Wyrok WSA we Wrocławiu z 5 października 2022 r., IV SA/Wr 159/22

Sąd

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu

Rozpoznanie

w Wydziale IV na rozprawie w dniu 5 października 2022 r.

Sprawa

sprawy ze skargi B. Z. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu Medycznego we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium Rektora I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu Medycznego we W. na rzecz skarżącego kwotę 200 (słownie: dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Skład

Sędzia WSA Katarzyna Radom przewodniczący
Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska sprawozdawca
Sędzia WSA Ewa Kamieniecka
Karolina Sdzuj protokolant

Uzasadnienie

Przedmiotem skargi B. Z. jest decyzja Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu Medycznego we W. z dnia [...]nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Komisji Stypendialnej Uniwersytetu Medycznego we W. z dnia [...]r., nr[...], w sprawie przyznania stypendium Rektora.

Zaskarżona decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym:

Skarżący w dniu 13 października 2021 r. złożył wniosek o przyznanie stypendium Rektora w roku akademickim 2021/2022. Student do wniosku załączył kserokopię artykułów naukowych, za które otrzymał łącznie 7 pkt, a za średnią ocen wynoszącą 4,6 otrzymał 23 pkt, co łącznie dało 30 pkt. Organ stypendialny w trakcie postępowania podjął czynności dotyczące ustalenia okresu studiowania przez studenta w celu zweryfikowania przekroczenia dopuszczalnego terminu uprawniającego do przyznania stypendium Rektora w roku akademickim 2021/2022. Po zweryfikowaniu raportu w systemie POL-on ustalono, że skarżący w dniu 1 października 2021 r. przekroczył 6-letni okres studiowania w związku z podjęciem z dniem 01.10.2015 r. studiów na tej uczelni wyższej na kierunku lekarskim. Komisja Stypendialna mając na uwadze powyższy łączny okres studiowania (72 miesiące) oraz powołując się na art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t. jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 478 ze zm., zwanej dalej "ustawą" lub w skrócie u.p.s.w.n.) uznała za zasadne nie przyznać studentowi stypendium Rektora.

Odwoławcza Komisja Stypendialna wzmiankowaną na wstępie decyzją z dnia 14 stycznia 2022 r. utrzymała w mocy powyższą decyzję organu stypendialnego. Tenże organ odwoławczy wskazał, po wcześniejszym przytoczeniu obowiązujących regulacji prawnych, iż strona na dzień 1 października 2021 r. studiuje łącznie 72 miesiące, gdy tymczasem zgodnie z interpretacją zawartą na s. 119 w "Przewodniku po systemie szkolnictwa wyższego i nauki" wydanego i opracowanego przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego w 2019 r., czy też poglądem Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego prezentowanym na stronie: Świadczenia dla studentów od 1 października 2020 r. - Ministerstwo Edukacji i Nauki - Portal Gov.pl (www.gov.pl) - termin 6 lat przysługiwania świadczeń należy liczyć w latach, z uwzględnieniem wszystkich okresów, w których student posiadał prawo do świadczeń (co najmniej jednego z nich), o których mowa w art. 86 ustawy, a więc w okresie, w którym posiadał status studenta.

W ocenie Odwoławczej Komisji Stypendialnej, przytoczone przez stronę w odwołaniu orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego pozostaje w sprzeczności z intencją ustawodawcy, bowiem zapis art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n. dotyczy przysługiwania świadczenia przez okres 6 lat, natomiast art. 92 ust. 1 u.p.s.w.n. stanowi o okresie na jaki przyznawane jest stypendium - ustawodawca zaznaczył, że świadczenia te przyznawane są na semestr lub rok akademicki. Zgodnie z art. 66 u.p.s.w.n. rok akademicki rozpoczyna się 1 października, natomiast kończy 30 września następnego roku kalendarzowego, uwzględniając w tym przerwę od zajęć, co w ocenie organu odwoławczego należy uwzględnić podczas wyliczania okresu studiowania. W trakcie przerwy od zajęć, takich jak przerwa wakacyjna, student zachowuje status studenta, w związku z czym w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy uznać należy, iż strona przez 72 miesiące posiadała status studenta, a co za tym idzie w tym okresie przysługiwało jej prawo pobierania świadczeń dla studentów, o których mowa w art. 86 ust. 1 u.p.s.w.n.

W skardze wniesionej do tut. Sądu zawnioskowano o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie stypendium Rektora w kwocie po 800 zł miesięcznie przez 9 miesięcy roku akademickiego. Na poparcie swej skargi skarżący przytoczył tezę z wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lipca 2021 r. sygn. akt III OSK 3913/21., w świetle której pojęcie "przysługiwanie świadczenia" oznacza okres, w którym student występował o świadczenie i które zostało mu przyznane oraz je pobrał. Podniósł, że w okresie studiowania ani razu nie pobierał stypendium Rektora.

Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę podtrzymał w całości argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji i wniósł o odrzucenie skargi w całości, ewentualnie o oddalenie jej w całości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.), stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145 -150 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."). Sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi, że wydano ją z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) p.p.s.a.

