Uzasadnienie
Przedmiotem skargi T. S. (dalej: skarżący) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu (dalej: SKO, organ odwoławczy) z dnia 13 lutego 2023 r. nr SKO 4304/113/23 utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Obornik Śląskich (dalej: Burmistrz, organ pierwszej instancji) z dnia 15 grudnia 2022 r. nr 127/ODM/DW/2022 o odmowie przyznania skarżącemu dodatku węglowego.
Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji i akt administracyjnych sprawy wynika, ze skarżący w dniu 27 września 2022 r. złożył wypłatę dodatku węglowego. Oświadczył w nim, że prowadzi wieloosobowe gospodarstwo domowe, a głównym źródłem ogrzewania jest kocioł na paliwo stałe.
Z deklaracji dotyczącej źródeł ciepła i źródeł spalania paliw, złożonej dla gospodarstwa domowego skarżącego w dniu 30 maja 2022 r, wynika, że rodzajem stosowanego paliwa stałego jest pellet drzewny.
Pismem z 30 listopada 2022 r. - organ pierwszej instancji zawiadomił skarżącego – w trybie art. 10 i art. 79a ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2022 r., poz. 2000; dalej: k.p.a.) – o niespełnieniu przez skarżącego warunku przyznania dodatku węglowego, co skutkować będzie wydaniem decyzji odmownej. Wskazał, że wedle ustaleń w sprawie, źródło ciepła znajdujące się w miejscu zamieszkania skarżącego zasilane jest pelletem drzewnym. Poinformował też o prawie skarżącego do wypowiedzenia się w sprawie zebranych dowodów wyznaczając 7-dniowy termin. Zawiadomienie to doręczone zostało skarżącemu w dniu 7 grudnia 2022 r.
W dniu 12 grudnia 2022 r. skarżący oświadczył, że omyłkowo wypełnił formularz dotyczący dodatku węglowego, a jego zamiarem było złożenie wniosku o wypłatę dodatku dla gospodarstw domowych z tytułu wykorzystania niektórych źródeł ciepła. Wskazał, że formularze te są do siebie podobne. Do pism załączył wniosek o wypłatę dodatku dla gospodarstw domowych z tytułu wykorzystania niektórych źródeł ciepła.
Decyzją z dnia 15 grudnia 2022 r. organ pierwszej instancji na podstawie art. 2 ust. 2 i art. 16 ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz.U. z 2022 r., poz. 1692 ze zm.; dalej: u.d.w.) odmówił przyznania dodatku węglowego. W uzasadnieniu wskazał, że skarżący nie spełnił warunku przyznania dodatku węglowego, ponieważ zgłoszone do Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków (dalej: CEEB) źródło ciepła jest zasilane pelletem drzewnym.
W wyniku rozpatrzenia odwołania zaskarżoną decyzją SKO utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu przywołało warunki i zasady przyznania dodatku węglowego oraz warunki i zasady przyznania dodatku dla gospodarstw domowych, który reguluje ustawa z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw (Dz.U. z 2022, poz. 1967; dalej: ustawa o dodatku do gospodarstw domowych). Wskazało, że na podstawie nowelizacji u.d.w. z 15 września 2022 r. (art. 2 ust. 5a) dodatek węglowy nie przysługuje gospodarstwom domowym objętym pozytywnie rozpatrzonym wnioskiem o wypłatę dodatku dla gospodarstw domowych (przysługującym w przypadku zasilania pelletem drzewnym m.in. kotła na paliwo stałe). Ustaliło, w oparciu o zebrane w sprawie dokumenty, że skarżący w miejscu zamieszkania korzysta ze źródła ciepła w postaci kotła na paliwo stałe, które zasilane jest pelletem drzewnym, a nie węglem lub jego pochodnymi.
