Uzasadnienie
Dyrektor Zespołu Szkolno – Przedszkolnego Nr [...] we W. zarządzeniem nr [...] z dnia [...] kwietnia 2019 r., na podstawie art. 64 ust. 1 oraz art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 16 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (t. j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 996 ze zm.) odwołał E. F. ze stanowiska wicedyrektora Zespołu Szkolno – Przedszkolnego nr [...] ds. Szkoły Podstawowej nr [...] im. [...] we W. z dniem [...] kwietnia 2019 r. W uzasadnieniu zarządzenia dyrektor podał, że od początku roku szkolnego 2018/2019 łączny czas przebywania wicedyrektora na zwolnieniach lekarskich wyniesie [...] dni (stan na [...] kwietnia 2019 r.). Tak długi czas nieobecności wicedyrektora rzutuje na prawidłowe funkcjonowanie całego Zespołu, bowiem zadania przypisane do stanowiska wicedyrektora wykonuje dyrektor (sporządzanie planu zastępstw za nieobecnych nauczycieli, aktualizacja planu lekcji i dyżurów nauczycieli, kontrolowanie dokumentacji wycieczek szkolnych, organizacja egzaminu ósmoklasisty, kontrolowanie realizacji przez nauczycieli podstaw programowych, kontrolowanie dokumentacji przebiegu nauczania, nadzór nad udzielaniem pomocy psychologiczno – pedagogicznej, nadzór nad rekrutacją do klas pierwszych oraz nad pracami zespołów nauczycieli).
Dodatkowo od roku szkolnego 2017/2018 zakres zadań i obowiązków dyrektora rozszerzył się o zadania i czynności związane z rozbudową szkoły, która rozpocznie się pod koniec roku szkolnego 2018/2019 (udział w pracach komisji, opracowującej koncepcję rozbudowy – m. in. uzgadnianie szczegółów dotyczących architektury projektu, nawierzchni w budynku i przyległym terenie, zagospodarowania terenu, wyposażenia poszczególnych sal dydaktycznych oraz innych pomieszczeń). Planowana rozbudowa szkoły rozpocznie się od wyburzenia jedynej Sali gimnastycznej i dyrektor winien zaplanować znaczną część lekcji wychowania fizycznego w innych placówkach oraz ośrodkach sportowych. Ze względu na trudne warunki lokalowe szkoły, dyrektor zajmuje się przeniesieniem klas edukacji wczesnoszkolnej na czas rozbudowy szkoły do budynku LO nr [...]. Wykonywane przez dyrektora czynności dodatkowe i te wykonywane za nieobecnego wicedyrektora są bardzo czasochłonne i wymagają dużego zaangażowania.
Odwołanie z funkcji obecnego wicedyrektora i powołanie nowego jest konieczne do prawidłowego funkcjonowania Zespołu. Rada Pedagogiczna Zespołu uchwałą nr [...] z dnia [...] marca 2019 r. pozytywnie zaopiniowała wniosek dyrektora o odwołanie zainteresowanej ze stanowiska wicedyrektora. Również organ prowadzący pismem z dnia [...] marca 2019 r. pozytywnie zaopiniował wniosek dyrektora o odwołanie zainteresowanej ze stanowiska wicedyrektora Zespołu.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia [...] sierpnia 2020 r. strona wniosła o stwierdzenie nieważności zarządzenia o jej odwołaniu, zarzucając naruszenie art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego przez brak wymaganego zasięgnięcia opinii kuratora oświaty oraz brak wystąpienia przypadku szczególnie uzasadnionego. W uzasadnieniu zarządzenia nie podano konkretnych i dowiedzionych okoliczności, uzasadniających odwołanie ze stanowiska. Skarżąca przebywała na zwolnieniu lekarskim od [...] lutego 2019 r. do [...] maja 2019 r., a od [...] czerwca 2019 r. na urlopie zdrowotnym. Dyrektor szkoły podjął czynności zmierzające do odwołania skarżącej zaledwie [...] tygodnie od pierwszego dnia długotrwałej nieobecności z powodu choroby, bowiem z wnioskiem o opinię do Rady Pedagogicznej wystąpił w dniu [...] marca 2019 r., a z wnioskiem do organu prowadzącego w dniu [...] marca 2019 r. W trakcie nieobecności skarżąca była do dyspozycji dyrektora i wykonywała zlecone jej zadania w korespondencji mailowej.
