Wyrok WSA we Wrocławiu z 22 września 2010 r., IV SA/Wr 237/10

Sąd

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu

Rozpoznanie

w Wydziale IV na rozprawie w dniu 22 września 2010 r.

Sprawa

sprawy ze skargi M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie przyznania zasiłku celowego oddala skargę.

Skład

Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Sikorska Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński(spr.) Sędzia WSA Wanda Wiatkowska- Ilków
Asystent sędziego Aleksandra Siwińska protokolant

Uzasadnienie

Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...], nr [...], po rozpatrzeniu odwołania M. G. od, wydanej z upoważnienia Prezydenta W., decyzji Kierownika Zespołu Terenowej Pracy Socjalnej nr 3 Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. z dnia [...], nr [...] przyznającej świadczenie z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego, w wysokości 400,00 zł, do realizacji w grudniu 2009 r., na podstawie:

• art. 138 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego,
• art. 39 ust. 1 i ust. 2, w związku z art. 2 ust. 1 i art. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j.t. Dz. U. z 2009 r. Nr 175 poz. 1362 ze zm.) utrzymano w mocy zaskarżoną decyzję.

W motywach uzasadnienia tego rozstrzygnięcia podano, że wnioskiem z dnia 1 grudnia 2009 r., M. G. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. o przyznanie zasiłku celowego na żywność, leki, środki czystości, opłaty czynszowe (energię elektryczną).

W toku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego organ pierwszej instancji ustalił, że wnioskodawca, lat 49, mieszka sam, jest rozwiedziony, bezdzietny. Nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy. Prawo do świadczeń zdrowotnych ma przyznane na podstawie decyzji MOPS. Ma ustalony lekki stopień niepełnosprawności do dnia 30 września 2011 r. Jego dochód stanowią zasiłki z pomocy społecznej oraz dodatek mieszkaniowy.

Zaskarżoną decyzją organ pierwszej instancji udzielił M. G. pomocy w formie zasiłku celowego na dofinansowanie zakupu leków, środków czystości, żywności, opłat czynszowych oraz za energię elektryczną, w wysokości 400,00 zł, do realizacji w grudniu 2009 r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że na podstawie wywiadu środowiskowego ustalono, iż faktyczny dochód M. G. wynosi 106,81 zł dlatego wnioskodawca spełnia przesłanki do przyznania zasiłku celowego. Organ wyjaśnił, że wysokość przyznanej pomocy jest dostosowana do możliwości finansowych organu.

M. G. odwołał się od powyższej decyzji. W bardzo obszernym odwołaniu, uzupełnionym pismem z dnia 11 stycznia 2009 r., opisał swoje problemy ze zdrowiem oraz związane z tym, wysokie wydatki na leki. Przedstawił wysokość i rodzaj wydatków. Opisał przebieg swojego wcześniejszego zatrudnienia, załączając kserokopię dokumentów i wskazując, że "kiedyś też był osobą młodą i pracującą". Podał, że w listopadzie otrzymał zasiłek celowy w wysokości 500 zł, zaś w grudniu 400 zł. Zasiłku na grudzień nie odebrał, gdyż uważał, że "z tych pieniędzy nie da się wyżyć". Za "niemoralne i niesprawiedliwe" uznał przyznanie takiej kwoty. Podał, że od listopada jego sytuacja uległa "dramatycznemu pogorszeniu" z uwagi na brak zasiłku okresowego. Oświadczył, że "na już" potrzebuje 700 zł.

Rozpatrując sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, co następuje.

Jednym ze świadczeń pieniężnych udzielanych w ramach pomocy społecznej jest zasiłek celowy, który może być przyznany na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 1 i ust. 2 powołanej we wstępnie ustawy o pomocy społecznej, zwanej dalej "ustawą"). Prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, w tym również do zasiłku celowego, przysługuje osobom i rodzinom, których dochód nie przekracza kwot wymienionych w art. 8 ust. 1, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2 – 15 powołanej ustawy, takich jak np. sieroctwo, bezdomność, bezrobocie, niepełnosprawność lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Kryterium dochodowe w przypadku wnioskodawcy wynosi 477 zł, zaś jego dochód – 106,81 zł, a zatem jest niższy niż wskazane kryterium. Organ pierwszej instancji ustalił, że M. G. spełnia przesłanki do przyznania zasiłku celowego i udzielił pomocy w wysokości 400,00 zł na dofinansowanie do zakupu leków, środków czystości, żywności, opłat czynszowych oraz za energię elektryczną.

