopada 2015r. kwotę 764zł. Tym samym ustawodawca zawęził krąg podmiotów uprawnionych do specjalnego zasiłku opiekuńczego, uzależniając jego przyznanie od spełnienia kryterium dochodowego. Przy czym uzależnienie możliwości ubiegania się o specjalny zasiłek opiekuńczy od spełnienia kryterium dochodowego jest istotnym elementem konstrukcji tego świadczenia. Zastosowanie tego kryterium odnoszącego się do łącznych dochodów dwóch rodzin – rodziny osoby sprawującej opiekę i rodziny osoby wymagającej opieki, miało służyć wprowadzeniu najbardziej racjonalnych zasad przyznawania tego świadczenia oraz ustalenia dochodu w sposób odpowiadajmy rzeczywistości (zob. uzasadnienie projektu ustawy zmieniającej, druk sejmowy 724/VII kadencja).
Wymaga podkreślenia,że przewidziane w art.16 a ust.2 u.ś.r. uzależnienie możliwości ubiegania się o specjalny zasiłek opiekuńczy od spełnienia kryterium dochodowego obliczanego z uwzględnieniem łącznych dochodów rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki było przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z dnia 21 października 2014r. sygn. K 38/13 orzekł, że przepis ten jest zgodny z art.2, art.32 ust.1 i art.69 Konstytucji RP. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego rozwiązanie to – mimo,że wprowadza ograniczenie w odniesieniu do pewnej kategorii podmiotów podobnych – ma uzasadnienie z punktu widzenia zasady sprawiedliwości społecznej (art.2 Konstytucji). Odpowiada również treści art. 71 ust.1 zdania drugiego Konstytucji, który umożliwia ustawodawcy odmienne traktowanie rodzin w trudnej sytuacji materialnej.
Przywołać w tym miejscu należy unormowania wskazujące na sposób rozumienia i ustalania obu dochodów, o których mowa wyżej. I tak stosownie do art. 3 pkt 16 u.ś.r. za dochód osoby sprawującej opiekę, uważa się dochód następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, a także dziecko, które ukończyło 25 rok życia legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy; do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko.
Z kolei przepis art. 16a ust.4 u.ś.r. określa co uważa się za dochód rodziny osoby wymagającej opieki, a mianowicie jest to dochód następujących członków rodziny: 1) w przypadku gdy osoba wymagająca opieki jest małoletnia: a) osoby wymagającej opieki, b) rodziców osoby wymagającej opieki, c) małżonka rodzica osoby wymagającej opieki, d) osoby, z którą rodzic osoby wymagającej opieki wychowuje wspólne dziecko,
e) pozostających na utrzymaniu osób, o których mowa w lit. a-d, dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia - z tym że do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko, a także rodzica osoby wymagającej opieki zobowiązanego tytułem wykonawczym pochodzącym lub zatwierdzonym przez sąd do alimentów na jej rzecz. Natomiast w przypadku gdy osoba wymagająca opieki jest pełnoletnia: a) osoby wymagającej opieki,
b) małżonka osoby wymagającej opieki, c) osoby, z którą osoba wymagająca opieki wychowuje wspólne dziecko, d) pozostających na utrzymaniu osób, o których mowa w lit. a-c, dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia - z tym że do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko.
W badanej sprawie pozostaje poza sporem konieczność oraz fakt sprawowania opieki nad H. R. przez skarżącą. W związku z tym rozpatrując przedmiotowy wniosek organ zobowiązany był w pierwszej kolejności wyjaśnić, czy w niniejszej sprawie spełnione zostało kryterium dochodowe uprawniające stronę do przyznania wnioskowanego zasiłku. Poczynione przez oba organy orzekające w sprawie ustalenia co do wysokości łącznego dochodu rodziny skarżącej oraz dochodu jej ojca jako osoby wymagającej opieki nie budzą wątpliwości Sądu i znajdują potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym. Prawidłowo również organy obu instancji ustaliły - dla potrzeb wyliczenia dochodu rodziny - skład rodziny skarżącej, z uwzględnieniem przepisu art. 3 pkt 16 u.ś.r., zawierającego legalną definicję rodziny, sformułowaną na użytek regulacji jaka stanowi ustawa o świadczeniach rodzinnych, która odbiega od potocznego rozumienia pojęcia rodzina i jego znaczenia na gruncie Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art.67 §1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego).
Innymi słowy, zasadnie w składzie rodziny skarżącej nie uwzględniono jej córki, posiadającej własne dziecko, pomimo, że pozostaje ona - jak twierdzi skarżąca - na utrzymaniu rodziców. Stąd też po dokonaniu stosownych odliczeń prawidłowo organy przyjęły, że roczny dochód w 2014 r. wyniósł 36880,48 zł, co w przeliczeniu na osobę daje kwotę 768, 34 zł, a zatem wprawdzie nieznacznie, ale bezspornie przekracza kryterium o kwotę 4, 34 zł.
