Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. (dalej jako Kolegium, SKO lub organ) decyzją z dnia [...] grudnia 2019 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania G. P. (zwana dalej jako strona lub skarżąca), utrzymało w mocy, wydaną w trybie wznowieniowym, decyzję Zastępcy Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W., działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta W., z dnia [...] października 2019 r., nr [...], uchylającą ostateczną decyzję własną z dnia [...] listopada 2016 r., nr [...], w części dotyczącej przyznanego dodatku z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego na dziecko A. P. (dalej jako dziecko strony) i odmawiającą przyznania dodatku z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego na dziecko strony w okresie od 1 listopada 2016 r. do 31 października 2017 r.
W skardze do tut. Sądu strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, argumentując, że odebranie jej świadczenia w postaci dodatku z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego jest krzywdzące.
W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła zarzuty o charakterze procesowym i materialnym dotyczące postępowania prowadzonego przez Wojewódzki Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie D. (dalej jako Zespół Wojewódzki) w wyniku wniesionego przez nią odwołania od orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w W. (dalej zwanego Zespołem Powiatowym) z dnia [...] kwietnia 2016 r. zaliczającego dziecko strony do osób z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, a także zgłosiła zarzuty wobec wydanego przez Zespół Wojewódzki orzeczenia z dnia [...] lipca 2016 r. o zaliczeniu córki strony do lekkiego stopnia niepełnosprawności. Skarżąca podniosła, że rozstrzygnięcie organu odwoławczego uchylające orzeczenie organu I instancji wykroczyło poza zakres zaskarżenia i organ odwoławczy bezprawnie odstąpił od przewidzianego w art. 139 k.p.a. zakazu reformationis in peius, zaś sąd cywilny rozpoznający odwołanie od tego orzeczenia nie mógł go weryfikować pod kątem przepisów prawa administracyjnego.
Ponadto skarżąca wywodziła, że do czasu prawomocnego zakończenia postępowania apelacyjnego prowadzonego przed sądem powszechnym w mocy pozostaje orzeczenie Powiatowego Zespołu zaliczające córkę strony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Skarżąca podniosła, iż na skutek błędnej informacji udzielonej przez organy, nie złożyła w 2016r. wniosku o ustalenie stopnia niepełnosprawności córki w związku z pogorszeniem stanu jej zdrowia.
Kolegium w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie wskazując w uzasadnieniu swojego stanowiska, że na podstawie orzeczenia Powiatowego Zespołu z dnia [...] kwietnia 2016 r., mocą którego córka strony została zaliczona do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na okres od 1 stycznia 2016 r. do dnia 31 grudnia 2020 r., organ I instancji przyznał skarżącej dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego na okres od dnia 1 stycznia 2016 r. do dnia 31 października 2016 r. Kolegium uznało, że w związku z wydanym przez Wojewódzki Zespół orzeczeniem z dnia [...] lipca 2016 r., uchylającym w całości orzeczenie Powiatowego Zespołu i zaliczającym córkę strony do lekkiego stopnia niepełnosprawności oraz wskazującym, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 13 kwietnia 2016 r. do dnia 31 lipca 2019 r., w sprawie zaistniały przesłanki do wznowienia postępowania administracyjnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a., w myśl którego w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli decyzja została wydana w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone lub zmienione.
W dalszej części uzasadnienia SKO wskazało, że w okresie objętym decyzją o przyznaniu dodatku córka strony nie legitymowała się wymaganym do pobierania tego świadczenia prawomocnym orzeczeniem o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności, ale orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności. W konsekwencji nie został spełniony podstawowy warunek do uzyskania świadczenia - dodatku z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r o świadczeniach rodzinnych (t. jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 111, dalej jako ustawa o świadczeniach rodzinnych lub w skrócie u.ś.r.).
Dalej Kolegium wskazało, że nie jest organem uprawnionym do oceny postępowania ani rozstrzygnięć podejmowanych przez Wojewódzkie Zespoły ds. Orzekania o Niepełnosprawności, zaś skarżąca skorzystała z przysługującego jej, we właściwym trybie, prawa do kwestionowania orzeczenia organu II instancji w przedmiocie ustalenia stopnia niepełnosprawności. Wobec odrzucenia przez sąd odwoławczy apelacji skarżącej, orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu stało się ostateczne i prawomocne. W odpowiedzi na skargę SKO jednocześnie wyjaśniło, że orzeczenie Powiatowego Zespołu zostało wyeliminowane z obrotu prawnego z chwilą ogłoszenia (doręczenia) stronie orzeczenia organu odwoławczego, tj. Wojewódzkiego Zespołu, natomiast data odebrania postanowienia Sądu Okręgowego w W., odrzucającego apelację, pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie sprawy.
W ocenie Kolegium, okoliczność, że skarżąca nie była świadoma możliwości złożenia kolejnego wniosku o ustalenie stopnia niepełnosprawności, w sytuacji pogorszenia stanu zdrowia córki nie może mieć wpływu na rozstrzygnięcie sprawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. jedn.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm., dalej ustawa ustrojowa), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, m. in. poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 ustawy ustrojowej).
Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty (art. 3 § 1 w zw. z § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – t. jedn.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej u.p.p.s.a.).
Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego każdego rozstrzygnięcia, względem którego stwierdzone zostanie co najmniej jedno z naruszeń prawa wskazanych w art. 145 § 1 u.p.p.s.a. Z drugiej jednak strony, jeśli okaże się, że skontrolowany akt administracyjny odpowiada prawu, sąd jest zobowiązany skargę oddalić, stosownie do art. 151 u.p.p.s.a.
Biorąc pod uwagę przytoczone zasady oceny dokonywanej przez sądy administracyjne stwierdzić należy, że skarga okazała się niezasadna.
Na wstępie należy podkreślić, że dodatek z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego jest świadczeniem związanym z zasiłkiem rodzinnym i może, podobnie jak inne dodatki, być przyznany tylko wówczas, gdy na dane dziecko jest przyznany uprawnionemu podmiotowi zasiłek rodzinny. Ustawodawca dla przyznania dodatku nie nakłada obowiązku udowodnienia faktu ponoszenia wydatków na kształcenie i rehabilitację dziecka, wymaga natomiast, aby dziecko legitymowało się stosownym orzeczeniem o niepełnosprawności. Przy czym, w odniesieniu do dziecka, które nie ukończyło 16 lat konieczne jest, aby legitymowało się ono orzeczeniem o niepełnosprawności, natomiast po ukończeniu 16 roku życia, aż do ukończenia 24 roku życia, legitymowało się orzeczeniem o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności. Nie budzi wątpliwości, iż samo uzyskanie urzędowego potwierdzenia stanu niepełnosprawności wymaga przeprowadzenia postępowania administracyjnego zainicjowanego przez osobę zainteresowaną przed właściwym zespołem ds. orzekania o niepełnosprawności, zaś wydane w jego wyniku rozstrzygnięcie stanowi orzeczenie o niepełnosprawności w rozumieniu art. 13 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Zaskarżoną decyzją SKO utrzymało w mocy decyzję wydaną we wznowionym, na podstawie art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a., postępowaniu administracyjnym w przedmiocie przyznania skarżącej dodatku z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego w okresie od dnia 1 listopada 2016 r. do dnia 31 października 2017r. Zgodnie z powołanym przepisem, w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli decyzja została wydana w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone lub zmienione. W niniejszej sprawie pierwotna decyzja przyznająca skarżącej dodatek z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego została wydana w oparciu o orzeczenie Powiatowego Zespołu zaliczającego córkę skarżącej do osób z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, przy czym między tymi decyzjami zachodził związek przyczynowy o charakterze wynikowym, tzn. taki, gdy jedna decyzja stanowiła podstawę innej, zależnej (pochodnej) od niej decyzji.
Prawomocny wyrok sądu powszechnego – sądu pracy i ubezpieczeń społecznych oddalający odwołanie strony od orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu, ustalającego stopień niepełnosprawności dziecka skarżącej jako lekki, doprowadził do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji o stopniu niepełnosprawności, w oparciu o którą została wydana ostateczna decyzja przyznająca stronie dodatek z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego, a tym samym stanowił podstawę wznowienia postępowania w tym przedmiocie oraz dokonania ponownej oceny spełnienia przez wnioskującą przesłanek przyznania dodatku.
Jednocześnie wskazać należy, iż właściwe organy rozstrzygając w sprawie ustalenia prawa do dodatku z tytułu kształcenia i rehabilitacji niepełnosprawnego dziecka winny przesądzić, czy w dacie orzekania o przyznaniu dodatku, nie zaś w dacie złożenia wniosku, dziecko, na które dodatek ma być przyznany i które ukończyło 16 rok życia, legitymuje się orzeczeniem o wymaganym ustawą, umiarkowanym lub znacznym stopniem niepełnosprawności. Co znamienne, nie ma przy tym znaczenia także moment powstania niepełnosprawności, istotne bowiem jest, aby niepełnosprawność trwała i została potwierdzona orzeczeniem właściwego organu w dacie orzekania przez organ w przedmiocie przyznania dodatku.
W niniejszej sprawie, w dacie rozstrzygania przez organ w postępowaniu wznowieniowym w przedmiocie przyznania dodatku, tj. w dniu [...] października 2019r., wyrok sądu pracy i ubezpieczeń społecznych oddalający odwołanie od orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu, na skutek odrzucenia apelacji skarżącej, posiadał walor prawomocności materialnej, która determinuje moc wiążącą takiego wyroku.
Przepis art. 365 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 1575 ze zm., dalej jako k.p.c.) stanowi bowiem, że orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby, co oznacza, że wywołuje ono skutek wiążący również w zakresie jego treści w stosunku do innych sądów i organów. Sądy inne niż orzekające w sprawie, organy państwowe oraz organy administracji publicznej, rozstrzygające w sprawach innych niż karne (art. 365 § 2 k.p.c.) są związane prejudycjalnie, czyli nie mogą dokonać odmiennej oceny prawnej niż zawarta w prejudykacie, jak też nie mogą dokonać odmiennych ustaleń faktycznych. Prawomocność materialna orzeczenia powoduje bowiem skutek prekluzyjny polegający na tym, że wyłączone zostaje w przyszłości powoływanie faktów należących do podstawy faktycznej prawomocnie osądzonego roszczenia w celu uzyskania odmiennego lub sprzecznego z nim rozstrzygnięcia, niezależnie do tego czy zostały one powołane w prawomocnie zakończonym postępowaniu.
