Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania S.S. (dalej: skarżący) utrzymało w mocy decyzję Specjalisty ds. świadczeń w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w G. działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta G. z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] w sprawie pozostawienia bez rozpatrzenia wniosku z dnia 30 września 2013 r. o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
W uzasadnieniu decyzji Kolegium Odwoławcze podało, że w dniu 30 września 2013 r. wpłynął do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. wniosek skarżącego o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na okres świadczeniowy 2012/2013.
Pismem z dnia 24 października 2013 r. organ I instancji wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego z dnia 30 września 2013 r. poprzez:
- 1. uzupełnienie stopnia pokrewieństwa w pkt 3 wniosku,
- 2. poprawienie pkt 4 wniosku,
- 3. uzupełnienie oświadczenia w zakresie osób zobowiązanych do alimentacji (II część wniosku) oraz
- 4. dostarczenie do wniosku dokumentu potwierdzającego przyjęcie wnioskodawcy do szkoły wyższej w terminie 14 dni od otrzymania wezwania. Wezwanie zawierało pouczenie, że w przypadku niezastosowania się do wezwania wniosek o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego z dnia 30 września 2013 r. pozostawi się bez rozpatrzenia.
Następnie organ I instancji decyzją z dnia [...] listopada 2013 r., nr [...] wydaną na podstawie § 5 pkt 1, 2 i 3 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 7 lipca 2010 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (Dz. U. nr 123, poz. 836, ze zm. dalej rozporządzenie) oraz art. 15, art. 20 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (j. t. Dz. U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm. dalej ustawa) pozostawił wskazany wniosek bez rozpatrzenia.
W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji przywołał treść § 5 nakładającego na organ przyjmujący wniosek obowiązek wezwania wnioskodawcy do uzupełnienia nieprawidłowo wypełnionego wniosku w terminie 14 dni, jak też obowiązek wydania decyzji o pozostawieniu wniosku bez rozpatrzenia, w przypadku nie zastosowania się przez wnioskodawcę do wezwania. Organ wskazał, że skarżący w wyznaczonym terminie nie zastosowała się do wezwania w części dotyczącej uzupełnienia oświadczenia w zakresie osób zobowiązanych do alimentacji (II część wniosku). W związku z tym, wniosek o przyznanie wnioskowanego świadczenia pozostawiono bez rozpatrzenia.
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący podał, że w dniu 30 września 2013 r. do MOPS wpłynął jego wniosek o przyznanie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. We wniosku tym wpisał dane dłużnika alimentacyjnego, tj. W. S.oraz jego rodziców, tj. Z. i K. S., przy czym nie ujął w nim danych rodziców matki, gdyż jest to zgodne z prawem. W złożonym oświadczeniu potwierdził, że nie poda tych danych. Podkreślił zarazem, że rodzice matki "nie są obowiązani do płacenia i dziedziczenia długów za byłego zięcia". Lista dłużników obejmuje dłużnika alimentacyjnego (osobę zobowiązaną do świadczenia alimentacyjnego, a według ustawy także rodziców dłużnika, a nie byłych teściów. Wskazał następnie, że poinformował MOPS, że osobą zobowiązaną do alimentacji na jego rzecz na podstawie Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego jest W. S.. Wniosek uzupełnił także o dane jego rodziców. Uznał tym samym, że uzupełnił wniosek i dostarczył wszystkie dokumenty.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wskazało, że tryb postępowania w sprawach przyznawania i wypłacania świadczeń z funduszu alimentacyjnego regulują przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz wydane na podstawie delegacji ustawowej rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 7 lipca 2010 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Ustawodawca w art. 15 ust. 3 wymienił wymogi, jakie musi spełnić wniosek o przyznanie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, wskazując, że wniosek powinien zawierać:
- 1. dane dotyczące członków rodziny, w tym: imię, nazwisko, datę urodzenia, numer PESEL, a w razie gdy nie nadano numeru PESEL - serię i numer dowodu osobistego lub paszportu;
- 2. oświadczenie wnioskodawcy o przekazaniu organowi egzekucyjnemu wszelkich znanych mu informacji niezbędnych do prowadzenia postępowania egzekucyjnego przeciwko dłużnikowi alimentacyjnemu;
- 3. oświadczenie wnioskodawcy o miejscu zamieszkania, wieku, zatrudnieniu i sytuacji ekonomicznej osób zobowiązanych względem osoby uprawnionej do alimentacji.
