Uzasadnienie
Decyzją z 9 grudnia 2019 r. (nr SKO 4315/551/19) Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej także: SKO, organ drugiej instancji, organ odwoławczy) we Wrocławiu utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Wrocławia z 4 października 2019 r. (nr DZSW/ZZ/013309/2019) o uznaniu świadczeń rodzinnych wypłaconych w okresie od dnia 1 marca 2019 r. do 31 sierpnia 2019 r. w kwocie 1.543 zł za świadczenia nienależnie pobrane i zobowiązaniu strony do zwrotu tej kwoty wraz z ustawowymi odsetkami, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.
W uzasadnieniu wskazano, że na mocy decyzji z 26 listopada 2018 r. M. W. uzyskała prawo do świadczeń rodzinnych na dzieci: I. K. i S. W., na okres zasiłkowy 2018/2019. Następnie organ pierwszej instancji uzyskał informację, że w styczniu 2019 r. strona podjęła zatrudnienie i za pierwszy przepracowany miesiąc uzyskała w lutym 2019 r. wynagrodzenie w kwocie 3.099 zł. Wobec tego organ pierwszej instancji zaktualizował dochody rodziny M. W., doliczając do dochodu miesięcznego uzyskanego w 2017 r. - po uwzględnieniu utraty dochodu przez M. W. z tytułu wyrejestrowania działalności gospodarczej oraz D. W. z tytułu utraty zatrudnienia (600 zł) – dochód uzyskany przez M. W. w lutym 2019 r. w kwocie 3.099 zł i ustalił miesięczny dochód rodziny na kwotę 3.699 zł. Stąd też dochód miesięczny na osobę w rodzinie przekroczył, w ocenie organu, ustawowe kryterium dochodowe (672 zł) o kwotę 1.003 zł (674,00 zł x 4 osoby = 2.696 zł), czyli o kwotę wyższą niż wartość możliwych do uzyskania przez M. W. świadczeń rodzinnych na dzieci (264,67 zł).
W zakwestionowanym rozstrzygnięciu organ pierwszej instancji uznał, że we wskazanym okresie doszło do pobrania przez M. W. nienależnych świadczeń rodzinnych w kwocie 1.543 zł.
Strona odwołała się od tej decyzji wskazując, że organ nieprawidłowo wyliczył dochód jej rodziny, biorąc pod uwagę dochody z 2017 r.
W decyzji wydanej na skutek tego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu powołało art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220, dalej: u.ś.r.) wskazując, że wedle tej regulacji zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 647 zł. Ustalając natomiast dochód na potrzeby rozpatrzenia wniosku o przyznanie zasiłku rodzinnego należy wziąć pod uwagę dochód z roku poprzedzającego okres zasiłkowy. Podobnie postępuje się oceniając, czy w danym okresie zasiłkowym świadczeniobiorca spełnia warunek pobierania przyznanych świadczeń rodzinnych, czy też przestał go spełniać na skutek zmiany sytuacji dochodowej, tj. uzyskania dochodu. Zgodnie bowiem z art. 3 pkt 2 ustawy, określenie dochód rodziny oznacza sumę dochodów członków rodziny.
Z kolei przepis art. 3 pkt 2a ustawy stanowi, że określenie dochód członka rodziny oznacza przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4b.
Organ odwoławczy wyjaśnił, że miarodajnym dla ustaleń w sprawie jest rok 2017 (tzw. rok bazowy), jako rok kalendarzowy poprzedzający okres zasiłkowy (przypadający lata 2018/2019). Dochód uzyskany przez członków rodziny w danym roku bazowym podlega jednak, stosownie do przepisu art. 3 pkt 2a ustawy, aktualizacji (art. 5 ust. 4-4b ustawy). Wobec tego w przypadku strony ustalono, że dochód D. W. za 2017 r. w łącznej kwocie 6.841,53 zł został utracony z powodu utraty zatrudnienia. Podobnie dochód strony uzyskany w 2017 r. z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej na kwotę łączną 6.174,11 zł był dochodem utraconym z powodu wyrejestrowania tej działalności. Wobec tego SKO uznało, że za 2017 r. rodzina skarżącej uzyskała dochód roczny w kwocie 7.200 zł, z tytułu alimentów na rzecz I. K..
Niemniej jednak, stosownie do art. 5 ust. 4b ustawy, dochód z roku bazowego może być aktualizowany w całym okresie zasiłkowym (tj. od 1 listopada 2018 r. do 31 października 2019 r.). Przepis ten stanowi bowiem, że w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, dochodu osoby uczącej się lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych. Z kolei określenie "uzyskanie dochodu" oznacza m. in. uzyskanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (art. 3 pkt 24 lit. c ustawy).