Nieobecność była spowodowana wyłącznie uporczywym nękaniem i złym traktowaniem przez dyrektora i zlecaniem ogromnej ilości zadań, nie do wykonania przez jedną osobę. Na dzień [...] marca 2019 r. łączny czas przebywania skarżącej na zwolnieniu lekarskim w roku szkolnym 2018/2019 wynosił [...] dni. Ponadto podano czas przebywania skarżącej na zwolnieniach lekarskich na dzień [...] marca 2019 r., a zarządzenie wydano w dniu [...] kwietnia 2019 r.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie, wyjaśniając że zasięgnął opinii D. Kuratora Oświaty, a długotrwała nieobecność wicedyrektora jest przypadkiem szczególnie uzasadnionym, dającym możliwość odwołania go ze stanowiska kierowniczego w ciągu roku szkolnego bez wypowiedzenia w trybie art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo oświatowe.
Postanowieniem z dnia [...] października 2019 r. WSA odrzucił skargę na podstawie art. 53 § 1 p.p.s.a., uznając że skarga została złożona po upływie terminu (doręczenie zarządzenia – [...] kwietnia 2019 r., wpływ do organu – [...] września 2019 r.).
Postanowieniem z dnia 8 stycznia 2020 r. sygn. akt I OZ 1295/19 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę WSA we Wrocławiu do ponownego rozpoznania, uznając że Sąd I instancji winien orzekać na podstawie art. 53 § 2 p.p.s.a.
W piśmie procesowym z dnia [...] lutego 2020 r. skarżąca wyjaśniła, że uchybienie terminu do złożenia skargi nastąpiło bez jej winy, ponieważ zaskarżone zarządzenie nie zawierało pouczenia o możliwości jego zaskarżenia do sądu administracyjnego, a w momencie otrzymania zarządzenia była w trakcie leczenia psychiatrycznego związanego ze złym traktowaniem jej przez przełożonego.
Według skarżącej organ nie zasięgnął opinii D. Kuratora Oświaty, ponieważ Kurator błędnie przyjął, że nie było potrzeby wydania opinii i nie rozpatrywał zasadności odwołania skarżącej. Organ nie podał też w uzasadnieniu zarządzenia argumentów przemawiających za uznaniem, że w sprawie wystąpił przypadek szczególnie uzasadniony, o którym mowa w art. 66 Prawa oświatowego. Skarżąca obciążona była dużym zakresem zadań i obowiązków, często niemożliwym do realizacji przez jedną osobę. Natomiast dyrektor szkoły znacznie ograniczył swój zakres obowiązków, a w trakcie nieobecności skarżącej jej zadania były zlecane przez dyrektora innym nauczycielom. Po wskazaniu dyrektorowi, że skarżąca jest nadmiernie obciążona obowiązkami, dyrektor zaczął skarżącą źle traktować. Dyrektor szkoły podjął czynności zmierzające do odwołania skarżącej już [...] tygodnie od pierwszego dnia jej długotrwałej nieobecności z powodu choroby.
