Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiuz 24 czerwca 2020 r., sygn. akt IV SA/Wr 235/20

Uzasadnienie

Przedmiotem sprzeciwu D. W. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej: SKO) w L. z dnia [...] kwietnia 2020 r. ([...]), wydana na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256, dalej: k.p.a.), którą organ odwoławczy uchylił zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji, odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na M. W.. W uzasadnieniu organ drugiej instancji podniósł (między innymi), że powodem odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia przez organ pierwszej instancji była okoliczność, że osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury z ZUS.

Od decyzji odmownej do SKO odwołała się D. W.. Podniosła, że decyzja jest dla niej niesprawiedliwa, nie uwzględnia jej sytuacji życiowej. M. W. (podopieczna) urodziła się z przepukliną oponowo-rdzeniową, wymagała zabiegów rehabilitacyjnych, była kilkukrotnie operowana. Obecnie ma [...] lat i nadal wymaga nieustającej opieki, dlatego skarżąca była zmuszona zrezygnować z pracy zawodowej, aby nią się opiekować.

Orzekając w wyniku odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. po pierwsze wskazało, że warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń określa ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111). Świadczeniami rodzinnymi, w rozumieniu ustawy (art.

1. 2) są między innymi świadczenia opiekuńcze, w tym świadczenie pielęgnacyjne. Materialnoprawną podstawą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest art. 17 ust. 1, w świetle którego świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1. 1) matce albo ojcu,
2. 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3. 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4. 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
5. - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie z ustępem 1b przywołanego przepisu świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1. 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub
2. 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Nadto organ wyjaśnia, że stosownie do art. 17 ust. 3 ustawy od 1 stycznia 2020 r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w wysokości 1830,00 zł miesięcznie, zaś w roku 2019 było to 1583 zł. Kwoty te wynikają z odpowiednich obwieszczeń Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Socjalnej. Organ zwrócił także uwagę na fakt, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli:

1. 1) osoba sprawująca opiekę:
2. a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym,
3. b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;
4. 2) osoba wymagająca opieki:
5. a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,
6. b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu;
7. 3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury;
8. 4) (uchylony);
9. 5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;
10. 6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

Jak wskazuje SKO, jedyną przyczyną odmowy przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego przez organ pierwszej instancji jest fakt, że ma ona ustalone prawo do emerytury i pobiera emeryturę z ZUS. Kolegium zwróciło uwagę, że w stanie faktycznym sprawy należy ustalić związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością opieki strony nad córką. SKO w uzasadnieniu decyzji zauważa, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie, która wywiązuje się z obowiązku alimentacyjnego na rzecz podopiecznego w ten sposób, że sprawuje bezpośrednią opiekę nad osobą niepełnosprawną i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestała działalności zawodowej. Chodzi o taką sytuację, w której rezygnacja z zatrudnienia jest decyzją całkowicie świadomą, dotyczy osoby zdolnej do zatrudnienia - także ze względu na wiek. Organ zwraca uwagę, że norma zawarta w art. 17 ust. 1 ustawy nie zakreśla żadnych terminów, co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki.

Podkreśla, że jest to świadczenie przyznawane na wniosek, a zatem to od wnioskodawcy zależy więc, czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia o nie wystąpi. W podsumowaniu stwierdza, że nie wyklucza przyznania świadczenia pielęgnacyjnego rezygnacja z zatrudnienia z powodu opieki nad niepełnosprawnym, która miała miejsce miesiąc, rok, czy 25 lat przed złożeniem wniosku, pod warunkiem oczywiście, że ten stan w odniesieniu do tego samego niepełnosprawnego i jego opiekuna trwa.

SKO nie kwestionuje, że M. W. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, jak również i tego, że niepełnosprawność istnieje od urodzenia i że od urodzenia wymaga ona stałej opieki i pielęgnacji. Nie podważa, że opiekę tę sprawuje wnioskodawczyni. Zwraca jednak uwagę na to, że podnoszona przez stronę w odwołaniu kwestia konieczności zrezygnowania z dotychczasowego zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad dzieckiem i konieczność podjęcia zatrudnienia na ½ etatu celem osiągnięcia stażu wymaganego dla celów emerytalnych nie była w ogóle przedmiotem weryfikacji i analizy organu pierwszej instancji. W nawiązaniu do powyższego SKO wskazuje, że sądy administracyjne wiążą z rezygnacją z zatrudnienia w rozumieniu art. 17 ust.