Natomiast zgodnie z § 2 ust. 1 rozporządzenia postępowanie w sprawie o przyznanie świadczeń wszczyna się na podstawie wniosku o ustalenie prawa do świadczeń, zwanego dalej "wnioskiem", którego wzór określa załącznik nr 1 do rozporządzenia.
Stosowanie zaś do § 5 ust. 1 rozporządzenia, w przypadku złożenia nieprawidłowo wypełnionego wniosku organ właściwy wierzyciela wzywa pisemnie wnioskodawcę do poprawienia lub uzupełnienia wniosku w terminie 14 dni od dnia otrzymania wezwania. Zgodnie zaś z § 5 ust. 3 tego rozporządzenia, w przypadku niezastosowania się do wezwania, o którym mowa w ust. 1 lub 2, organ właściwy wierzyciela wydaje decyzję o pozostawieniu wniosku bez rozpatrzenia.
Z materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie wynika, że skarżący we wniosku z dnia 30 września 2013 r. o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, nie wypełnił prawidłowo m.in. oświadczenia o miejscu zamieszkania, wieku, zatrudnieniu i sytuacji ekonomicznej osób zobowiązanych względem osoby uprawnionej do alimentacji, bowiem ograniczył się on do wpisania w tym oświadczeniu dłużnika alimentacyjnego i jego rodziców natomiast nie wpisał rodziców matki.
Organ podkreślił, że ustawodawca w art. 15 ust. 3 nie tylko ustanowił wymóg przekazania przez wnioskodawcę organowi egzekucyjnemu wszelkich znanych mu informacji niezbędnych do prowadzenia postępowania egzekucyjnego przeciwko dłużnikowi alimentacyjnemu i złożenia oświadczenia w tym zakresie we wniosku (art. 15 ust. 3 pkt 2), ale również ustanowił wymóg wypełniania we wniosku oświadczenia o miejscu zamieszkania, wieku, zatrudnieniu i sytuacji ekonomicznej wszystkich osób zobowiązanych względem osoby uprawnionej do alimentacji.
Kolegium Odwoławcze uznało, że organ pierwszej instancji prawidłowo wezwał skarżącego pismem z dnia 24 października 2013 r., do uzupełnienia wniosku z pouczeniem, że nie zastosowanie się do wezwania spowoduje pozostawienie wniosku bez rozpatrzenia., wskazując na nieprawidłowo wypełnione oświadczenie dotyczące osób zobowiązanych do alimentacji. Skarżący pomimo powyższego wezwania, doręczonego w dniu 29 października 2013 r., nie uzupełnił wniosku, co skutkowało wydaniem zaskarżonej decyzji.
Dalej Kolegium Odwoławcze podało, że stan faktyczny sprawy jest niesporny. Natomiast skarżący kwestionuje zasadność wezwania go do uzupełnienia wniosku.
Odnosząc się do argumentacji podniesionej w odwołaniu organ odwoławczy stwierdził, że skarżący nie wpisując swoich dziadków w oświadczeniu dotyczącym osób zobowiązanych do alimentacji kierował się przede wszystkim swoją własną oceną, że rodzice matki nie powinni zostać wpisani w tym oświadczeniu, tylko dłużnik alimentacyjny i jego rodzice. Zdaniem organu skarżący błędnie przyjmuje, że wpisanie przez niego rodziców matki wśród osób zobowiązanych do alimentacji spowoduje, iż zostanie na nich przerzucony obowiązek alimentacyjny dłużnika alimentacyjnego, czyli, że oni będą musieli spłacać alimenty, które ma obowiązek płacić dłużnik alimentacyjny.