Treść wniosku skarżącego z dnia 27 września 2022 r. jest jednoznaczna i brak jest podstaw do jego precyzowania czy uzupełnienia, natomiast zmiana żądania po dniu 30 listopada 2022 r. (ostateczny termin składania wniosków dla obu dodatków) organ odwoławczy uznał za nieskuteczną i prowadzącą do obejścia prawa. Podkreśliło też, że ze względu na brzmienie art. 2 ust. 1 w dniu złożenia wniosku o wypłatę dodatku węglowego możliwe było złożenie wniosku o wypłatę dodatku do gospodarstw domowych. W konsekwencji uznało, że dodatek węglowy nie mógł być przyznany skarżącemu. Dodatkowo wskazało, ze organ pierwszej instancji powinien rozważyć zastosowanie w sprawie art. 25a ustawy o dodatku do gospodarstw domowych. Co do zarzutów odwołania uznał je za bezzasadne.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżący wniósł o uchylenie decyzji SKO i decyzji Burmistrza. Szczegółowo opisał przebieg sprawy akcentując, że pomylił formularze, a zamiarem skarżącego było wnioskowanie o wypłatę dodatku do gospodarstw domowych. O omyłce zorientował się po otrzymaniu zawiadomienia o zamiarze wydania przez Burmistrza decyzji odmownej w sprawie dodatku węglowego i złożył w tym zakresie pisemne wyjaśnienia. Argumentował, ze działanie organów narusza art. 10 i art. 9 k.p.a. Prośba skarżącego o korektę i złożony wniosek zostały potraktowane przez organ jako nowy wniosek, a ze względu na zawiadomienie skarżącego o zamiarze wydania negatywnej decyzji ws. dodatku węglowego po terminie 30 listopada 2022 r., ostatecznie skarżący został pozbawiony dofinansowania do gospodarstwa domowego. Zarzucił bezczynność organu w rozpatrywaniu wniosku skarżącego. Przywołał ponadto informacje zamieszczone w publikatorach Ministerstwa Klimatu i Środowiska odnoszące się do możliwości korygowania niewłaściwie wypełnionych wniosków.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023, poz. 1634 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.).
W razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części, co wynika z art. 151 p.p.s.a. Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika natomiast, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Na podstawie art. 135 p.p.s.a. sąd nie jest związany granicami. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.
Poddane kontroli legalności Sądu decyzje dotyczą odmowy przyznania dodatku węglowego ze względu na niespełnioną przesłankę z art. 2 ust. 1 i ust. 3 u.d.w. Organy obu instancji ustaliły – w oparciu o wniosek skarżącego i deklarację CEEB – że w gospodarstwie domowym skarżącego głównym źródłem ciepła jest kocioł na paliwo stałe zasilany pelletem drzewnym. Wskazały, że pellet drzewny nie jest paliwem stałym, o którym mowa w art. 2 ust. 3 u.d.w., wobec czego uznały, że skarżącemu dodatek węglowy nie może być przyznany.
Skarżący kwestionuje obie decyzje wskazując, że w ogóle nie starał się o wypłatę dodatku węglowego. Omyłkowo wypełnił formularz przeznaczony dla tego dodatku, co skorygował po otrzymaniu zawiadomienia o zamiarze wydania decyzji odmownej w tej sprawie. Wyjaśniał organom, najpierw przed wydaniem decyzji w pierwszej instancji, a następnie w odwołaniu, że zamiarem skarżącego było złożenie wniosku o wypłatę dodatku dla gospodarstw domowych. Poinformowanie skarżącego o zamiarze wydania decyzji odmownej pismem z dnia 30 listopada 2022 r. (w sytuacji gdy wniosek złożył w dniu 27 września 2022 r.) uniemożliwiło mu skorygowanie omyłki przed terminem ustawowym (30 listopada 2022 r.), po upływie którego wnioski są pozostawiane bez rozpatrzenia.
Skarga podlegała uwzględnieniu.
W sprawie stan faktyczny jest jednoznaczny. Z akt administracyjnych sprawy wynika, a organy fakt ten przyznają, że źródłem ogrzewania u skarżącego jest kocioł na paliwo stałe zasilany pelletem drzewnym. Skarżący w dniu 27 września 2022 r. złożył wniosek o przyznanie dodatku węglowego, który - wskutek zawiadomienia z dnia 30 listopada 2022 r. o zamiarze wydania decyzji odmownej w sprawie dodatku węglowego - skorygował oświadczając pisemnie w dniu 12 grudnia 2022 r., że w rzeczywistości wnioskował o przyznanie dodatku do gospodarstw domowych. Wyjaśnił też, że omyłkowo złożył wniosek na formularzu przeznaczonym dla dodatku węglowego, który różni się jedynie tytułem od wniosku o wypłatę dodatku do gospodarstw domowych.