W odwołaniu M. G. wnosi o zwiększenie wysokości przyznanej pomocy twierdząc, że przyznany zasiłek 400 zł nie wystarczy na zaspokojenie potrzeb, które na chwilę wniesienia odwołania wynoszą 700 zł.

Po zapoznaniu się z aktami sprawy oraz odwołaniem, Kolegium nie znalazło podstaw do jego uwzględnienia. Przy ocenie rozmiaru udzielonej pomocy należy mieć bowiem na uwadze, że pomoc społeczna ma jedynie wspierać osoby i rodziny w przezwyciężeniu trudnych sytuacji życiowych i to tylko w zakresie zaspokojenia niezbędnych potrzeb bytowych (art. 2 ust. 1, w związku z art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). Zadaniem pomocy społecznej nie jest utrzymywanie osób z niej korzystających, dlatego odwołujący się nie może oczekiwać, że zostanie mu udzielona pomoc finansowa zaspokajająca jego potrzeby w pełnym zakresie. Nawet jeśli przepis art. 39 ust. 2 ustawy stanowi, że zasiłek celowy może być przyznany na pokrycie "części lub całości kosztów" nie oznacza to, że dotyczy to każdego przypadku i każdej wysokości kosztów. O pokryciu "całości kosztów" można mówić, gdy ich wysokość odpowiada – przeznaczonym na dany rodzaj zasiłku – zasobom finansowym organów pomocy społecznej. O rozmiarach pomocy społecznej decydują nie tylko potrzeby konkretnej osoby (w tym wypadku odwołującego się), ale także cele i możliwości finansowe organów pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 tej ustawy). W rezultacie, pomoc udzielana ze środków publicznych nie zawsze odpowiada zgłaszanym potrzebom wnioskodawców. Przy udzielaniu pomocy należy także brać pod uwagę własne możliwości wnioskodawców. W stanie faktycznym sprawy, wysokość udzielonej pomocy wydaje się znacząca, mając na względzie wiek odwołującego się, jego stan zdrowia (niepełnosprawność w stopniu lekkim) oraz fakt, że nie ma na utrzymaniu rodziny.

W piśmie do M. G. z dnia 14 grudnia 2009 r. (MOPS – NDRA/9872/09) organ pierwszej instancji wyjaśnił, że od lutego do grudnia 2009 r. przyznano mu świadczenia na łączną kwotę 7739,28 zł (zasiłki celowe, okresowe, celowe z DAON) oraz dodatek mieszkaniowy. Kwota ta stanowi znaczne wsparcie, przekraczające średnią wysokość zasiłków udzielonych w Zespole Terenowej Pracy Socjalnej nr 3.

Organ odwoławczy wskazał, że powyższe informacje powinny się znaleźć w uzasadnieniu decyzji. Tymczasem, organ pierwszej instancji ograniczył się w nim do stwierdzenia, że "wysokość świadczenia odpowiada możliwościom pomocy społecznej." Zdaniem Kolegium takie wyjaśnienie nie jest dostateczne. Organ pierwszej instancji powinien wyjaśnić w uzasadnieniu decyzji, dlaczego przyznał pomoc w określonej kwocie, ponieważ pozwoliłoby to stronie na lepsze zrozumienie motywów rozstrzygnięcia. Kolegium wskazało, iż decyzja przyznająca pomoc ma wprawdzie charakter uznaniowy, co jednak nie zwalnia organu ze sporządzenia wyczerpującego uzasadnienia i wyjaśnienia stronie, czym kierował się organ przyznający zasiłek w określonej wysokości. Wskazanie stronie, np. jaka jest średnia wysokość przyznawanych zasiłków, mogłaby pomóc w zrozumieniu zasad dysponowania środkami z pomocy społecznej. Stwierdzono, że powyższe uchybienie organu pierwszej instancji w zakresie sporządzonego uzasadnienia decyzji, nie powoduje jednak konieczności uchylenia tej decyzji, ponieważ wskazany brak nie ma wpływu na treść pierwszoinstancyjnego rozstrzygnięcia.

W skardze na powyższą decyzję do sądu administracyjnego M.G. wskazał na swoją trudną sytuację bytową i zdrowotną, która się pogarsza (zwłaszcza stan psychofizyczny). Nie stać go na wykupienie leków, w szczególności ratujących życie. Zarzucił, że SKO negatywnie ocenia wszystkie jego odwołania. Do skargi dołączył orzeczenie o niepełnosprawności z dnia 21 stycznia 2010 r.

