Uzasadnienie
Pismem z dnia 13 marca 2020 r. (zatytułowanym jako "odwołanie") E. H. (dalej: strona, skarżąca), reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skargę na opisane w sentencji orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie D. (dalej: organ) w przedmiocie ustalenia stopnia niepełnosprawności.
W odpowiedzi na skargę organ podkreślił, że od wydanego przez niego orzeczenia przysługuje odwołanie, które wnosi się jednak do sądu rejonowego – sądu pracy i ubezpieczeń społecznych, a nie do sądu administracyjnego. Zatem pomimo prawidłowego pouczenia o przysługujących środkach zaskarżenia, strona błędnie skierowała złożone przez siebie odwołanie. W konsekwencji winno ono ulec odrzuceniu albowiem możliwość zainicjowania postępowania przed sądem administracyjnym uzależniona jest od uprzedniego wyczerpania przysługujących stronie środków zaskarżenia przed właściwym organem. Taka zaś sytuacja w niniejszej sprawie nie występuje.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
W myśl art. 3 § 2 pkt 1 – 9 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej u.p.p.s.a.), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na:
- – decyzje administracyjne;
- – postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty;
- – postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu;
- – inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm., dalej k.p.a.), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r. poz. 900 ze zm., dalej o.p.), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r. poz. 505 ze zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw;
- – pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających;
- – akty prawa miejscowego organów samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej;
- – akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w punkcie 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej;
- – akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego;
- – bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a;
- – bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w k.p.a. oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI o.p. oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw.
Ponadto sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. oraz w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach (§ 2a i § 3).
Z przytoczonych powyżej regulacji wynika, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie wyłącznie w sprawach ściśle przez ustawę określonych. Rolą sądu administracyjnego jest więc uprzednie zbadanie każdej z wniesionych skarg pod względem jej dopuszczalności. Dopiero stwierdzenie, że dana sprawa podlega właściwości sądów administracyjnych będzie otwierało drogę do merytorycznej oceny kwestionowanego aktu, czynności, bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania.
W kontekście przywołanych przepisów należy uznać, że skarga złożona w niniejszej sprawie dotyczy aktu niepodlegającego kognicji sądu administracyjnego. Jej przedmiotem nie pozostaje bowiem decyzja, postanowienie bądź innego rodzaju prawna forma działania administracji wymieniona w art. 3 § 2 u.p.p.s.a., lecz merytoryczne orzeczenie wydane w drugiej instancji w sprawie ustalenia stopnia niepełnosprawności. Zgodnie zaś z art. 6c ust. 8 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 426 ze zm.), od orzeczenia wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o stopniu niepełnosprawności przysługuje odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. Sądem tym jest natomiast sąd rejonowy, do którego właściwości należą sprawy o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności, co z kolei wprost wynika z art. 4778 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 1460 ze zm.). Takie też pouczenie było zawarte w kwestionowanym orzeczeniu.
Należy zatem podzielić stanowisko organu o niedopuszczalności wniesionej skargi, z tym jednak zastrzeżeniem, że niedopuszczalność ta wynika z braku właściwości sądu administracyjnego do jej rozpoznania (art. 58 § 1 pkt 1 u.p.p.s.a.), nie zaś z niewyczerpania przez stronę przysługujących środków zaskarżenia (art. 58 § 1 pkt 6 u.p.p.s.a.). Kierując się bowiem zaprezentowanym przez organ tokiem rozumowania trzeba by przyjąć, że strona miałaby możliwość wniesienia skargi sądowoadministracyjnej na orzeczenie organu drugiej instancji o ustaleniu stopnia niepełnosprawności, po uprzednim odwołaniu się od niego do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. Takiego rozwiązania nie przewidują jednak obowiązujące regulacje.
Z tych powodów skarga wniesiona w niniejszej sprawie podlegała odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 u.p.p.s.a.