Nie ulega wątpliwości,że sytuacja osoby ubiegającej się o specjalny zasiek opiekuńczy, w której łączny dochód na osobę w rodzinie jedynie nieznacznie przekracza kryterium dochodowe, jest w istocie tożsama z sytuacją osób w rodzinie, której dochód zbliża się do kwoty przyjętego kryterium dochodowego, ale go nie przekracza. Ustawodawca przewidział taką sytuację w przepisie art. 16 a ust. 3 u.ś.r., zgodnie z którym, w przypadku gdy łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę przekracza kwotę uprawniającą daną osobę do specjalnego zasiłku opiekuńczego o kwotę niższą lub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie, na który jest ustalany, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym. W przypadku przekroczenia dochodu w kolejnym roku kalendarzowym specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje.
Z treści cytowanego przepisu wynika,że wskazane wyżej warunki nabycia specjalnego zasiłku opiekuńczego mają charakter przesłanek kumulatywnych, co oznacza,że muszą być spełnione łącznie. A w konsekwencji niespełnienie którejkolwiek z nich skutkuje brakiem uprawnień do wnioskowanego świadczenia, albowiem organ nie ma uprawnień do arbitralnego potraktowania ich braku.
Z sytuacją braku jednej z omawianych wyżej przesłanek mamy do czynienia w analizowanej sprawie. Skoro w cytowanym wyżej ust.3 art.16 a u.ś.r. mowa jest o przysługiwaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego, jeżeli przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym, to obowiązkiem organu było ustalenie, czy w hipotetycznie poprzednim okresie zasiłkowym przysługiwałby skarżącej omawiane świadczenie. Materiał aktowy kontrolowanej sprawy wskazuje na to że, w okresie zasiłkowym 2014/2015, w którym brany był pod uwagę dochód z 2013r. specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługiwałby skarżącej z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego, co wprost wynika z decyzji: organu I instancji z dnia [...] października 2015r. nr [...] i organu II instancji z dnia [...] listopada 2015r. nr [...], która to decyzja ma walor prawomocności. A zatem ustalenie przez organy,że w poprzednim okresie zasiłkowym strona nie spełniała kryterium dochodowego i nie przysługiwało je wnioskowane świadczenie, uprawniało organy do odmowy zastosowania przepisu art.16a ust.3 u.ś.r.
W tej sytuacji zasadnie organ odwoławczy uznał, że skarżąca nie spełniła jednej z przesłanek warunkujących uprawnienie do przedmiotowego zasiłku, a tym samym brak jest podstaw do przyznania wnioskowanego przez nią zasiłku opiekuńczego. Natomiast poczynione w badanej sprawie przez organy orzekające ustalenia na taką konstatację pozwalały.
Reasumując powyższe, w aktualnym stanie prawnym, aby otrzymać specjalny zasiłek opiekuńczy, trzeba łącznie spełnić kilka warunków. Jednym z nich, w przypadku przekroczenia kryterium dochodowego w zakresie, o jakim mowa art. 16a ust.3 u.ś.r. i faktycznego sprawowania nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, konieczne jest, aby w poprzednim okresie zasiłkowym specjalny zasiłek opiekuńczy stronie przysługiwał. Mają racje organy obu instancji, kiedy wywodzą,że w przypadku skarżącej ta ostatnia przesłanka nie została spełniona. Wprawdzie w analizowanej sprawie jako bezsporna przedstawia się trudna sytuacja życiowa skarżącej oraz niebudzący wątpliwości fakt, że niepodejmowanie przez skarżącą zatrudnienia spowodowane jest koniecznością sprawowania przez nią opieki nad wymagającym opieki ojcem, to jednak ponownie przypomnieć należy, to co zostało zaakcentowane już na wstępie, a mianowicie sąd administracyjny dokonuje kontroli legalności decyzji administracyjnych, pod względem ich zgodności z przepisami prawa.
Z kolei organy administracji obowiązane są do przestrzegania naczelnych zasad postępowania administracyjnego, do których zalicza się zasada praworządności (legalności), wyartykułowana w art. 6 k.p.a., a więc działanie na podstawie i w granicach prawa.
Dodatkowo uwypuklić należy,że decyzja w przedmiocie przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego nie jest decyzją uznaniową. Przeciwnie ma charakter decyzji związanej. Organ administracji publicznej podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie obowiązany jest dokonać ustaleń, czy spełnione zostały ustawowe wymagania dla jego otrzymania, a następnie wydać decyzję uwzględniając okoliczności wskazane w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Brak zatem jakiejkolwiek swobody, luzu decyzyjnego organu co do uznania, że pomimo niespełnienia ustawowych przesłanek, świadczenie może być przyznane.
Konkludując powyższe, skoro zatem przepis prawa materialnego nie dawał postaw do przyznania skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego, to organom administracji nie pozostawało zatem nic innego, jak tylko odmówić jej prawa do wnioskowanego świadczenia.
W tym stanie rzeczy zarzuty skargi przedstawiają się jako bezzasadne, co obligowało Wojewódzki Sąd Administracyjny do jej oddalenia na podstawie art. 151 p.p.s.a. Wysokość wynagrodzenia adwokata w kwocie 590,40 złotych wynika z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu z urzędu (Dz. U. 2015 r., poz.1801).