1. 1. u.ś.r. także okoliczność uzyskania wcześniejszej emerytury z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem (wyrok WSA w Poznaniu z dnia 4 marca 2020 r., sygn. akt II SA/Po 909/19).

W tym kontekście organ odwoławczy podnosi, że jedynym dokumentem (i to o charakterze pośrednim) świadczącym o tym, że wnioskodawczyni pozostawała w zatrudnieniu jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) Oddział w L. z dnia [...] lipca 2015 r. (nr [...]), z której wynika, że wnioskodawczyni przyznano emeryturę w wieku [...] lat, a zatem zasadniczo z powodu osiągnięcia wieku uprawniającego do otrzymania tego świadczenia, a nie z powodu rezygnacji z zatrudnienia, tak jak to ma miejsce w przypadku uzyskania prawa do wcześniejszej emerytury z powodu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. SKO zwraca jednocześnie uwagę na znajdującą się we wspomnianej decyzji ZUS adnotację wskazującą na wcześniejsze nabycie przez stronę prawa do emerytury i w tym kontekście wskazuje na konieczność ustalenia z jakiego powodu to nastąpiło i w oparciu o jakie regulacje prawne.

Organ zwraca przy tym uwagę na aktualne orzecznictwo administracyjne, traktujące o relacji pomiędzy prawem do świadczenia pielęgnacyjnego a ustalonym prawem do emerytury opiekuna. Dalej uzasadnienie decyzji szeroko omawia kwestie rozbieżności w orzecznictwie w zakresie będącym przedmiotem sprawy. W konkluzji organ wyraża pogląd, że istnieje możliwość przyznania osobom spełniającym warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego a pobierającym emeryturę – świadczenia w pełnej wysokości określonej w art. 17 ust. 3 u.ś.r. Warunkiem niezbędnym do przyznania tego świadczenia jest dokonanie przez osobę uprawnioną wyboru jednego z tych świadczeń. Nie gwarantowałaby bowiem zasady równości taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., która umożliwiałaby osobom pobierającym emeryturę dodatkowo świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości. W przypadku zbiegu uprawnień do świadczeń ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną.

W tym kontekście organ wskazuje na art. 27 ust. 5 ustawy i art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 53, ze zm.). W tej sytuacji, zdaniem organu odwoławczego, należy uznać (za przytoczonym w motywach orzecznictwem sądowym), że osoba która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać a pobiera emeryturę winna dokonać wyboru jednego z tych świadczeń i zrezygnowania z pobierania świadczenia niższego. Kolegium nawiązało do treści art. 9 i art. 79a k.p.a., stosownie do których organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania, a także, o możliwości wypowiedzenia się w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony.

SKO wskazuje, że w realiach tej sprawy organ pierwszej instancji zaniechał poinformowania skarżącej, że ma możliwość wyboru świadczenia. Organ nie zawiadomił strony o możliwości zawieszenia prawa do emerytury, wstrzymania jej wypłaty i przedłożenia decyzji w tym zakresie, nie wezwał do przedłożenia brakujących dokumentów, co umożliwiłoby ewentualną wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości.

Na koniec Kolegium wyjaśnia, że z uwagi na fakt, że dla opiekunów pobierających emerytury złożenie wniosku o ich zawieszenie i wstrzymanie wypłaty może się wiązać z obawą pozostawania bez środków do życia (zgodnie z art. 135 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS następuje nie wcześniej niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek o wznowienie wypłaty, bądź z obawą czy świadczenie w ogóle zostanie przyznane, na organie I instancji przed wezwaniem do złożenia wymaganej decyzji o wstrzymaniu wypłaty ciąży obowiązek ustalenia czy w realiach sprawy wezwanie jest celowe. Organ musi więc w pierwszej kolejności ustalić, że wnioskodawczyni, poza tylko wykazaniem okoliczności związanej z prawem do emerytury spełnia wszystkie przesłanki do przyznania jej świadczenia z art. 17 u.ś.r. (wykazanie związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem opieki nad córką, a rezygnacją z zatrudnienia). W przypadku uznania, że przesłanek tych nie spełnia z innych przyczyn niż wskazane w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wezwanie nie powinno być do strony kierowane.