Odwołując się do zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wskazano, że strona podjęła w styczniu 2019 r. zatrudnienie i uzyskała w lutym 2019 r. dochód miesięczny w kwocie 3.099 zł. Zgodnie zatem z art. 5 ust. 4b u.ś.r., kwota uzyskanego dochodu (3.099 zł) zostaje doliczona do dochodu ustalonego na podstawie art. 3 pkt 2 i 2a oraz art. 5 ust. 4-4b. Stąd też w przypadku rodziny strony, począwszy od lutego 2019 r. dochód miesięczny wyniósł 3.699 zł (w tym 600 zł dochodu za 2017 r. oraz dochód uzyskany w 2019 r.).
Wobec tego należało przyjąć, że od lutego 2019 r. dochód na osobę w rodzinie wyniósł 924,75 zł i przekracza tym samym ustawowe kryterium dochodowe (674,00 zł). Zgodnie zaś z art. 5 ust. 3-3b u.ś.r., w przypadku gdy dochód rodziny przekracza kwotę, o której mowa w ust. 1 lub 2, pomnożoną przez liczbę członków danej rodziny o kwotę nie wyższą niż łączna kwota zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami przysługujących danej rodzinie w okresie zasiłkowym, na który jest ustalane prawo do tych świadczeń, zasiłek rodzinny wraz z dodatkami przysługuje w kwocie ustalonej zgodnie z ust.
- 3. W przypadku przekroczenia kwoty uprawniającej daną rodzinę do zasiłku rodzinnego, o której mowa w ust. 3, zasiłek rodzinny i dodatki do zasiłku rodzinnego przysługują w wysokości różnicy między łączną kwotą zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami, o której mowa w ust. 3, a kwotą, o którą został przekroczony dochód rodziny (art. 5 ust. 3a ustawy). Wedle natomiast art. 5 ust. 3b ustawy, łączną kwotę zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami, o której mowa w ust. 3, stanowi suma przysługujących danej rodzinie w danym okresie zasiłkowym:
- 1) zasiłków rodzinnych podzielonych przez liczbę miesięcy, na które danej rodzinie jest ustalane prawo do tych zasiłków;
- 2) dodatków do zasiłku rodzinnego, o których mowa w art. 10, art. 1 la, art. 12a i art. 13, podzielonych przez liczbę miesięcy, na które danej rodzinie jest ustalane prawo do tych dodatków;
- 3) dodatków do zasiłku rodzinnego, o których mowa w art. 9, art. 14 i art 15, podzielonych przez 12.
W rezultacie więc, za okres od 1 marca 2019 r. do 31 marca 2019 r. łączna kwota miesięczna świadczeń rodzinnych dla rodziny M. W. wynosiłaby 264,67 zł, zaś kwota przekroczenia kryterium dochodowego wynosi 1.003 zł (3.699 zł – 2.696 zł; 674,00 zł x 4 osoby = 2.696 zł). Ponieważ miesięczna kwota dochodu rodziny (3.699 zł) przekracza kwotę kryterium dochodowego (2.696 zł) o kwotę wyższą (1.003 zł) niż kwota możliwych do uzyskania świadczeń rodzinnych (264,67 zł) uznać – w ocenie organu odwoławczego – należało, że za okres od 1 marca 2019 r. do 31 marca 2019 r. stronie nie przysługiwały świadczenia rodzinne.
Z kolei w czasie od 1 kwietnia 2019 r. łączna kwota miesięczna świadczeń rodzinnych dla rodziny M. W. wynosiłaby 275,67 zł, zaś kwota przekroczenia kryterium dochodowego odpowiada wartości 1.003 zł (3.699 zł – 2.696 zł; 674 zł x 4 osoby – 2.696 zł). Ponieważ miesięczna kwota dochodu rodziny (3.699 zł) przekracza kwotę kryterium dochodowego (2.696 zł) o kwotę wyższą (1.003 zł) niż kwota możliwych do uzyskania świadczeń rodzinnych (275,67 zł), uznać należy, że również za okres od 1 kwietnia 2019 r. M. W. nie przysługiwały świadczenia rodzinne.
