Uzasadnienie
W dniu 15 listopada 2021 r. J. B. złożyła do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w N. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną babką M. S. Do wniosku strona załączyła m. in. orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 20 lipca 2021 r., zaliczające M. S. do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności do 31 lipca 2023 r. wraz ze wskazaniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji oraz ustalające, że znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 23 czerwca 2021 r., a daty niepełnosprawności nie da się ustalić.
Ponadto wnioskodawczyni załączyła orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 12 lutego 2021 r., zaliczające wnioskodawczynię do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności do 28 lutego 2023 r. oraz ustalające, że umiarkowany stopień niepełnosprawności datuje się od 14 stycznia 2021 r., a daty niepełnosprawności nie da się ustalić.
Decyzją z dnia 13 grudnia 2021 r. nr [...] Burmistrz Miasta N. odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną babką, ponieważ w pierwszej kolejności obowiązek alimentacyjny obciąża żyjące dzieci babki – córki I. K. i B. K., które nie posiadają orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Realizacja obowiązku alimentacyjnego może przybrać formę nie tylko świadczeń osobistych, ale również może mieć wymiar finansowy, tj. finansowanie osoby, która sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką.
W odwołaniu strona wniosła o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, wyjaśniając że obie ciotki nie mieszkają od ponad 30 lat w N. (zamieszkują w B. i w B.), mają swoje dzieci i wnuki i nie mogą opiekować się matką. Obie są schorowane (mają 68 i 65 lat). Dlatego wnioskodawczyni zrezygnowała z pracy, aby opiekować się babką, ponieważ nie jest możliwe wykonywanie pracy nawet na pół etatu. Strona załączyła kopię zaświadczenia o stanie zdrowia córki i decyzji o ustaleniu jej stopnia niepełnosprawności – GdB 40.
Decyzją z dnia 31 stycznia 2022 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Kolegium wskazało, że stosownie do art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych jednym z warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki jest brak osób spokrewnionych w pierwszym stopniu lub legitymowanie się przez te osoby orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Otrzymanie świadczenia przez wnuczkę byłoby możliwe, gdyby dzieci osoby niepełnosprawnej nie były w stanie wypełniać swoich obowiązków alimentacyjnych z uwagi na posiadanie orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Córki osoby wymagającej opieki nie przestawiły orzeczeń o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanych przez uprawnione organy. Na podstawie przedłożonych dowodów i oświadczeń nie można uznać, że stan zdrowia dzieci osoby wymagającej opieki wyklucza możliwość opiekowania się niepełnosprawną matką.
Ustawodawca uznał za konieczne, aby ocena, czy osoba uprawniona w pierwszej kolejności nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego z uwagi na stan zdrowia rozstrzygana była orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Organy nie mają bowiem wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby w pełni wyważyć, że dane schorzenia rzeczywiście uniemożliwiają sprawowanie opieki.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, zarzucając naruszenie 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych przez przyjęcie, że osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki nie legitymują się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności, chociaż z przedłożonej do akt sprawy dokumentacji wynika, że stan zdrowia obu córek wyklucza możliwość zaopiekowania się niepełnosprawną matką. Jedna z córek od wielu lat na stałe mieszka w B. i z uwagi na zły stan zdrowia nie jest mobilna. Z analizy tłumaczenia dokumentu n. wynika, że ze względów zdrowotnych jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Odnośnie drugiej córki, to ze znajdującej się w aktach sprawy dokumentacji medycznej wynika niezbicie, że zdiagnozowano u niej kilka poważnych schorzeń i jest ona osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności. W styczniu 2022 r. złożyła ona wniosek o potwierdzenie znacznego stopnia niepełnosprawności. Orzeczenie to zostanie przedłożone do akt sprawy.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Skarga w rozpatrywanej sprawie nie podlega uwzględnieniu.
Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie przez organy administracji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111, dalej u.ś.r.). Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Przy czym stosownie do art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:
- 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Z powyższych przepisów wynika, że sprawowanie opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz rezygnacja z tego powodu z zatrudnienia to warunki konieczne do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale nie jedyne. Prawo to może przysługiwać tylko osobie, na której ciąży względem osoby wymagającej opieki obowiązek alimentacyjny. Stosownie do art. 128 ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ustala przy tym kolejność zobowiązanych.
W związku z tym, obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 k.r.o.).
Do unormowań przepisów k.r.o. nawiązuje art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. Tym samym, przepisy te w konfrontacji z przepisami ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy jednoznacznie wskazują katalog osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji - według kolejności tego zobowiązania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lutego 2019 r., sygn. akt I OSK 3804/18, publ. na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzecznictwie nie budzi też wątpliwości, że zobowiązany do alimentacji w dalszej kolejności może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli zobowiązany do alimentacji w pierwszej kolejności nie jest w stanie, z uwagi na swój stan zdrowia, takiej pomocy świadczyć. Z art. 17 ust. 1a pkt 2 i pkt 3 u.ś.r. wyraźnie wynika, że osoba spokrewniona w dalszej kolejności może się ubiegać o świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli nie ma osób spokrewnionych w bliższym stopniu lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Wykładnia językowa art. 17 ust. 1a pkt 2 i pkt 3 u.ś.r. wskazuje, że ustawodawca uznał za konieczne, aby ocena, czy osoba uprawniona w pierwszej kolejności nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego z uwagi na stan zdrowia, rozstrzygana była orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Ani organ ani Sąd nie mają bowiem wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby w pełni ustalić, że dane schorzenia rzeczywiście uniemożliwiają sprawowanie opieki.