Całokształt podniesionych wyżej zastrzeżeń powoduje, że (zdaniem organu drugiej instancji) sprawa nie została należycie wyjaśniona i w zw. z tym doszło do naruszenia przepisów art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a., a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie.

Sprzeciw od ostatecznej decyzji złożyła osobiście wnioskodawczyni. Zarzuciła, że kwestionowane rozstrzygnięcie nie uwzględnia stanu faktycznego sprawy, tj. sytuacji jej i jej niepełnosprawnego dziecka. Strona wskazuje na aktualne orzecznictwo sądów administracyjnych, którego (jej zdaniem) nie uwzględnił w swoim orzeczeniu organ odwoławczy. W szczególności skarżąca zwróciła uwagę na wyrażoną (między innymi) w wyroku NSA, wydanym w sprawie I OSK 757/19 tezę, że "narusza zasadę równości taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., która pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do emerytury (renty) w wysokości niższej niż to świadczenie". Strona wyjaśnia, że ma przyznaną emeryturę i że w stosunku do niej nie zastosowano interpretacji aktualnie stosowanej przez sądy administracyjne – czyli opiekun mający ustalony prawo do emerytury (jak strona) może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, które powinno zostać przyznane w kwocie będącej różnicą pomiędzy wysokością świadczenia pielęgnacyjnego, które powinno być przyznane, a otrzymywaną emeryturą.

W uzasadnieniu sprzeciwu strona opisuje stan faktyczny sprawy, w tym schorzenia niepełnosprawnej córki (w tym współistniejące z tymi z którymi się urodziła). Autorka sprzeciwu opisuje jakie wydatki musiała ponieść, aby dostosować mieszkanie do potrzeb niepełnosprawnej córki i podkreśla, że staraniem rodziny jest ona stale edukowana i rehabilitowana. Na koniec wnioskodawczyni podkreśla swoje głębokie niezadowolenie z wydawania decyzji odmawiających stronie prawa równego traktowania z osobami pobierającymi świadczenia pielęgnacyjne w wysokości aktualnie obowiązujących przepisów i wnosi o przesłuchanie dwóch świadków, zawnioskowanych w sprzeciwie.

W doręczonej sądowi odpowiedzi na sprzeciw organ wniósł o jego oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki sąd administracyjny zważył:

Sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej z punktu widzenia zgodności z prawem, o ile ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz.1660). W rozpoznawanej sprawie istotne jest także i to, że w dniu 1 czerwca 2017 r. weszła w życie ustawa z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 2017, poz. 935 dalej: "ustawa nowelizująca" lub "nowela"). Zgodnie z art. 9 pkt 7 ustawy nowelizującej, w dziale III ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi po rozdziale 3 dodano rozdział 3a zatytułowany "Sprzeciw od decyzji". Artykuł 64a noweli stanowi, że od decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. skarga nie przysługuje, jednakże strona niezadowolona z treści decyzji może wnieść od niej sprzeciw. Postępowanie w sprawie sprzeciwu zostało znacznie uproszczone, albowiem organ administracji nie musi udzielać odpowiedzi na skargę (art. 64c § 4), w postępowaniu przed sądem nie biorą udziału uczestnicy, a jedynie strona skarżąca i organ, który wydał zaskarżoną decyzję (art. 64b § 3), sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 64d § 1).

Skróceniu uległy też terminy procesowe: sprzeciw wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skarżącemu decyzji (art. 64c. § 1), organ, który wydał zaskarżoną decyzję, przekazuje sprzeciw od decyzji sądowi wraz z kompletnymi i uporządkowanymi aktami sprawy w terminie czternastu dni od dnia jego otrzymania (art. 64c § 4), a sąd rozpoznaje sprzeciw od decyzji w terminie trzydziestu dni od dnia wpływu sprzeciwu od decyzji (art. 64d § 1). W aktualnym stanie prawnym,, zgodnie z treścią art. art. 151a § 1 zd. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.), sąd, uwzględniając sprzeciw od decyzji, uchyla decyzję w całości, jeżeli stwierdzi naruszenie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (art. 151a § 1 zd.