Z przywołanych przepisów wynika że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Biorąc pod uwagę przytoczone zasady oceny dokonywanej przez sądy administracyjne stwierdzić należy, że skarga okazała się zasadna.

Ustalony w sprawie stan faktyczny nie jest kwestionowany, natomiast istota sporu koncentruje się wokół interpretacji art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n., w myśl którego świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat.

Organy uznały, że czas studiowania przez skarżącego przekroczył z dniem 1 października 2021 r. 72 miesiące, do którego to okresu zaliczono wszystkie okresy studiowania przez skarżącego, to znaczy posiadania przezeń statusu studenta. Zdaniem organów bowiem - dla biegu tego okresu nie ma znaczenia, czy student faktycznie występuje o te świadczenia i je pobiera, gdyż 6-letni okres przysługiwania świadczeń rozpoczyna się w momencie podjęcia studiów i nabycia praw studenta po raz pierwszy z chwilą złożenia ślubowania na pierwszym roku studiów, przy czym okresy studiowania sumują się.

W ocenie Sądu przyjęta przez organy wykładnia przepisu art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n. nie jest prawidłowa. Wyraźnie należy przy tym podkreślić, że orzekającego w niniejszej sprawie Sądu nie wiąże przywoływane w zaskarżonej decyzji pisemne stanowisko Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego w kwestii interpretacji art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n., gdyż w żadnej mierze nie stanowi ono źródła prawa.

W omawianej materii Sąd orzekający w pełni podziela natomiast jednolite zapatrywanie wyrażane w motywach licznych wyroków wojewódzkich sądów administracyjnych (przykładowo wskazać można na wyroki WSA we Wrocławiu z dnia 15 czerwca 2022 r., sygn. akt IV SA/Wr 500/21, z dnia 26 maja 2022 r., sygn. akt IV SA/Wr 88/22, z dnia 20 maja 2022 r., sygn. akt IV SA/Wr 533/21, z dnia 12 kwietnia 2022 r., sygn. akt IV SA/Wr 585/21, i z dnia 10 marca 2022 r., sygn. akt IV SA/Wr 615/21; WSA w Szczecinie z dnia 19 listopada 2020 r. sygn. akt II SA/Sz 596/20, w WSA w Gdańsku z dnia 26 sierpnia 2020 r. sygn. akt III SA/Gd 461/20 i z dnia 20 sierpnia 2020 r. sygn. akt III SA/Gd 460/20; w WSA w Łodzi z dnia 12 sierpnia 2020 r., sygn. akt III SA/Łd 106/20, w WSA w Olsztynie z dnia 28 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Ol 107/20, w WSA w Poznaniu z dnia 17 lutego 2021 r., sygn. akt II SA/Po 773/20; czy tez w WSA w Warszawie z dnia 10 marca 2021 r., sygn. akt II SA/Wa 2166/20 – dostępne w centralnej bazie orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl, podobnie jak i pozostałe orzeczenia sądów administracyjnych powołane w niniejszym uzasadnieniu).

Według poglądów tamże wyrażonych, które skład orzekający w niniejszej sprawie uznaje za własne, pojęciu "przysługuje", o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy, wobec braku definicji ustawowej, należy nadać powszechne rozumienie językowe i odnosić je do świadczenia, które zostało przyznane po spełnieniu wszystkich kryteriów, a nie do okresu samego studiowania i związanego z nim samego prawa do ubiegania się o świadczenia. Skoro zgodnie z art. 86 ust. 1 ustawy student może ubiegać się o przyznanie pomocy materialnej, w tym o stypendium rektora, tak więc samo posiadanie statusu studenta nie jest równoznaczne z posiadaniem prawa do stypendium. W celu otrzymania stypendium student musi bowiem złożyć wniosek o przyznanie tego świadczenia oraz spełnić przesłanki. W związku z tym, iż z samym tylko statusem studenta nie wiąże się przysługiwanie świadczeń stypendialnych, to nie sposób przeto uznać, że z momentem rozpoczęcia studiów zaczyna biec wspomniany 6-letni termin ograniczający czas przysługiwania świadczenia. Nie można również pominąć, że zgodnie z art. 92 ust. 1 u.p.s.w.n. stypendia są przyznawane na semestr albo na rok akademicki i wypłacane co miesiąc przez okres do 10 miesięcy w roku. Rok akademicki trwa pięć szóstych roku kalendarzowego, a zatem student nie ma prawa do otrzymania żadnych świadczeń przez jedną szóstą roku. W konsekwencji nie można uznać, że prawo do świadczeń przysługuje mu przez cały rok kalendarzowy. W każdym roku maksymalny upływ okresu to 10 miesięcy. Ustawodawca nie posłużył się pojęciem roku akademickiego, tylko kalendarzowego, co należy uznać za zabieg świadomy.

Omawiany termin 6 lat należy więc odnosić do okresu kiedy studentowi realnie przysługiwało świadczenie w ujęciu wyżej przedstawionym, tj. gdy na skutek jego wniosku i po spełnieniu przesłanek zostało mu przyznane stypendium, na określony w decyzji czas. I właśnie ten czas pobierania stypendium, a nie czas studiowania, zgodnie z art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n., nie może przekroczyć łącznie 6 lat.