Jak ustalono w rozpatrywanej sprawie, starsza córka (68 lat) osoby wymagającej opieki zamieszkuje w B., pobiera świadczenie emerytalne (oświadczenie strony z dnia 15 listopada 2021 r.) i stosownie do oświadczenia z dnia 10 września 2021 r. z powodu złego stanu zdrowia nie może sprawować opieki nad matką. Nie przedłożono orzeczenia o stopniu niepełnosprawności córki osoby wymagającej opieki. Ubocznie należy zaznaczyć, że wbrew twierdzeniom skargi, nie przedłożono również żadnej dokumentacji medycznej, poświadczającej stan zdrowia córki.
Natomiast młodsza córka (65 lat) osoby wymagającej opieki zamieszkuje w B., pobiera świadczenie emerytalne (oświadczenie strony z dnia 15 listopada 2021 r.) i stosownie do oświadczenia z dnia 7 października 2021 r. z powodu złego stanu zdrowia nie może sprawować opieki nad matką. Do odwołania od decyzji SKO strona załączyła kopię zaświadczenia lekarskiego z dnia 21 grudnia 2021 r. o braku możliwości sprawowania opieki nad matką z uwagi na kilka chorób przewlekłych, wpływających na jej sprawność. Strona przedłożyła również kopię wydanej po rozpatrzeniu sprzeciwu decyzji organu n. z dnia 8 stycznia 2020 r., stwierdzającej stopień niepełnosprawności GdB 40 oraz stwierdzającej przesłanki do uzyskania wyrównania podatkowego z uwagi na trwały uszczerbek możliwości fizycznego poruszania się. Nie przedłożono jednak orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności córki osoby wymagającej opieki. Warunku tego nie spełnia decyzja organu niemieckiego, stwierdzającą trwałe ograniczenia w możliwości poruszania się i GdB 40 oraz wskazująca na możliwość uzyskania ulgi podatkowej. Z przedłożonej kopii decyzji organu n. nie wynika, aby ciotka skarżącej uzyskała status osoby ze znacznym stopniem niepełnosprawności ([...]) oraz stosowny symbol niepełnosprawności ([...]).
W N. stopień niepełnosprawności ([...] — GdB) określany jest przez interwały — ustalany jest co 10 stopni w skali od 20 do 100. GdB określa wymiar ograniczeń odnoszących się do różnych dziedzin życia zarówno prywatnego, jak i zawodowego. Uzyskanie GdB na poziomie co najmniej 50 jest jednym z warunków pozwalających na nadanie osobie niepełnosprawnej statusu osoby ze znacznym stopniem niepełnosprawności ([...]). Orzeczony stopień [...] pozwala na korzystanie z wielu świadczeń wyrównujących szanse osoby niepełnosprawnej. Jedynie osobie z określonym znacznym stopniem niepełnosprawności, czyli posiadającej status [...], zostaje przyznany symbol niepełnosprawności ([...]).
Należy zaznaczyć, że symbol niepełnosprawności dotyczy nie choroby, lecz sfery funkcjonowania osoby niepełnosprawnej w społeczeństwie i trudności, jakie może napotkać (symbole G – [...] - znacznie naruszone zdolności w poruszaniu się w ruchu ulicznym, aG –[...] - na skutek swoich chorób może poruszać się przy pomocy osoby trzeciej lub sama, ale z wielkim trudem, GL – [...] — osoba niesłysząca, RF – [...] - ooba zwolniona z opłat radiofonicznych, H – [...] - na skutek swojej niepełnosprawności w codziennym życiu potrzebuje wsparcia innej osoby, pomoc osoby trzeciej musi być ciągła, BL – [...] — osoba niewidoma, B – [...] - osoba potrzebująca ciągłej pomocy osoby trzeciej w celu uniknięcia niebezpieczeństw, które mogą jej zagrażać w związku z jej niepełnosprawnością, 1 KL - osoba jest niepełnosprawna na skutek działań wojennych i prześladowań). Przyznanie symbolu niepełnosprawności ma bezpośredni wpływ na otrzymanie odpowiednich świadczeń wyrównujących szanse osoby niepełnosprawnej — na przykład tylko osoba, która otrzymała symbol niepełnosprawności H lub BL, może korzystać z bezpłatnej komunikacji publicznymi środkami transportu (Olga Komorowska, Uniwersytet Gdański, Funkcjonowanie dorosłych osób z niepełnosprawnością w N., Acta Universitatis Wratislaviensis, nr 3754).
Należy zatem zaznaczyć, że skoro w toku postępowania nie przedstawiono orzeczeń o znacznym stopniu niepełnosprawności dzieci osoby wymagającej opieki, to strona nie wykazała niezdolności dzieci do sprawowania opieki nad matką. Nie wykazała również, aby sytuacja materialna i finansowa dzieci osoby wymagającej opieki uniemożliwiała im spełnienie obowiązku alimentacyjnego wobec matki w formie pieniężnej oraz uniemożliwiała im finansowe wsparcie osoby sprawującej opiekę nad ich matką.
Zasadne było odmowne załatwienie wniosku skarżącej jako wnuczki osoby wymagającej opieki o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, zgodnie z treścią art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r.
Mając na uwadze powyższe, Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.