1. p.p.s.a.). W przypadku nieuwzględnienia sprzeciwu od decyzji sąd oddala sprzeciw (art. 151a § 2 p.p.s.a.). Według art. 15 k.p.a. postępowanie administracyjne ma charakter dwuinstancyjny. Zarówno doktryna, jak i orzecznictwo przyjmują, że dwuinstancyjność w postępowaniu administracyjnym polega na wydaniu rozstrzygnięć o charakterze merytorycznym przez organy dwóch różnych instancji. Zasada dwuinstancyjności powoduje, że każdy z organów (najpierw pierwszej, a potem drugiej instancji) przeprowadza postępowanie prowadzone w celu prawidłowego rozpatrzenia sprawy administracyjnej. W postępowaniu administracyjnym nie mamy zatem do czynienia jedynie z kontrolą orzeczenia organu pierwszej instancji, a prowadzeniem postępowania tak, aby załatwić sprawę co do jej istoty. Stosownie do treści art. 138 § 1 pkt 1-3 k.p.a. organ II instancji po przeprowadzeniu postępowania odwoławczego wydaje decyzję, w której utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję, bądź uchyla ją w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy względnie umarza postępowanie I instancji, ewentualnie zaś - umarza postępowanie odwoławcze. Organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie (art. 138 § 2 k.p.a). W tym przypadku organ może wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Z kolejności przepisów, zawartych w art. 138 k.p.a. wynika, że zasadą winno być rozstrzyganie sprawy przez organ odwoławczy co do istoty, czyli albo utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji (jeśli jest ona, w ocenie organu odwoławczego prawidłowa) lub uchylenie tej decyzji i załatwienie sprawy merytorycznie. Rozstrzygnięcie kasatoryjne z art. 138 § 2 k.p.a., jest zatem wyjątkiem od zasady załatwienia sprawy przez organy. Wyjątek ten jest możliwy do zastosowania wyłącznie przy zaistnieniu ustawowych przesłanek (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 20 października 2016 r., sygn. akt II OSK 65/15, Lex Omega nr 2177618 oraz z dnia 24 sierpnia 2016 r., sygn. akt II OSK 2958/14, Lex Omega nr 2142416). Inaczej mówiąc, organ odwoławczy może wydać decyzję kasacyjną, gdy organ I instancji rozpoznając sprawę nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego w ogóle lub naruszył przepisy postępowania w stopniu uzasadniającym uznanie sprawy za niewyjaśnioną i przez to niekwalifikującą się do merytorycznego rozstrzygnięcia przez organ drugiej instancji (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2017 r., sygn. akt II OSK 1386/15, Lex Omega nr 2292208). Pamiętać przy tym trzeba, że orzeczenie uchylające decyzję pierwszej instancji i przekazujące sprawę do ponownego rozpatrzenia może zapaść wyłącznie wtedy, gdy ponad wszelką wątpliwość uzupełnienie postępowania dowodowego nie jest możliwe w trybie art. 136 k.p.a. Stosownie bowiem do art. 136 k.p.a. organ odwoławczy może przeprowadzić na żądanie strony lub z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję. Na organie odwoławczym ciążą te same co na organie I instancji obowiązki w zakresie wyczerpującego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i zgromadzenia pełnego materiału dowodowego (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.). Jeżeli więc organ I instancji nie wyjaśnił jakiś istotnych okoliczności sprawy albo nie zgromadził pełnego materiału dowodowego, to organ odwoławczy winień uzupełnić to postępowanie we własnym zakresie. Ograniczeniem jest jedynie sytuacja, opisana w art. 138 § 2 k.p.a., o której była mowa wcześniej, czyli gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Wówczas organ odwoławczy może uchylić zaskarżone rozstrzygnięcie i przekazać sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Sądowa kontrola decyzji w ramach sprzeciwu wymaga oceny, czy w tej konkretnej sprawie organ drugiej instancji uzasadnił w sposób należyty wydanie decyzji kasatoryjnej, czy też uchylił się od załatwienia sprawy co do istoty. Inaczej mówiąc, rolą sądu jest ocena czy zastosowanie art. 138 § 2 k.p.a. w tym konkretnym przypadku, miało pełne zastosowanie w materiale sprawy.