W piśmie z dnia 26 sierpnia 2008 r. zatytułowanym "uzupełnienie dokumentacji" ponownie powołał się na swoją trudną sytuację życiową, przedkładając plik dokumentów zaświadczających ten stan rzeczy.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoją wcześniejszą argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) stanowi, iż sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej.

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja oraz decyzja poprzedzająca nie naruszają prawa.

Sąd podziela stanowisko organu wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W niniejszej sprawie przedmiotem skargi jest przyznany M. G. zasiłek celowy w wysokości 400 zł, z przeznaczeniem na dofinansowanie zakupu leków, środków czystości, żywności, opłat czynszowych oraz energii elektrycznej.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn.: Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.), pomoc społeczna jest instytucją polityki państwa, która ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Stosownie do art. 3 ust. 3 i 4 powołanej ustawy, rodzaj, forma i rozmiar pomocy powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających jej udzielenie. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.

Oznacza to udział pomocy społecznej w pokonywaniu przez osoby i rodziny trudności materialnych i życiowych, ale nie obowiązek zaspokojenia wszystkich potrzeb. W wyroku z dnia 20 listopada 2001 r., sygn. akt SK 15/01, Trybunał Konstytucyjny wskazał, że pomoc społeczna ma jedynie subsydiarny charakter w stosunku do aktywności samego zainteresowanego w staraniach o znalezienie i podjęcie pracy (OTK 8/01, poz. 252).

Zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów leków i leczenia, remontu mieszkania, opału i odzieży. Użyty w tym przepisie zwrot "może być przyznany" wskazuje, że decyzja organu pomocy społecznej przyznająca zasiłek podejmowana jest w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że od decyzji organu orzekającego zależy, czy wnioskodawcy zostanie przyznana pomoc w formie zasiłku celowego i w jakiej wysokości. Orzekając w ramach tego uznania organ administracji musi mieć na względzie, iż celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. O przyznaniu lub odmowie przyznania zasiłku decyduje każdorazowo organ przyznający zasiłek, biorący pod uwagę posiadane środki finansowe, sytuację materialną wnioskodawcy oraz cel zasiłku, a także potrzeby innych osób znajdujących się w zasięgu działania organu. Obowiązkiem właściwych organów administracji jest "zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych" osób podopiecznych, nie zaś spełnienie ich żądań.

Jeśli zatem organ pomocy społecznej ocenił, z jednej strony sytuację materialną oraz potrzeby skarżącego, a z drugiej własne możliwości finansowe i liczbę osób objętych pomocą i uznał, że istnieje możliwość przyznania skarżącemu zasiłku celowego i zasiłek taki przyznał, to decyzji takiej nie można zarzucić naruszenia prawa, bowiem kontrola decyzji uznaniowej dokonywana przez sąd ogranicza się do zbadania zgodności z prawem decyzji. Kontrola ta ma ustalić, czy dopuszczalne było wydanie decyzji, czy organ przy wydaniu decyzji nie przekroczył granic uznania i czy właściwie uzasadnił rozstrzygnięcie.

Organy orzekające w sprawie poddały ocenie wszystkie okoliczności, od jakich uzależnione jest udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego.

Oceniając zasadność wniosku organ prawidłowo uwzględnił fakt udzielenia skarżącemu pomocy społecznej w znacznym rozmiarze. Od lutego do grudnia 2009 r. skarżący otrzymał świadczenia na łączną kwotę 7739,28 zł oraz dodatek mieszkaniowy. Organ skonstatował, że kwota ta stanowi znaczne wsparcie przekraczające średnią wysokość zasiłków udzielonych w jednostce pomocy społecznej, w której podopiecznym jest skarżący. Należy również podzielić stwierdzenie organu, że w stanie faktycznym sprawy wysokość udzielonej pomocy jest znacząca, gdy uwzględni się wiek skarżącego, stan jego zdrowia (niepełnosprawność w stopniu lekkim) oraz fakt, że nie ma na utrzymaniu rodziny.

Nie można się zgodzić się z poglądem, że świadczenia z pomocy społecznej mają zapewnić wnioskodawcy zaspokojenie zasadniczych potrzeb życiowych i być podstawowym źródłem utrzymania, gdyż przeczy temu istota i charakter świadczeń udzielanych w ramach pomocy społecznej, a z akt administracyjnych wynika, że skarżący objęty jest systematycznie udzielaną pomocą społeczną.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, iż zaskarżona decyzja nie narusza prawa i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) oddalił skargę jako niezasadną.