Uzasadnienie
Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania J. G. od decyzji z dnia [...] r. nr [...] działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta L., Zastępcy Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L., w przedmiocie odmowy udzielenia pomocy w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup żywności, bielizny, odzieży i obiadów - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego utrzymano w mocy zaskarżoną decyzję.
W motywach uzasadnienia tego rozstrzygnięcia stwierdzono, że wnioskiem z dnia [...] r. J. G. zwrócił się z prośbą do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. o udzielenie pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na zakup żywności, bielizny, odzieży i obiadów.
Decyzją z dnia [...] r. działający z upoważnienia Prezydenta Miasta L., Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. powołując się art. 11 ust. 2 w związku z art. 39, art. 3 ust. 4, art. 8 ust. 1, art. 106 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 z późn. zm.) odmówił stronie udzielenia pomocy w formie zasiłku celowego na zakup żywności, bielizny, odzieży i obiadów. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że odmówiono udzielenia wnioskowanej pomocy z uwagi na stwierdzony fakt nie wywiązania się strony z obowiązku współpracy. Powyższe polegało na uniemożliwieniu pracownikowi socjalnemu przeprowadzenie wywiadu środowiskowego i ustalenie aktualnej sytuacji życiowej oraz stwierdzenia czy istnieją przesłanki uprawniające do udzielenia stronie oczekiwanej pomocy oraz jej zakresu.
Od powyższej decyzji odwołanie wniósł J. G., w którym podnosił, że nie zgadza się z uzasadnieniem będącym podstawą odmowy przyznania zasiłku celowego. Wskazał, że jest inwalidą I grupy, po amputacji lewej nogi. Z uwagi na ograniczone możliwości ruchowe nie może korzystać z posiłków w Parafii Św. J. B.. W odwołaniu wskazał ponadto na pisma MOPS z dnia [...] i [...] r. jednak – jak ustalił organ – dotyczyły one innego toczącego się postępowania.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. rozpoznając sprawę ustaliło, co następuje.
Zgodnie z art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia pracy przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakresie leczenia odwykowego przez osobę uzależnioną, mogą stanowić podstawę do odmowy świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.
Przepis ten stanowi zatem dla organu pomocy społecznej podstawę prawną do odmowy przyznania pomocy społecznej w sytuacji m.in. braku współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej.
Należy przy tym podkreślić, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). Z drugiej zaś strony osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej (art. 4 ustawy). Pomoc społeczna realizowana jest w różnych formach m.in. świadczeń pieniężnych w postaci zasiłków celowych. Aby pomoc w tej formie mogła być przyznana należy wcześniej przeprowadzić wywiad środowiskowy w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i rodzin (art. 107 ust. 1 ustawy). Wywiad środowiskowy ma więc na celu zebranie stosownych informacji o osobie potrzebującej wsparcia, tak aby mogła zostać przyznana ewentualna pomoc, adekwatna do konkretnej sytuacji, w jakiej znajduje się wnioskodawca.
W ten sposób realizowana jest kolejna zasada pomocy społecznej jaką jest adekwatność rodzaju, formy i rozmiaru pomocy do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 ustawy). Nie ma jednak możliwości zgromadzenia niezbędnych informacji w drodze wywiadu środowiskowego bez czynnego udziału osoby starającej się o pomoc finansową np. w formie zasiłku celowego. Konieczność udostępnienie pracownikowi socjalnemu odpowiednich informacji w drodze wywiadu środowiskowego ma właśnie na celu realizację wskazanego wyżej podstawowego zadania pomocy społecznej jakim jest rozwiązywanie trudnych sytuacji życiowych osób i rodzin.
Zatem odmowa przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i udostępnienia danych niezbędnych do udzielenia pomocy może być potraktowana jako brak współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, a wręcz w niektórych przypadkach uniemożliwia udzielenie tej pomocy. Wobec powyższego okoliczności te mogą stanowić podstawę faktyczną decyzji odmawiającej świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej.
Jak wynika z akt sprawy J. G. w dniu [...] r. wystąpił z wnioskiem do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. o przyznanie pomocy w formie zasiłku celowego na zakup żywności, bielizny, odzieży i obiadów. W celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego pracownik socjalny w dwu terminach tj. [...] i [...] r. udawał się do miejsca zamieszkania strony. W dniu [...] r. nie zastał strony w domu, natomiast w dniu [...] r. J. G. odmówił przeprowadzenia wywiadu środowiskowego z uwagi na nagłą potrzebę wyjścia z domu, bez wskazania przyczyny. Na powyższe okoliczności pracownik socjalny sporządził protokoły, które znajdują się w aktach sprawy. W dniu [...] r. organ pomocy społecznej sporządził pismo informujące o wyznaczeniu na dzień [...] r. terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania strony.
Jednocześnie organ pouczył stronę o skutkach braku współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. J. G. odebrał powyższe pismo w dniu [...] r. W wyznaczonym terminie pracownicy socjalni nie zastali strony w miejscu zamieszkania, co zostało stwierdzone w protokole znajdującym się w aktach sprawy. Fakt nieobecności nie został przez J. G. wyjaśniony organowi pomocy społecznej.
