Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] września 2015 r., nr [...] Prezydent Miasta W. przyznał świadczenie z funduszu alimentacyjnego z przeznaczeniem dla W. O., w wysokości po 400,00 zł miesięcznie, w okresie od dnia 1 października 2015 r. do dnia 30 września 2016 r. w związku z bezskutecznością egzekucji od B. G. (zwanej dalej stroną lub skarżącą) świadczeń alimentacyjnych ustalonych wyrokiem Sądu Okręgowego we Wrocławiu z dnia 18 lipca 2012 r., sygn. akt [...].
Pismem z dnia 14 października 2015 r., nr [...] organ pierwszej instancji zawiadomił stronę, reprezentowaną przez pełnomocnika – A. G., o podjęciu czynności w sprawie uchylania się od obowiązku alimentacyjnego oraz zobowiązał ją do zwrotu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości 52.053,33 złotych.
Jednocześnie pismem z dnia 13 października 2015 r., nr [...] organ wezwał skarżącą do stawienia się w swojej siedzibie – w terminie 14 dni od otrzymania wezwania – w celu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i odebrania oświadczenia majątkowego.
Powyższe pisma zostały doręczone osobiście pełnomocnikowi skarżącej, który oświadczył, że nie mógł skontaktować się ze stroną z uwagi na jej bezdomność oraz wystąpił o nadesłanie formularza oświadczenia majątkowego oraz o przedłużenie terminu na zgłoszenie się strony w celu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego (pisma z dnia 4 i 5 grudnia 2015 r.).
Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2015 r., nr [...] organ pierwszej instancji, działając na podstawie art. 59 § 1 w zw. z art. 58 § 1 i 2 ustaw z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., zwanej dalej k.p.a.), odmówił stronie przedłużenia terminu na zgłoszenie się celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego.
W uzasadnieniu organ wskazał, że żądanie przedłużenia terminu do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego nie zasługiwało na uwzględnienie. Powołując się na art. 58 § 1 i 2 k.p.a. podkreślił, że warunkiem przywrócenia terminu w niniejszej sprawie było stawienie się strony i przeprowadzenie rzeczonego wywiadu. W związku z tym, że strona nie stawiła się jednak ostatecznie w organie, a wyjaśnienia jej pełnomocnika okazały się nieprzekonujące, żądanie przedłużenia terminu nie zasługiwało na uwzględnienie.
Postanowieniem z dnia [...] lutego 2016 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W., po rozpoznaniu zażalenia strony skarżącej i na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 144 k.p.a., uchyliło zaskarżone postanowienie i umorzyło postępowanie pierwszej instancji.
Organ odwoławczy wskazał na wstępie, że czynności, o których mowa w art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jednolity: Dz. U. z 2015 r., poz. 859 ze zm., zwanej dalej u.p.o.u.a.) podejmowane są przed wszczęciem postępowania w sprawie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Dopiero w ramach tego postępowania stosuje się odpowiednio w kwestiach nieuregulowanych przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Oznacza to, że przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego przed wszczęciem właściwego postępowania nie podlega regulacjom wynikającym z k.p.a.
Dalej Kolegium zauważyło, że przedmiotem postępowania był wniosek o przedłużenie terminu na dokonanie określonej czynności. Organ pierwszej instancji, rozpoznając przedmiotowe żądanie, zastosował zaś przepisy o przywróceniu terminów procesowych, których nie można stosować do terminów materialnych. Takie działanie organu nie znajduje umocowania w przepisach k.p.a., a ponadto zostało podjęte przed upływem wyznaczonego stronie terminu na przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego.
W takiej sytuacji nie było przeszkód prawnych do wyznaczenia kolejnego terminu wywiadu, jeśliby strona nie stawiła się z usprawiedliwionych przyczyn w wyznaczonym czasie. Organ mógł również podjąć działania w celu uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu strona zarzuciła organowi drugiej instancji wadliwe sporządzenie uzasadnienia wydanego postanowienia z pominięciem istotnych faktów i dowodów w sprawie oraz naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. Podkreśliła również, że Kolegium wykorzystuje wybiórczo akta sprawy, w związku z czym nie jest wiadome, które postępowanie zostało umorzone w całości.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia oraz wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Należy również pamiętać, że sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest wyłącznie w granicach danej sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest postanowienie wydane w przedmiocie żądania przedłużenia terminu do przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego.
Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, organ właściwy dłużnika, po otrzymaniu stosownego wniosku osoby uprawnionej, przeprowadza wywiad alimentacyjny w celu ustalenia sytuacji rodzinnej, dochodowej i zawodowej dłużnika alimentacyjnego, a także jego stanu zdrowia oraz przyczyn niełożenia na utrzymanie osoby uprawnionej.
W myśl art. 5 ust. 3 wskazanej ustawy, w przypadku gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego, organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.
Jak zaś wynika z treści art. 25 cytowanego aktu prawnego, w sprawach nieuregulowanych stosuje się odpowiednio przepisy k.p.a.
W ocenie Sądu za uzasadniony należy przyjąć pogląd wyrażony przez organ odwoławczy, że odesłanie do stosowania przepisów k.p.a. odnosi się wyłącznie do tych czynności, które podejmowane są w toku wszczętego już postępowania w sprawie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.