W świetle treści art. 13 ust. 1 pkt 2 u.ś.r warunkiem uzyskania przez osobę uprawnioną dodatku z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka jest legitymowanie się przez dziecko takiej osoby orzeczeniem właściwego organu o przynależności do odpowiedniego (znacznego lub umiarkowanego) stopnia niepełnosprawności w momencie orzekania przez organ w przedmiocie przyznania takiego dodatku.
W niniejszej sprawie, momentem istotnym dla oceny realizacji przesłanek przyznania prawa do dodatku z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego była data orzekania w tym przedmiocie przez organ I instancji w postępowaniu wznowieniowym, a więc w dniu [...] października 2019 r. W tej dacie dziecko strony, urodzone w [...] 2000 r., miało ukończone 16 lat i legitymowało się lekkim stopniem niepełnosprawności. W wyniku bowiem uprawomocnienia się w listopadzie 2018 r. wyroku sądu powszechnego oddalającego odwołanie strony, prawomocne stało się orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu zaliczające dziecko skarżącej do lekkiego stopnia niepełnosprawności, wskazujące, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 13 kwietnia 2016 r. do dnia 31 lipca 2019 r. Wobec powyższego, wbrew twierdzeniom skarżącej, w chwili orzekania przez organ nie było wiążące ustalenie z dnia 13 kwietnia 2016 r. o stopniu umiarkowanym stopniu niepełnosprawności dokonane przez Powiatowy Zespół.
Okoliczności te zatem wskazują, iż w momencie rozstrzygania o odmowie przyznania dodatku z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka nie zostały spełnione przez skarżącą przesłanki przyznania prawa do tego świadczenia określone w art. 13 ust. 1 pkt 2 u.ś.r. Organy orzekające w sprawie prawidłowo zastosowały więc dyspozycję wynikającą z treści art. 13 ust. 1 pkt 2 u.ś.r. Należy w tym miejscu podkreślić, że przyznanie dodatku z tytułu kształcenia i rehabilitacji na dziecko niepełnosprawne, nie należy do decyzji wydawanych w ramach tzw. uznania administracyjnego, a uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych w ustawie warunków. Zgodnie z zasadą wyrażoną na gruncie przepisu art. 6 k.p.a., organy administracji publicznej zobowiązane są do działania na podstawie przepisów obowiązującego prawa. Podnieść należy, iż nie jest możliwe przyznanie wnioskowanego świadczenia, gdy warunki ustawowe nie są spełnione, tak samo, jeżeli warunki te są spełnione, organ musi przyznać wnioskowane świadczenie, gdyż nie istnieje w tym zakresie fakultatywność.
Mając na uwadze argumentację zawartą w skardze wyjaśnić należy, iż niniejsze postępowanie nie stanowi właściwego trybu do kwestionowania i oceny postępowania oraz rozstrzygnięć podejmowanych przez organy właściwe do orzekania w przedmiocie ustalenia stopnia niepełnosprawności. Orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu z dnia [...] lipca 2016 r. stało się prawomocne z dniem uprawomocnienia się wyroku sądu pracy i ubezpieczeń społecznych oddalającego odwołanie strony od tej decyzji. Z tego też względu, bez wpływu na rozstrzygnięcie sprawy pozostawał faktyczny stan zdrowia dziecka strony w okresie objętym decyzją odmawiającą przyznania prawa do dodatku. Wobec treści normy art. 13 ust. 1 pkt 2 u.ś.r. wiążąca dla oceny spełnienia przesłanek przyznania prawa do dodatku z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego jest treść ostatecznego i prawomocnego orzeczenia właściwego organu na moment orzekania przez organ, a to w niniejszej sprawie orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu z dnia [...] lipca 2016 r., nie zaś faktyczny stan zdrowia dziecka.
Do zmiany orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z uwagi na pogorszenie stanu zdrowia dziecka skarżącej wymagane było zainicjowanie przez skarżącą odrębnego, kolejnego postępowania administracyjnego o ustalenie stopnia niepełnosprawności.
Reasumując należy stwierdzić, że organy administracji prawidłowo ustaliły stan faktyczny i dokonały prawidłowej oceny prawnej mających zastosowanie w sprawie przepisów. W tej sytuacji skarga nie mogła zostać uwzględniona. Sąd uznał, iż w sprawie nie zostały naruszone przepisy postępowania mogące mieć wpływ na wynik sprawy, ani też znajdujące zastosowane przepisy prawa materialnego.
Stąd też należało oddalić skargę w całości, o czym, na podstawie art. 151 u.p.p.s.a., orzeczono w sentencji wyroku.
W przedmiocie wynagrodzenia adwokata, ustanowionego w ramach pomocy prawnej, postanowiono zgodnie z art. 250 § 1 u.p.p.s.a.