Zdaniem składu orzekającego Kolegium okoliczności te przesądzają, iż postawa J. G. może być uznana za brak współdziałania strony w przezwyciężaniu sytuacji w jakiej się znajduje i w rezultacie może stanowić podstawę odmowy przyznania zasiłku celowego. Należy podkreślić, że strona została poinformowana ze stosownym wyprzedzeniem o dacie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, a także o skutkach uchylania się od współpracy z pracownikiem socjalnym. Istotne jest także, iż strona nie wyjaśniła przyczyn swojej nieobecności w wyznaczonym terminie, nie podjęła próby skontaktowania się z organem pomocy społecznej i ustalenia innego terminu na przeprowadzenie wywiadu.
Z tych względów należało uznać zachowanie J. G. jako brak współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, co zgodnie z art. 11 ust. 2 ustawy może stanowić podstawę do odmowy świadczenia.
Kolegium wskazało, że niniejsza decyzja nie pozbawia strony prawa do złożenia kolejnego wniosku o pomoc finansową. Jednakże podkreślono nieodzownym warunkiem jej ewentualnego przyznania jest przeprowadzenie wymaganego prawem wywiadu środowiskowego.
Na powyższą decyzję J. G. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, żądając uchylenia decyzji organu I i II instancji oraz przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I instancji. Skarżący podnosi, że nie zgadza się z uzasadnieniem będącym podstawą odmowy przyznania zasiłku celowego. Jednocześnie wskazał, że jest inwalidą I grupy, po amputacji lewej nogi.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. wniosło o jej oddalenie, powtarzając swoją wcześniejszą argumentacją.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności.
Sprawy należące do właściwości sądów administracyjnych rozpoznają w pierwszej instancji, wojewódzkie sądy administracyjne (art. 3 § 1 ww. ustawy).
Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi i dokonując w zakresie swojej właściwości kontrolę sprawy pod względem zgodności z prawem dokonał jej oceny we wszystkich aspektach prawnych Organ odwoławczy dokonując rozstrzygnięcia winien w pierwszej kolejności zbadać czy spełnia ono wymagania z art. 129 § 2 kodeksu postępowania administracyjnego. Przepis ten stanowi, iż odwołanie od decyzji (...) wnosi się w terminie 14 dni od dnia jej doręczenia.
Rozpoznając skargę w oparciu o powyższe kryteria należało uznać, iż zaskarżona decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa.
Jak wynika z akt administracyjnych sprawy decyzję pierwszoinstancyjną z dnia [...] r., nr [...] doręczono skarżącemu J. G. w dniu [...] r. (zwrotne poświadczenie odbioru przedmiotowej decyzji podpisane przez skarżącego). Powyższe J. G. potwierdził podczas rozprawy przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, co znalazło swój wyraz w protokole rozprawy. Mimo, że decyzja zawierała prawidłowe pouczenie o przysługujących od niej środków odwoławczych, to odwołanie datowane na dzień [...] r. w tym dniu wpłynęło do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. (data pieczęci wpływu). Podczas rozprawy J. G. potwierdził powyższą okoliczność oświadczając, że okazane mu odwołanie od decyzji I instancji zostało napisane przez niego i nosi datę [...] r. Podał, że odwołanie sporządził w dwóch egzemplarzach, oryginał złożył w MOPS, otrzymał kopię wraz z potwierdzeniem daty złożenia.
Powyższe bezspornie wskazuje, że odwołanie złożone przez skarżącego w dniu [...] r. wniesione zostało z uchybieniem terminu zakreślonego w art. 129 § 2 k.p.a. (termin upłynął w dniu [...] r.) przy czym skarżący nie złożył wniosku o przywrócenie terminu do jego wniesienia. Zgodnie z art. 58 § 1 k.p.a. organ administracji nie jest władny przywrócić z urzędu terminu do dokonania czynności procesowej, albowiem przepis ten wymaga od skarżącego złożenia stosownego wniosku.
W związku z powyższym organ administracji powinien wydać rozstrzygnięcie w trybie art. 134 k.p.a. tymczasem zaskarżona decyzja zawiera rozstrzygnięcie oparte na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.
Uchybienie ustawowego terminu powoduje bezskuteczność odwołania, czego następstwem jest ostateczność decyzji. Organ odwoławczy obowiązany był zatem w postępowaniu wstępnym zbadać, czy odwołanie zostało wniesione w przewidzianym przepisami terminie.
Rozpatrzenie odwołania wniesionego z uchybieniem terminu, który nie został przywrócony, stanowi rażące naruszenie prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). Oznacza bowiem weryfikację w postępowaniu odwoławczym decyzji ostatecznej, to jest decyzji, która korzysta z ochrony trwałości (art. 16 § 1 k.p.a.). W przypadku negatywnego wyniku czynności podjętych w postępowaniu wstępnym organ odwoławczy powinien wydać postanowienie o niedopuszczalności odwołania albo o uchybieniu terminu do wniesienia odwołania.
Stan sprawy w dniu wydawania zaskarżonej decyzji wskazywał na potrzebę wydania postanowienia o uchybieniu terminu do wniesienia odwołania - ale organ tego nie uczynił, rozpatrując wniesione odwołania, przez co w sposób rażący naruszył prawo (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.).
W tych warunkach Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.