Od [...] września 2018 r. do [...] października 2018 r. skarżąca przebywała na zwolnieniu lekarskim w związku z opieką nad matką, a od [...] grudnia 2018 r. do [...] grudnia 2018 r. na zwolnieniu lekarskim z powodu choroby. Natomiast długotrwała nieobecność skarżącej od [...] lutego 2019 r. była spowodowana nękaniem i złym traktowaniem jej przez dyrektora szkoły oraz obciążeniem nadmierną ilością zadań. W trakcie posiedzenia Rady Pedagogicznej, dyrektor szkoły uzasadniając odwołanie skarżącej "wspomniał również o złej atmosferze współpracy ze skarżącą". Jednakże źle układająca się współpraca pomiędzy dyrektorem a wicedyrektorem nie może być powodem do odwołania wicedyrektora.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Akt dyrektora szkoły o odwołaniu wicedyrektora szkoły podlega zaskarżeniu do sądu administracyjnego jako akt z zakresu administracji publicznej, dotyczący uprawnień i obowiązków wynikających z przepisów prawa, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.
W myśl art. 146 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej p.p.s.a.), sąd uwzględniając skargę na akt lub czynność, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 i 4a, uchyla ten akt, interpretację, opinię zabezpieczającą lub odmowę wydania opinii zabezpieczającej albo stwierdza bezskuteczność czynności. Przepis art. 145 § 1 pkt 1 stosuje się odpowiednio.
W rozpatrywanej sprawie w pierwszej kolejności należało odnieść się do kwestii terminowości wniesienia skargi. Jak przyznała skarżąca, skarga została złożona po upływie terminu przewidzianego w art. 53 § 2 zd. 1 p.p.s.a., albowiem doręczenie zarządzenia skarżącej miało miejsce w dniu [...] kwietnia 2019 r., a skarga została złożona do organu w dniu [...] września 2019 r. Jednakże stosownie do art. 53 § 2 zd. 2 p.p.s.a., sąd, po wniesieniu skargi, może uznać, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy skarżącego i rozpoznać skargę. W ocenie Sądu, uchybienie terminu do wniesienia skargi nastąpiło bez winy skarżącej, ponieważ zaskarżone zarządzenie nie zawierało pouczenia o trybie jego zaskarżenia oraz możliwości zaskarżenia do sądu administracyjnego.
Należy zwrócić też uwagę, że skarżąca po otrzymaniu zarządzenia w dniu [...] kwietnia 2019 r., w piśmie z dnia [...] kwietnia 2019 r. skierowanym do dyrektora ZSP, zakwestionowała zasadność odwołania jej ze stanowiska wicedyrektora szkoły. Na rozprawie skarżąca wyjaśniła, że nie otrzymała na to pismo żadnej odpowiedzi od dyrektora ZSP. Również z akt sprawy nie wynika, aby dyrektor ZSP udzielił skarżącej odpowiedzi. Z powyższych względów Sąd rozpoznał skargę.
Podstawę odwołania skarżącej ze stanowiska wicedyrektora szkoły stanowił art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo oświatowe, zgodnie z którym organ, który powierzył nauczycielowi stanowisko kierownicze w szkole lub placówce, w przypadkach szczególnie uzasadnionych, po zasięgnięciu opinii kuratora oświaty (...), może odwołać nauczyciela ze stanowiska kierowniczego w czasie roku szkolnego bez wypowiedzenia.
Przepis ten znajduje zastosowanie w sytuacjach zupełnie wyjątkowych, nadzwyczajnych, kiedy organ odwołujący uzna, że dalsze kierowanie szkołą stanowi istotne zagrożenie dla osiągnięcia jej celów lub z innych, obiektywnie ważnych względów jest nie do przyjęcia. Chodzi tu o działanie lub zaniechanie nauczyciela, które powoduje destabilizację w realizacji funkcji dydaktycznej, wychowawczej i oświatowej szkoły, a dalsze zajmowanie stanowiska godzi w interes szkoły. Celem odwołania jest położenie kresu sytuacji drastycznie szkodzącej dobru kierowanej jednostki i jej uczniów. Okoliczności uzasadniające odwołanie ze stanowiska na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 2 nie muszą być zawinione przez nauczyciela; wystarczy, że zachodzi obiektywna przyczyna całkowitego braku możliwości dalszego sprawowania funkcji kierowniczej. Jedną z takich przyczyn odwołania w tym trybie jest przedłużająca się nieobecność wicedyrektora w szkole, spowodowana długotrwałą chorobą.