Skoro zatem tryb przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego pozostawał poza granicami tego postępowania, to nie było możliwe zastosowanie w jego toku przepisów k.p.a.
W takiej sytuacji organ pierwszej instancji nie miał żadnych podstaw do skorzystania z instytucji przywrócenia terminu, uregulowanej w art. 57 – 60 k.p.a., w toku czynności poprzedzających wszczęcie właściwego postępowania administracyjnego. Co więcej, w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy strona nie złożyła nawet wniosku o przywrócenie terminu. Jedynym bowiem jej żądaniem było przedłużenie wyznaczonego czternastodniowego terminu w celu stawienia się i sporządzenia wywiadu alimentacyjnego.
W takiej sytuacji organ pierwszej instancji nie miał więc żadnych podstaw do zastosowania względem skarżącej instytucji przywrócenia terminu, skoro nie wynikało to ani z przepisów, ani z okoliczności faktycznych sprawy. Zasadnie przy tym Kolegium podniosło, że gdyby w ogóle możliwe było zastosowanie przepisów rozdziału 10 działu I k.p.a., to ich przedmiotem mogłoby być wyłącznie uchybienie terminom procesowym. Podczas gdy w niniejszym postępowaniu wyznaczony termin wynikał z realizacji przepisów prawa materialnego.
W związku z tym organ pierwszej instancji, rozpoznając żądanie przedłużenia terminu, winien był ocenić, czy istniały ku temu uzasadnione przesłanki, a następnie podjąć dalsze czynności zmierzające bądź to do uwzględnienia wniosku dłużnika alimentacyjnego, bądź to do wszczęcia postępowania w celu uznania go za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.
Skoro jednak organ pierwszej instancji wydał postanowienie w przedmiocie odmowy przedłużenia terminu na zgłoszenie się celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego z rażącym naruszeniem art. 58 § 1 i 2 w zw. z art. 59 § 1 k.p.a., to akt taki należało uchylić na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., a postępowanie w tym zakresie umorzyć.
Nie zasługiwał tym samym na uwzględnienie zarzut skarżącej, że organ odwoławczy nieprecyzyjnie określił przedmiot umarzanego postępowania. Nie może bowiem umknąć, że rozstrzygnięcie Kolegium zostało wydane w ramach postępowania zażaleniowego w konkretnej kwestii jaką było przedłużenie terminu do przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego. Tym samym umorzenie postępowania dotyczyć mogło wyłącznie tej sprawy i nie miało ono wpływu na pozostałe toczące się względem skarżącej czynności, mające na celu zwrot świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Postępowanie to nadal nie zostało bowiem zakończone, a obowiązki skarżącej jako dłużnika alimentacyjnego w dalszym ciągu pozostają aktualne.
Organ odwoławczy nie był więc zobowiązany do wzięcia pod uwagę tych wszystkich faktów i dowodów, które w ocenie skarżącej miały istotne znaczenie dla całej sprawy. Stąd też nie było potrzeby odniesienia się do nich w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Podobnie jak i brak było podstaw do ujęcia w motywach rozstrzygnięcia oceny pisma Kolegium z dnia 21 stycznia 2016 r., którym zwrócono się do organu pierwszej instancji z prośbą o uzupełnienie akt o pełnomocnictwo udzielone przez skarżącą i upoważnienie pracownika podpisującego postanowienie.
Również i dowody zawnioskowane przez stronę w toku postępowania sądowego nie miały żadnego znaczenia dla niniejszej sprawy. Sąd nie dokonywał bowiem oceny postępowania skarżącej przed organem pierwszej instancji i nie badał przyczyn jej niestawiennictwa. Poza zakresem niniejszego rozstrzygnięcia pozostawała w głównej mierze również kwestia samego przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, o ile nie wiązała się z zakwestionowanym rozstrzygnięciem. Stąd też żądanie dopuszczenia przedłożonych przez skarżącą dowodów nie zasługiwało na uwzględnienie.
Na uwzględnienie nie zasługiwał również zarzut związanych z naruszeniem art. 10 § 1 k.p.a., gdyż pełnomocnik – wbrew twierdzeniom zawartym w skardze – nie został pominięty w toku postępowania odwoławczego. Doręczono mu bowiem tak odpis pisma Kolegium z dnia 21 stycznia 2016 r., jak i wydane w sprawie postanowienie. Poza wskazanymi pismami Kolegium nie wytworzyło zaś żadnych innych dokumentów, a zatem pełnomocnik strony miał pełnię wiedzy na temat aktywności organu odwoławczego. Zaś okoliczność, że pełnomocnik chciał jeszcze przedłożyć dodatkowe dowody, lecz – w oczekiwaniu na stanowisko organu – tego nie zrobił w żaden sposób nie może obciążać Kolegium.
Reasumując powyższe rozważania Sąd doszedł do przekonania, że kontrola zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia nie wykazała, aby organ dopuścił się jakichkolwiek naruszeń zarówno prawa materialnego jak i postępowania, które uzasadniałyby wyeliminowanie go z obrotu prawnego na podstawie art. 145 § 1 i 2 p.p.s.a.
W tym stanie rzeczy, w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, brak było podstaw do uwzględnienia skargi i zawartych w niej wniosków, wobec czego Sąd zobligowany był do jej oddalenia w myśl art. 151 p.p.s.a.