Dalej wyjaśniono, że zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., nienależnie pobranym świadczeniem jest świadczenie wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca świadczenie była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Powołany przepis dotyczy przypadków, gdy z określonych względów, w trakcie pobierania świadczenia odpadły przesłanki przysługiwania do niego prawa albo pojawiły się okoliczności uzasadniające zawieszenie lub wstrzymanie jego wypłaty. W takich okolicznościach jednak warunkiem uznania świadczenia za nienależnie pobrane jest pouczenie świadczeniobiorcy, że z wystąpieniem pewnych okoliczności należy wiązać określone zmiany w zakresie prawa do świadczeń. Powinność tę precyzuje art. 25 ust. 1 ustawy, który stanowi, że w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych osoba pobierająca świadczenie jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia rodzinne.
W rozpoznawanej sprawie okoliczność mogąca skutkować utratą prawa do świadczeń rodzinnych (niespełnienie kryterium dochodowego z powodu uzyskania dochodu) wystąpiła w trakcie pobierania przez stronę tych świadczeń. Oznacza to, że w wypadku skarżącej może mieć zastosowanie powołany w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przepis art. 30 ust 2 pkt 1 u.ś.r.. Przepis ten odnosi się bowiem do sytuacji, które zaistniały w trakcie pobierania świadczeń rodzinnych. Zastosowanie powołanej regulacji jest jednakże obwarowane dodatkowymi warunkami. Uznanie świadczenia za nienależnie pobrane (na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy) wymaga bowiem łącznego spełnienia trzech przesłanek. Dwie z nich powołany przepis wyraża wprost, stanowiąc o zaistnieniu – po przyznaniu prawa do świadczeń rodzinnych – okoliczności powodujących ustanie omawianego uprawnienia albo zawieszenie lub zmiany w zakresie realizacji przyznanego świadczenia – wstrzymanie wypłaty oraz wskazując na konieczność pouczenia osoby pobierającej świadczenie o tym, że zaistnienie określonych okoliczności wywołuje skutki prawne tego rodzaju.
Do okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń rodzinnych należy zaliczyć sytuację odpadnięcia pozytywnych lub wystąpienie przesłanek negatywnych, określonych w materialnoprawnych regulacjach ustawy (np. w odniesieniu do prawa do zasiłku rodzinnego jest przekroczenie kryterium dochodowego). Druga z przesłanek zastosowania art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy wyraża się, jak wyjaśniło SKO, w dopełnieniu przez organ obowiązku pouczenia osoby ubiegającej się o świadczenia, że wystąpienie określonych okoliczności skutkuje ustaniem prawa do świadczeń lub wstrzymaniem ich wypłaty.
W ocenie SKO, prawidłowe pouczenie osoby, o której mowa w art. 23 ust. 1 u.ś.r. o obowiązku zawiadomienia organu wypłacającego świadczenie o zaistnieniu okoliczności mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, a więc na jego ustanie, zawieszenie lub wstrzymanie wypłaty, jest tożsame z obowiązkiem pouczenia, określonym w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r..
Trzecia przesłanka zakwalifikowania świadczenia jako nienależnie pobranego nie wynika wprost z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy. Niemniej jednak – jak wskazał organ odwoławczy – można ją wyprowadzić z łącznej interpretacji art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy i art. 25 ust. 1 ustawy. Otóż dla postawienia osobie zarzutu pobrania nienależnego świadczenia konieczne jest ustalenie, że osoba ta wiedziała o zaistnieniu jednej z okoliczności mających wpływ na ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń albo wstrzymania ich wypłaty, a mimo to nie dopełniła niezwłocznie obowiązku zawiadomienia, określonego w art. 25 ust. 1 ustawy.
W stanie faktycznym sprawy, w decyzji przyznającej stronie zasiłek rodzinny na dzieci na okres 2018/2019 zawarto informację, że w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych uposażona jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia rodzinne. Pouczenie tej treści było także zawarte we wniosku, który strona złożyła w październiku 2018 r. Zapoznanie się z tym pouczeniem strona potwierdziła natomiast własnoręcznym podpisem. Jednocześnie strona nie dopełniła obowiązku niezwłocznego poinformowania organu o zmianie sytuacji dochodowej jej rodziny, tj. o podjęciu przez nią zatrudnienia w styczniu 2019 r. Informację tę organ powziął dopiero w sierpniu 2019 r.
Wobec tego, w ocenie organu odwoławczego, w rozpoznawanej sprawie wystąpiła przesłanka uznania wypłaconych świadczeń rodzinnych za okres od 1 marca 2019 r. do 31 sierpnia 2019 r. za nienależnie pobrane i podlegające zwrotowi.