W ocenie organu odwoławczego, świadczenia z funduszu alimentacyjnego mogą zostać przyznane od miesiąca, w którym wpłynął wniosek do organu właściwego wierzyciela (art. 18 ustawy) i to tylko taki wniosek, który został prawidłowo wypełniony i do którego zostały dołączone wszystkie wymagane dokumenty. Wniosek nieprawidłowo wypełniony, jak też wniosek niekompletny nie wszczyna postępowania w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Dlatego świadczenia z funduszu alimentacyjnego będą mogły zostać przyznane osobie uprawnionej do alimentów wyłącznie w przypadku złożenia przez skarżącego nowego, prawidłowo wypełnionego wniosku od miesiąca, w którym zostanie on złożony.
W skardze na decyzję Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2014 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, skarżący stwierdził, że złożony przez niego w dniu 30 września wniosek o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego został przez niego w terminie uzupełniony. We wniosku tym wpisał na listę dłużników siebie oraz rodziców, tj. [...]. Z kolei na tą listę nie wpisał rodziców swojej matki, ponieważ nie są oni prawnie zobowiązani do "płacenia i dziedziczenia długów za obcego, byłego zięcia, który piętnaście lat uchyla się od płacenia ciążącego na nim zobowiązania względem jego jak i brata [...]. Potwierdził następnie, że w MOPS złożył oświadczenie, że nie wykaże we wniosku rodziców swojej matki. Powołując się na przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego zauważył, że to dłużnik alimentacyjny, tj. W. S. i jego rodzice są osobami zobowiązanymi do alimentacji.
Za długi alimentacyjne [...] może odpowiadać np. jego brat i siostra, a nie rodzice matki skarżącego. Tym samym uznał, że zgodnie z rozporządzeniem uzupełnił wniosek oraz dostarczył wszystkie dokumenty. Podkreślił zarazem, że w oparciu o udzielone pełnomocnictwo przez S. i M. S., W. S. złożyła do Prokuratury Generalnej pismo o przekroczeniu uprawnień przez MOPS polegających na domaganiu się przez ten organ wpisania na listę dłużników alimentacyjnych rodziców jego matki. Wskazał następnie na okoliczności związane z pismem adwokata W. S. dotyczącym wycofania przez jego matkę "wniosku egzekucyjnego".
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Według art. 1 § 2 powołanej ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych, kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Określone w art. 145 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a. podstawy prawne uwzględnienia skargi ograniczone zostały do naruszenia prawa, a zatem kontrolując decyzję administracyjną sąd bada zgodność z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego.
W pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutów naruszenia prawa procesowego, gdyż stoi ono na straży podmiotowych praw strony, zapewniając stronie w procesie stosowania prawa pozycję gwarantującą skuteczną obronę jej praw. Zasadność tych zarzutów należy ocenić w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. "b i c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tylko bowiem w przypadku naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (lit. b), lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. "c") - sąd uwzględnia skargę.
W niniejszej sprawie Sąd uznał, że wniesiona skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zasady pomocy państwa osobom uprawnionym do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, w przypadku bezskuteczności egzekucji, warunki nabywania prawa do świadczeń pieniężnych wypłacanych w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów, zwanych dalej świadczeniami z funduszu alimentacyjnego, a także zasady i tryb postępowania w sprawach przyznawania i wypłacania świadczeń z funduszu alimentacyjnego określa ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.
Stwierdzić należy, że przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego stanowi jedynie formę pomocy państwa osobom uprawnionym do alimentów, lecz nie przenosi obowiązku alimentacyjnego na państwo. W dalszym ciągu bowiem obowiązek ten ciąży na rodzicach, a także innych osobach określonych przez przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, którzy ponoszą główną odpowiedzialność za zabezpieczenie w ramach swych możliwości, także finansowych, warunków życia niezbędnych do rozwoju dziecka. Wsparcie państwa ma zatem jedynie charakter subsydiarny, a środki przeznaczane na ten cel są ograniczone. W związku tym ustawodawca jest uprawniony do określenia specyficznych warunków, jakie należy spełnić, aby taką pomoc uzyskać. W ramach swoich uprawnień ustawodawca może zatem zarówno tworzyć odrębne definicje ustawowe (np. definicje "rodziny"), określać sposób ustalania dochodu rodziny, ograniczać kwotę przyznawanych świadczeń, a także ustalać inne wymogi.