Taki stan faktyczny nie upoważniał organów obu instancji do prowadzenia i rozstrzygnięcia sprawy o wypłatę dodatku węglowego oraz zignorowania oświadczenia skarżącego z dnia 12 grudnia 2022 r. co do rzeczywistego zakresu żądania objętego wnioskiem z 27 września 2022 r.
Trzeba podkreślić, że przepisy u.d.w. określają szczegółowe zasady prowadzenia postępowania administracyjnego w sprawie dodatku węglowego.
Wniosek o wypłatę dodatku węglowego składa się w terminie do dnia 30 listopada 2022 r., w gminie właściwej ze względu na miejsce zamieszkania osoby składającej ten wniosek (art. 2 ust. 9 i 12 u.d.w.).
Zgodnie z art. 2 ust. 1 u.d.w. dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego, jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy.
Zgodnie z definicją zawartą w art. 2 ust. 3 u.d.w. paliwem stałym jest węgiel kamienny, brykiet lub pellet zawierające co najmniej 85% węgla kamiennego.
Postępowanie o wypłatę dodatku węglowego wszczynane jest co do zasady na wniosek strony, a w niektórych przypadkach może być wszczęte także z urzędu (art. 2 ust. 15f u.d.w.).
Dokonując zatem weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego, Burmistrz zobowiązany był uwzględnić informacje zebrane w toku postępowania, czyli deklarację CEEB, jak również oświadczenie skarżącego z dnia 12 grudnia 2022 r. i dopiero ustalić, jaki jest przedmiot żądania skarżącego.
Tymczasem zarówno organ pierwszej instancji, jak organ odwoławczy - wbrew przepisom postępowania, tj. art. 7, art. art. 77, art. 79a i art. 80 k.p.a. - rozpoznały wniosek skarżącego bez tych ustaleń. W tym zakresie natomiast skarżący konsekwentnie w toku postępowania powołuje się na omyłkę w wyborze formularza wniosku o dodatek. Omyłkę dostrzegł dopiero z chwilą uzyskania zawiadomienia Wójta – w dniu 7 grudnia 2022 r. - o zamiarze wydania decyzji odmownej w sprawie wypłaty dodatku węglowego. Omyłkę tę wyjaśnił i złożył wniosek na właściwym formularzu, co organy obu instancji winny były uwzględnić także z uwagi na zasadę zaufania do organów władzy, wyrażoną w art. 8 § 1 k.p.a. Z art. 2 ust. 10 u.d.w. wynika, że wypłata dodatku węglowego następuje nie później niż w terminie do dwóch miesięcy od złożenia wniosku. Tymczasem organ pierwszej instancji, po upływie tego terminu, pismem dopiero z 30 listopada 2022 r. zawiadomił skarżącego, że wyda decyzję odmowną, uniemożliwiając skarżącemu dochowanie terminu złożenia wniosku o dodatek dla gospodarstw domowych. Nie prowadził przy tym żadnego postępowania wyjaśniającego w sprawie dodatku węglowego.
W tym stanie rzeczy, Sąd nie ma wątpliwości, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Burmistrza naruszają zasadę prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), ponieważ nie został należycie wyjaśniony stan faktyczny sprawy, który skarżący kwestionował w toku postępowania już przed organem pierwszej instancji. Organy obu instancji zignorowały wskazane przez skarżącego okoliczności i uczyniły przedmiotem sprawy pierwotny, a wedle skarżącego błędny, wniosek o wypłatę dodatku węglowego. W konsekwencji naruszone zostały zasady postępowania dowodowego (art. 77, art. 80 k.p.a.), ponieważ organ, mimo że poinformował w trybie art. 79a k.p.a. o niespełnieniu przez skarżącego przesłanek wypłaty dodatku węglowego, jednocześnie pominął wyjaśnienia skarżącego w tym zakresie, które zasadniczo zmieniały przedmiot żądania. Ostatecznie, przedwcześnie i błędnie przyjął, że skarżący wnioskował o wypłatę dodatku węglowego, a nie dodatku dla gospodarstw domowych.
Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza z dnia 15 grudnia 2022 r.
W ponownym postępowaniu organ uwzględni wyjaśnienia skarżącego w zakresie przedmiotu wniosku z 27 września 2022 r., złożone w dniu 12 grudnia 2022 r.