Na koniec Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyjaśniło, że zgodnie z art. 30 ust. 9 u.ś.r. organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Niemniej jednak wszczęcie postępowania w sprawie zastosowania ulgi wymaga odrębnego wniosku i może nastąpić dopiero po ustatecznieniu się decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżąca zarzuciła decyzji organu drugiej instancji błędne zastosowanie podstawy prawnej oraz nieprawidłowe wykonanie naliczeń z pominięciem okoliczności sprawy i wykładni obowiązujących przepisów, w szczególności ustawy z 28 listopada 2003 r, o świadczeniach rodzinnych. Na tej podstawie skarżąca wystąpiła o uchylenie kwestionowanej decyzji w całości.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o oddalenie skargi.
Z urzędu należy wskazać, że decyzją z dnia 26 listopada 2018 r. (nr. DZSW/ZR/027599/2018) Prezydent Wrocławia, na skutek wniosku strony, przyznał jej świadczenie w formie:
- - zasiłku rodzinnego na dziecko w wieku od 5 do 18 lat (I. K.) w kwocie 124 zł miesięcznie na okres od 1 listopada 2018 r. do 31 marca 2019 r.; kwota przyznana po zmianie grupy wiekowej wynosiła 135 zł miesięcznie na okres od 1 kwietnia 2019 do 31 października 2019;
- - zasiłku rodzinny na dziecko w wieku od 5 do 18 lat (S. W.) w kwocie 124 zł miesięcznie na okres od 1 listopada 2018 r. do 31 października 2019 r.;
- - dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2019/2020 przyznany na I. K. w kwocie 100 zł, jednorazowo płatny we wrześniu 2019 roku;
- - dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2019/2020 przyznany na S. W. w kwocie 100 zł, jednorazowo płatny we wrześniu 2019 roku.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje
Kognicja sądu administracyjnego ogranicza się do zbadania legalności, tj. zgodności zaskarżonych decyzji z przepisami prawa materialnego i procesowego. Powyższa zasada wynika z art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021r. poz. 137). Jedynie w przypadku istnienia istotnych wad postępowania lub naruszenia przepisów prawa materialnego mających wpływ na wynik sprawy, zgodnie z art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325, dalej: p.p.s.a.) następuje uchylnie decyzji administracyjnej lub stwierdzenie jej nieważności przez sąd. Negatywna zatem ocena zaskarżonych do sądu administracyjnego decyzji, pod kątem ich zgodności z prawem powoduje konieczność wyeliminowania ich z obrotu prawnego i ponowne rozpatrzenie sprawy przez właściwe organy z uwzględnieniem wytycznych zawartych w uzasadnieniu wydanego w sprawie wyroku.
Wskazać również należy,że rozstrzygając daną sprawę, wojewódzki sąd administracyjny nie jest związany zawartymi w skardze zarzutami i sformułowanymi w niej wnioskami, lecz ocenia ją w całokształcie okoliczności faktycznych i prawnych danej sprawy, o czym stanowi art.134 § 1 p.p.s.a.
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie albowiem kwestionowane przez stronę rozstrzygniecie Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu odpowiada prawu.
Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 30 ust. ust. 1 i 2 pkt 1 u.ś.r. Z przepisów tych wynika, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Wśród przesłanek uznania świadczenia rodzinnego za nienależnie pobrane ustawodawca wymienia m.in. przypadek, gdy świadczenia rodzinne wypłacono mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń.
W sprawie, okoliczności sporne dotyczą zasadności uznania za nienależnie pobrane świadczeń rodzinnych przyznanych stronie na mocy decyzji z dnia 26 listopada 2018 r. na dwójkę dzieci, na okres zasiłkowy 2018/2019 i zobowiązania strony do ich zwrotu.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji SKO podało, że w trakcie pobierania przez stronę przyznanych jej na mocy wspomnianej decyzji świadczeń rodzinnych wystąpiła okoliczność skutkująca utratą prawa do ich pobierania, a mianowicie, strona osiągnęła dochód (z tytułu umowy o pracę zawartej w dniu 10 stycznia 2019 r.), który spowodował przekroczenie kryterium dochodowego, uprawniającego do świadczeń rodzinnych. Jednocześnie organ zaakcentował, że skarżąca nie poinformowała o tym fakcie organu, choć przy składania wniosku oraz w decyzji o przyznaniu świadczeń otrzymała pouczenie o obowiązku poinformowania organu o fakcie uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. O fakcie organ powziął wiedzę w sierpniu 2019 r.