Tryb postępowania w sprawach przyznawania i wypłacania świadczeń z funduszu alimentacyjnego został określony w rozdziale 3 i 4 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a także w przepisach powołanej wyżej rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 7 lipca 2010 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Stosownie do § 5 ust. 1 rozporządzenia w przypadku złożenia nieprawidłowo wypełnionego wniosku organ właściwy wierzyciela wzywa pisemnie wnioskodawcę do poprawienia lub uzupełnienia wniosku w terminie 14 dni od dnia otrzymania wezwania.
Jeżeli wnioskodawca nie zastosuje się do przedmiotowego wezwania, organ właściwy wierzyciela wydaje decyzję o pozostawieniu wniosku bez rozpatrzenia (§ 5 ust. 3 rozporządzenia).
Wskazać należy, że zgodnie z art. 15 ustawy ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz ich wypłata następują odpowiednio na wniosek osoby uprawnionej lub jej przedstawiciela ustawowego. Wniosek ten powinien zawierać m.in. dane dotyczące osób zobowiązanych względem osoby uprawnionej do alimentacji.
Należy przy tym wyjaśnić, że świadczenie z funduszu alimentacyjnego – jak wskazano wyżej - ma charakter wyłącznie subsydiarny i finansowane jest ze środków publicznych. Przy czym przyznanie świadczenia następuje wyłącznie na wniosek strony. Skoro zatem skarżący chce skorzystać ze wsparcia państwa z funduszu alimentacyjnego, musi spełnić wszystkie wymogi określone w ustawie i przepisach wykonawczych do tej ustawy. Brak przedłożenia wymaganych danych dotyczących dziadków skarżącego obligował zatem organ orzekający do wezwania skarżącego do ich uzupełnienia, a nieuzupełnienie oświadczenia osób zobowiązanych do alimentacji w wyznaczonym terminie upoważniało organ do wydania decyzji o pozostawieniu wniosku strony skarżącej bez rozpoznania, o czym skarżący był pouczony w wezwaniu.
Odnosząc się do zarzutów skarżącego co do braku konieczności wykazywania w II części wniosku, dziadków skarżącego, należy zgodzić się z organami, że obowiązek alimentacyjny, jak i roszczenie (tzn. możliwość domagania się zapłaty alimentów) zostały ściśle związane z osobą uprawnionego i zobowiązanego, ponieważ wygasają z ich śmiercią i nie należą do spadku (w rozumieniu art. 922 § 2 Kodeksu cywilnego). Tak więc zarówno nie jest możliwe domaganie się od kogoś innego niż dłużnik alimentacyjny aby płacił alimenty, które ma obowiązek płacić dłużnik alimentacyjny, jak też nie jest możliwe aby ktoś inny niż skarżący mógł domagać się od dłużnika alimentacyjnego zapłaty zasądzonych od niego na jego rzecz alimentów.
Obowiązek uiszczania alimentów, który może być egzekwowany przez Komornika w postępowaniu egzekucyjnym może wynikać wyłącznie z wyroku sądu zasądzającego alimenty bądź z ugody sądowej lub ugody zawartej przed mediatorem. Jeżeli rodzice Wioletty Sosnowskiej nie byli stronami postępowania dotyczącego zasądzenia od nich alimentów na rzecz ich wnuków, to nie jest możliwe żądanie od nich uiszczania alimentów na rzecz tych wnuków. Tak więc wpisanie ich we wniosku w oświadczeniu dotyczącym osób zobowiązanych do alimentacji nie spowoduje, że będą mieli obowiązek płacenia alimentów na rzecz wnuków.
Natomiast to, że rodzice matki skarżącego (jego dziadkowie) należą do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji wynika właśnie z przepisów k.r.o. i dlatego winni zostać wpisani do wniosku w oświadczeniu dotyczącym osób zobowiązanych do alimentacji. Jednak jak powyżej zostało wyjaśnione samo należenie do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji nie powoduje, że będą egzekwowane alimenty od tych osób.
Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) skargę oddalił.