Dodatkowo wypada zaznaczyć, iż za takim rozumieniem pojęcia "przysługiwania świadczenia" przemawia również uzasadnienie projektu ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, w którym to dokumencie przytoczono, w odniesieniu do regulacji dotyczących pomocy materialnej dla studentów, że: "(...) realizując cel wynikający z art. 70 ust. 4 Konstytucji RP, w projekcie ustawy zawarto regulacje pozwalające na pobieranie stypendiów i zapomóg do momentu uzyskania wykształcenia wyższego, ale nie dłużej niż przez 6 lat". Oznacza to, że pobieranie stypendium nie może trwać dłużej niż 6 lat, a nie okres studiowania.

Godzi się również podkreślić, że w ustawie nie zawarto przepisu ograniczającego lub wyłączającego prawo do świadczeń ze względu na posiadanie statusu studenta przez okres dłuższy niż sześć lat. Z unormowań art. 93 ust. 2 pkt 2 oraz art. 94 u.p.s.w.n. wprost wynika, w jakich sytuacjach studentowi prawo do stypendium nie przysługuje lub kiedy wygasa decyzja o przyznaniu świadczenia. Żadne z tych uregulowań nie wiąże prawa do stypendium z nadmiernie długim okresem studiowania, który może być spowodowany nie tylko nieprzykładaniem się do nauki, lecz sytuacją zdrowotną, losową czy ekonomiczną.

Podsumowując zaprezentowane wywody wskazać trzeba, iż niezależnie od długości okresu posiadania przez daną osobę statusu studenta, może ona pobierać świadczenia wymienione w art. 86 ust.1 pkt 1 – 4 u.p.s.w.n. tylko przez okres sześciu lat, chyba że zachodzą wyłączenia, o których mowa w art. 93 ust. 2 pkt 2, ust. 3 i 4 ustawy.

Zbieżne zapatrywanie w kwestii interpretacji komentowanego przepisu wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 1 października 2021 r. sygn. akt III OSK 3967/21, z dnia 15 czerwca 2021 r,. sygn. akt III OSK 4082/21, i z dnia 8 lipca 2021 r., sygn. akt III OSK 3913/21, stawiając tezę, że 6-letni okres, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n. należy odnosić do okresu, w którym student spełnia przesłanki otrzymywania pomocy finansowej określonej w ustawie i jednocześnie jest beneficjentem takiej pomocy.

W konsekwencji zatem naruszenie prawa materialnego poprzez dokonanie nieprawidłowej wykładni skutkuje uznaniem, że wydane rozstrzygnięcia obarczone są również wadami proceduralnymi. Przepis art. 86 ust. 2 ustawy wyraźnie bowiem stanowi, że przyznanie świadczenia, o którym mowa w ust. 1 pkt 1-4, oraz odmowa jego przyznania następują w drodze decyzji administracyjnej. Tym samym organy uczelni do podejmowanych decyzji w przedmiocie przyznania stypendium są obowiązane do odpowiedniego stosowania przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, co oznacza konieczność zachowania przez organ minimum procedury administracyjnej. Jakkolwiek, w świetle wyrażonej w art. 70 ust. 5 Konstytucji RP zasady autonomii szkół wyższych, decyzje organów uczelni nie muszą spełniać tak rygorystycznych kryteriów jak decyzje organów administracji publicznej, to jednak, skoro zostały poddane kontroli prowadzonej przez sądy administracyjne pod względem zgodności z prawem, powinny spełniać standardy umożliwiające przeprowadzenie takiej kontroli.

Organy uczelni w postępowaniu w sprawie przyznania stypendium powinny zatem zgromadzić materiał dowodowy stosownie do art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., a następnie podjęte rozstrzygnięcie uzasadnić zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a., co oznacza, że należy w uzasadnieniu rozstrzygnięcia zawrzeć również uzasadnienie faktyczne, czyli przytoczyć ustalone okoliczności faktyczne mające znaczenie prawotwórcze w kontekście stosowanych norm prawa oraz wskazać dowody wspierające stwierdzone fakty. Tymczasem uzasadnienie zaskarżonej decyzji pomija aspekt rozważenia za jaki okres skarżący pobierał stypendium. W tej materii brak jest ustaleń faktycznych, co przemawia za stwierdzeniem, że organy nie zbadały czy i w jakim okresie skarżący był beneficjentem świadczenia.

W rezultacie Sąd uznał, że wydane decyzje dotknięte są mającym wpływ na wynik sprawy naruszeniem zarówno prawa materialnego, tj. art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n. przez błędną jego wykładnię, jak i wymienionych przepisów prawa procesowego.

Ponownie rozpoznając sprawę organy, kierując się wymogiem art. 153 p.p.s.a., uwzględnią przedstawioną ocenę prawną.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) w związku z art. 135 p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą.

Orzeczenie o kosztach znajduje wsparcie w art. 200 w związku z art. 205 § 1 p.p.s.a.