Przenosząc dotychczasowe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy i oceniając decyzję organu odwoławczego, zdaniem sądu, sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Kwestionowana decyzja kasacyjna nie narusza dyspozycji art. 138 § 2 k.p.a. W szerokim uzasadnieniu organ odwoławczy odniósł się do decyzji organu pierwszej instancji i wskazał, że naruszenie przepisów postępowania (w zakresie ustalenia stanu faktycznego sprawy – art. 7 k.p.a.) zostało popełnione w stopniu, który dawał organowi odwoławczemu podstawę do zastosowania art. 138 § 2 k.p.a.

Jak wynika z akt administracyjnych, sprawa dotyczy odmowy przyznania wnioskodawczyni przez organ pierwszej instancji, świadczenia pielęgnacyjnego na jej córkę M. W. Kolegium wskazało, że organ pierwszej instancji nie rozpoznał sprawy w sposób należyty, z naruszeniem przepisów art. 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a., co obligowało organ odwoławczy do uchylenia decyzji niekorzystnej dla wnioskodawczyni i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez ten organ. Należy bowiem pamiętać, że SKO prawidłowo wskazało w motywach kwestionowanej decyzji, że organ pierwszej instancji dopuścił się znacznych uchybień w zakresie ustalenia stanu faktycznego sprawy. W szczególności organ nie wywiązał się z obowiązku najpierw poinformowania, a następnie, umożliwienia wnioskodawczyni wyboru świadczenia (por. wyrok NSA z dnia 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/19, dostępny na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Nie objął również analizą ani weryfikacją tego, na jakiej podstawie i w oparciu o jakie regulacje prawne skarżąca nabyła już wcześniej prawo do emerytury, i czy powodem wcześniejszego uprawnienia emerytalnego była opieka nad niepełnosprawnym dzieckiem. Organ drugiej instancji wyjaśnił także, że rzeczą organu pomocy społecznej będzie ustalenie w sposób jednoznaczny czy wnioskodawczyni nie tylko spełnia przesłanki do prawa do emerytury, ale także czy spełnia wszelkie przesłanki ustawowe, wskazane w art. 17 u.ś.r. Reasumując, sąd podziela zarówno stanowisko SKO zawarte w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, jak i kierunek orzeczenia zmierzający do zobligowania organu pierwszoinstancyjnego do ponownego rozpoznania sprawy z uwzględnieniem wskazówek zawartych w motywach decyzji.

Przechodząc do zarzutów sprzeciwu, zdaniem sądu, wydają się one polegać na nieporozumieniu. W pierwszej kolejności należy bowiem wskazać, że sąd administracyjny (o czym szeroko napisano wcześniej) nie orzekają (co do zasady) merytorycznie, a jedynie kontrolują działalność administracji publicznej z punktu widzenia zgodności z prawem. W przypadku zaś rozpoznawania sprzeciwu od decyzji kasacyjnej kognicja ta jest jeszcze węższa i ogranicza się wyłącznie do oceny, czy organ odwoławczy prawidłowo zastosował w postępowaniu art. 138 § 2 k.p.a., a zatem sądy administracyjne same nie orzekają (w tym przypadku) o tym, czy wnioskodawcy należy się świadczenie pielęgnacyjne, ani tym bardziej w jakiej wysokości. Dlatego sąd nie mógł "zmienić zaskarżonej decyzji i przyznać stronie świadczenia rehabilitacyjnego (...) w kwocie będącej różnicą pomiędzy wysokością świadczenia pielęgnacyjnego, a otrzymywaną emeryturą".

Także sąd administracyjny nie może prowadzić postępowania dowodowego z zeznań świadków (art. 106 p.p.s.a.), natomiast wobec okoliczności, że sprawa wraca do organu pierwszej instancji strona będzie mogła przed tym organem zgłaszać ewentualne wnioski dowodowe, co do których przeprowadzenia organ zdecyduje, o ile będą istotne dla prawidłowego wyjaśnieni a sprawy. Również w toku postępowania przed organem pierwszej instancji strona będzie mogła przywoływać pogląd NSA (wyrażony w uzasadnieniu wyroku, wydanego w sprawie o sygn. akt I OSK 757/19), na który powołuje się w sprzeciwie.

Reasumując, na podstawie art. 151a p.p.s.a. Sąd sprzeciw strony oddalił w całości.