Organ odwołujący ma obowiązek starannego uzasadnienia aktu odwołania. Odwołanie nie może mieć charakteru dowolnego lub arbitralnego, lecz powinno być dokładnie i szczegółowo uargumentowane w uzasadnieniu tego aktu. Obowiązkiem organu jest dokładne wskazanie przyczyn odwołania dyrektora w tym trybie i wyczerpujące uzasadnienie trafności takiego rozstrzygnięcia, bowiem określony ustawą tryb obsadzania stanowiska wicedyrektora świadczy o woli ustawodawcy zapewnienia cech trwałości stosunkowi pracy na tym stanowisku.
W ocenie Sądu w rozpatrywanej sprawie zabrakło należytego i rzetelnego wyjaśnienia w uzasadnieniu zarządzenia przyczyn odwołania skarżącej ze stanowiska bez wypowiedzenia. Jako przyczynę odwołania skarżącej ze stanowiska wicedyrektora wskazano jej długotrwałą nieobecność z powodu choroby i przez to nadmierne obciążenie dyrektora szkoły obowiązkami.
W uzasadnieniu zarządzenia z dnia [...] kwietnia 2019 r. organ wskazał, że łączny czas przebywania skarżącej na zwolnieniach lekarskich od początku roku szkolnego 2018/2019 wyniesie [...] dni (podano stan przyszły na dzień [...] kwietnia 2019 r.).
Skarżąca wyjaśniła, że jej nieobecność w wymiarze podanym przez dyrektora szkoły nie była ciągła, bowiem od [...] września 2018 r. do [...] października 2018 r. ([...] dni kalendarzowych) skarżąca przebywała na zwolnieniu lekarskim w związku z opieką nad matką, a od [...] grudnia 2018 r. do [...] grudnia 2018 r. ([...] dni kalendarzowych) na zwolnieniu lekarskim z powodu choroby. Natomiast dłuższa nieobecność skarżącej datuje się od [...] lutego 2019 r. ([...] dni kalendarzowe na dzień zwołania nadzwyczajnego posiedzenia Rady Pedagogicznej, [...] dni kalendarzowe na dzień wydania zarządzenia o odwołaniu skarżącej).
Należy zauważyć, że pierwsze kroki związane z odwołaniem skarżącej dyrektor podjął już po upływie [...] tygodni jej nieobecności. Mianowicie w dniu [...] marca 2019 r. wydał zarządzenie nr [...] w sprawie posiedzenia Rady Pedagogicznej Zespołu Szkolno – Przedszkolnego nr [...] w dniu [...] marca 2019 r. na podstawie art. 64 ust. 1 Prawa oświatowego, regulującego procedurę powołania i odwołania wicedyrektora szkoły. W planie tego nadzwyczajnego posiedzenia było przewidziane zaopiniowanie wniosku dyrektora o odwołanie z funkcji wicedyrektora placówki skarżącej oraz zaopiniowanie wniosku dyrektora o powołanie nowego wicedyrektora ds. szkoły w placówce. Z protokołu z posiedzenia Rady Pedagogicznej wynika, że dyrektor uzasadnił wniosek o odwołanie długim okresem nieobecności w pracy skarżącej, wykonywaniem przez dyrektora pracy przypisanej wicedyrektorowi oraz "złą atmosferą współpracy ze skarżącą".
Skarżąca wyjaśniła również, że wiele obowiązków przypisanych do stanowiska wicedyrektora wykonywali inni nauczyciele. Znajduje to potwierdzenie w zapisach protokołu z posiedzenia Rady Pedagogicznej, z których wynika, że dyrektor uzasadnił wniosek o powołanie I. S. na stanowisko wicedyrektora ZSP bardzo dobrym wykonywaniem przez nią części zadań za nieobecną skarżącą oraz dobrą atmosferą współpracy. Także w piśmie z dnia [...] kwietnia 2019 r., skierowanym do dyrektora szkoły i stanowiącym ustosunkowanie się skarżącej do otrzymanego w dniu [...] kwietnia 2019 r. zarządzenia o odwołaniu ze stanowiska wicedyrektora, skarżąca wskazuje, że w czasie nieobecności przydzielone jej zadania wykonywali wymienieni z nazwiska inni nauczyciele i pracownicy szkoły.