Zdaniem Sądu, na tle zarysowanego sporu SKO we Wrocławiu dokonało prawidłowej subsumcji stanu faktycznego pod normę z art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. i art. 30 ust. 1 u.ś.r. Zastosowanie tych przepisów w sprawie znajdowało uzasadnienie w należycie zebranym materiale dowodowym, a zatem w sprawie organ nie naruszył ani przepisów procesowych, ani przepisów prawa materialnego.
Przyjęte w sprawie ustalenia faktyczne w zakresie tego, że skarżąca podjęła w styczniu 2019 r. zatrudnienie i uzyskała z tego tytułu dochód miesięczny w kwocie 3.099 zł nie były kwestionowane przez skarżącą. Podobnie, skarżąca nie negowała faktu, że otrzymała pouczenie w zakresie m.in. obowiązku niezwłocznego zgłoszenia organowi pomocowemu faktu uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. Wspomniane okoliczności faktyczne, stanowiące jedną z podstaw wydane w sprawie rozstrzygnięcia znajdują potwierdzenie w zebranym w sprawie materiale dowodowym.
Jak wynika z akt sprawy, w dniu 10 stycznia 2019 r. strona podjęła zatrudnienie (na podstawie umowy o pracę) w Policealnej Szkole "[...]" we W. Zgodnie ze znajdującą się w aktach administracyjnych umową o pracę, umowa ta została zawarta na czas nieokreślony, z wynagrodzeniem 4.354,01 zł brutto (3.099 zł netto). O fakcie podjęcia zatrudniania strona nie poinformowała organu pomocowego.
W zaskarżonej decyzji organ drugiej instancji trafnie zwrócił uwagę, że nowa okoliczność faktyczna w postaci podjęcia przez skarżącą zatrudnienia w Policealnej Szkole "[...]" we W. wystąpiła w trakcie pobierania przez stronę świadczeń rodzinnych. W konsekwencji, zasadnie wskazując na treść art. 5 ust. 4b i art. 3 pkt 2 i 2a u.ś.r. przyjął, że w przypadku rodziny wnioskodawczyni, począwszy od lutego 2019 r., dochód miesięczny wyniósł 3.699,00 zł (600,00 zł dochodu za 2017 r. oraz dochód uzyskany w 2019 r.), a dochód na osobę w rodzinie – kwotę 924,75 zł i przekraczał kryterium dochodowe (674 zł), obowiązujące wedle stanu prawnego znajdującego w sprawie.
Sąd nie stwierdza przy tym nieprawidłowości przy przedstawionym w zaskarżonej decyzji sposobie wykładni art. 5 ust.3-3b u.ś.r. i za niewadliwe uznaje przedstawione w tej decyzji, na kanwie tego przepisu, szczegółowe wyliczenie organu, prowadzące w sumie do konstatacji, że po ponownym przeliczeniu dochodu, skarżącej nie mogły przysługiwać świadczenia rodzinne ani za okres za 1 marca do 31 marca 2019 r., ani za okres od 1 kwietnia 2019 r.
Wymienione okoliczności, przy uwzględnieniu faktu, że skarżąca została pouczona o obowiązku zgłoszenia uzyskania dochodu w organie pomocowym w sumie uprawniały, zdaniem Sądu, organ do oceny, że wypłacone stronie w okresie od dnia 1 marca 2019 r. do dnia 31 sierpnia 2019 r. świadczenia rodzinne były świadczeniami nienależnie pobranymi, a strona, po myśli art. 30 ust. 1 u.ś.r. zobowiązana jest do ich zwrotu. W rozwinięciu tego wątku należy wskazać, że treść art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. wymienia dwa warunki, których zaistnienie powoduje, że mamy do czynienia z nienależnie pobranym świadczeniem. Pierwszy warunek to istnienie okoliczności, powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo uzyskanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub części, drugi, to pouczenie osoby pobierającej świadczenia o sytuacji braku prawa do ich pobierania. Pouczenie spełnia wymogi prawidłowego wówczas, gdy jest zredagowane w sposób zrozumiały dla konkretnej osoby i w taki sposób, aby mogła jego treść odnieść do swojej sytuacji, by następnie wiedzieć, że określona okoliczność w jej sytuacji ma znaczenie dla przyznania jej uprawnienia, a jej zaistnienie rodzi po jej stronie obowiązek poinformowania organu o tym fakcie.
W ocenie Sądu, wymóg prawidłowego pouczenia strony został w sprawie spełniony. Jak wynika z treści pouczenia zawartego pod uzasadnieniem decyzji z dnia 26 listopada 2018 r., przyznającej stronie prawo do zasiłku rodzinnego na dwoje dzieci i dodatku do tego zasiłku, strona została poinformowana o tym, że w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, w szczególności, uzyskania dochodu rozumianego jako m.in. jako uzyskanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, obowiązana jest ona do niezwłocznego powiadomienia o tym o tym organu właściwego, wypłacającego świadczenie rodzinne, a nadto, że niezgłoszenie tej okoliczności może skutkować powstaniem nienależnie pobranych świadczeń, które podlegają zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami. Trafnie zwraca przy tym uwagę organ drugiej instancji w zaskarżonej decyzji, że pouczenie m.in. o tej treści zawarte było także na formularzu wniosku, jaki strona złożyła w październiku 2018 r., inicjując postępowanie administracyjne w przedmiocie ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego (str. 9 formularza).
Trafnie również akcentuje ten organ, że zapoznanie się z tym pouczeniem skarżąca potwierdziła własnoręcznym podpisem. Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 6 grudnia 2018 r., sygn. akt II SA/Lu 675/18, że złożenie podpisu pod pouczeniem i oświadczeniem stanowi dowód na zrozumienie i przejęcie do wiadomości podpisanej treści. Żaden przepis ustawy o świadczeniach rodzinnych nie nakłada na organ obowiązku ustalania, czy strona wnosząca o przyznanie świadczenia rodzinnego zrozumiała treść pouczenia, które podpisała.
W sumie, Sąd nie stwierdził podstaw do uznania, by przy wydawaniu zaskarżonej decyzji doszło do naruszenia art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 u.ś.r. Jak już podkreślono, w sprawie, zastosowanie przepisów prawa materialnego poprzedzone zostało zebraniem materiału dowodowego w sposób dający organom administracji publicznej podstawę do wydania rozstrzygnięcia o treści jak w decyzji z dnia 4 października 2019 r. oraz dnia 9 grudnia 2019 r. Zarówno decyzja organu pierwszej, jak i drugiej instancji spełnia wymogi z art. 107 § 1 k.p.a.
Wskazać też należy, że stwierdzenie w jednej decyzji administracyjnej zarówno o istnieniu nienależnie pobranych świadczeń, jak i orzeczenie o ich zwrocie uznać należało za prawidłowe (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 2188/17).
W nawiązaniu do podniesionego prze stronę na etapie odwołania od decyzji pierwszoinstancyjnej zarzutu, że w decyzji z dnia 4 października 2019 r. nie wskazano łącznej kwoty ani daty wymagalności odsetek należy wyjaśnić, że nie narusza przepisów prawa brak dokonywania takich szczegółowych wyliczeń. Co zasady bowiem kwestie dotyczące egzekwowania należnych odsetek należą do zakresu działania organów egzekucyjnych, które działają na podstawie przepisów ustawy o postepowaniu egzekucyjnym w administracji. Podobny pogląd został wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 21 stycznia 2020 r., II SA/Łd 732/19, dostępny na stronie - http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Wbrew stanowisku strony, dokonane w sprawie przeliczenie dochodu było prawidłowe i znajdowało uzasadnienie w przepisach prawa. W sprawie, okresem zasiłkowym był okres 2018/2019. Rokiem kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy był rok 2017 r., a zatem osiągnięty w tym roku dochód – z zastrzeżeniami wynikającymi z art. 5 ust. 4-4c uś.r. – stanowi podstawę ustalenia prawa do zasiłku, również dodatków do tego zasiłku, z uwzględnieniem określonego w art. 5 ust. 1 u.ś.r. kryterium dochodowego.
Zgodnie z art. 5 ust. 4b u.ś.r., w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym (podkreśl. Sądu) poprzedzającym okres zasiłkowy dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, dochodu osoby uczącej się lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych. W stanie faktycznym sprawy, przy przeliczeniu dochodu organy uwzględniły dochód za 2017 r. oraz dochód uzyskany w lutym 2019 r. (jako miesiącu następującym po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu), co odpowiadało normie z art. 5 ust. 4b u.ś.r.
Także wynikająca z decyzji z dnia 4 października 2019 r. łączna kwota świadczeń rodzinnych uznanych za nienależnie pobrane, do których zwrotu została zobowiązana strona nie budzi zastrzeżeń Sądu.
Kierując się przedstawioną argumentacją, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. wniesioną w sprawie skargę w całości oddalił.