Skarżąca zwróciła też uwagę, zwłaszcza w piśmie procesowym z dnia [...] lutego 2020 r., na niewłaściwie układającą się jej współpracę z dyrektorem ZSP. Potwierdzeniem tej sytuacji są pisma skarżącej kierowane do dyrektora (załączone do powyższego pisma procesowego): z dnia [...] września 2018 r. dotyczące nadmiernego obciążenia skarżącej obowiązkami, z dnia [...] lutego 2019 r. dotyczące "negatywnych działań skierowanych w stosunku do jej osoby w ostatnich miesiącach" oraz z dnia [...] kwietnia 2019 r., skierowanym do dyrektora szkoły po odwołaniu ze stanowiska. Jak wyjaśniła skarżąca na rozprawie, nie otrzymała od organu odpowiedzi na powyższe pisma.
Jednakże niewłaściwie układającą się współpraca dyrektora z wicedyrektorem nie może stanowić przesłanki do odwołania wicedyrektora ze stanowiska w trybie art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego, tj. w czasie roku szkolnego bez wypowiedzenia.
W ocenie Sądu organ nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości, że faktyczną przyczyną odwołania skarżącej ze stanowiska wicedyrektora była jej długotrwała nieobecność i obciążenie dyrektora obowiązkami skarżącej, zwłaszcza w świetle dowodów przedstawionych przez skarżącą. W zaskarżonym zarządzeniu organ nie uzasadnił w sposób wyczerpujący i rzetelny trafności takiego rozstrzygnięcia Brak przekonującego wykazania przyczyn odwołania stanowiło naruszenie art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego.
Należy też zauważyć, że w rozpatrywanej sprawie brak jest opinii kuratora oświaty w przedmiocie odwołania skarżącej ze stanowiska. Wprawdzie organ pismem z dnia [...] marca 2019 r. zwrócił się o opinię, powołując się na art. 66 ust. 1 pkt 2, to D. Kurator Oświaty w piśmie z dnia [...] marca 2019 r. stwierdził, że brak jest podstaw do wydania przez organ nadzoru pedagogicznego wnioskowanej opinii, bowiem art. 64 ust. 1 ustawy Prawo oświatowe nie przewiduje wyrażenia opinii w sprawie odwołania ze stanowiska wicedyrektora przez właściwego miejscowo kuratora oświaty. Kurator nie uwzględnił jednak, że wniosek organu dotyczy opinii w przedmiocie odwołania ze stanowiska w trybie art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego. Z art. 64 ust. 1 oraz art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego wynika, że do odwołania ze stanowiska wicedyrektora w czasie roku szkolnego bez wypowiedzenia wymagana jest opinia organu prowadzącego szkołę, rady pedagogicznej oraz kuratora oświaty, natomiast do odwołania z przyczyn wyszczególnionych w art. 66 ust. 1 pkt 1 wystarczająca jest opinia organu prowadzącego szkołę i rady pedagogicznej. Wymóg uzyskania opinii kuratora oświaty dotyczy odwołania ze stanowiska kierowniczego w czasie roku szkolnego bez wypowiedzenia wszystkich nauczycieli, a nie tylko odwołania dyrektora szkoły.
Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 146 ust. 1 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. Sąd uchylił zaskarżone zarządzenie. Na podstawie art. 200 p.p.s.a. w punkcie II wyroku zasądzono od organu na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania (koszty zastępstwa procesowego 480 zł, opłata skarbowa od pełnomocnictwa 17 zł).