Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, art. 17 i art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania skarżącego S. S. od decyzji Nr [...] z dnia [...] sierpnia 2019 r. wydanej przez Zastępcę Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w Ż., działającego z upoważnienia Burmistrza Miasta Ż., w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką - uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przyznało świadczenie pielęgnacyjne w związku z niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką - na okres od dnia [...] listopada 2019 r. do dnia [...] grudnia 2019 r. w wysokości [...] zł miesięcznie i od dnia [...] stycznia 2020 r. w wysokości jaka wtedy będzie obowiązywała, na stałe.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia odwoławczego podano, że odmowa przyznania świadczenia przez organ pierwszej instancji nastąpiła w wyniku istnienia orzeczonej w znacznym stopniu niepełnosprawności matki skarżącego od 82-go roku życia oraz pobieraniem przez skarżącego specjalnego zasiłku opiekuńczego, z którego nie zrezygnował składając wniosek o świadczenie pielęgnacyjne. Organ pierwszej instancji powołał się na przepis art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jak ustalono, skarżący nie pracuje, opiekuje się matką wymagającą stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innych osób.
Rozpoznając wniesione odwołanie Kolegium między innymi przytoczyło, że według art. 17 ust. 5 ustawy oświadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli:
- 1) osoba sprawująca opiekę:
- a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno- rentowe go, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego,
- b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;
- 2) osoba wymagająca opieki:
- a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,
- b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu;
- 3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury;
- 4) członek rodziny osoby sprawującej opiekę ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;
- 5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;
- 6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.
Z końcowej części art. 17 ust. 1 jednoznacznie wynika, jak kontynuował organ odwoławczy, iż stwierdzenie niepełnosprawności (w tym również daty jej powstania) powinno być zawarte w orzeczeniu wydanym w innym postępowaniu, poprzedzającym postępowanie w sprawie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Ustalenie takie, zawarte w stosownym orzeczeniu właściwego organu, jest niezbędne do ubiegania się o przyznanie wnioskowanego świadczenia. W konsekwencji zatem, organy rozpoznające wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie są kompetentne do ustalenia we własnym zakresie daty powstania niepełnosprawności, ponieważ związane są - co do daty powstania niepełnosprawności i co do jej stopnia, orzeczeniem wydanym przez uprawnioną do tego jednostkę. Kwestia ta straciła jednak na znaczeniu w następstwie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia [...] października 2014r., sygn. akt: K 38/13 (Dz. U. z 23 października 2014 r. poz. 1443), w którym Trybunał orzekł o niezgodności art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności z art. 32 ust. 1 Konstytucji.
Oznacza to, że decyzja wydana na podstawie przepisu, o którym Trybunał Konstytucyjny orzekł, że jest niezgodny z Konstytucją, stanowi podstawę do żądania wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego taką decyzją na podstawie art. 145a k.p.a. Powyższe prowadzi do wniosku, że organ nie może odmówić stronie przyznania świadczenia z uwagi na to, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki, powstała po ukończeniu 18 roku życia, a w przypadku nauki w szkole lub w szkole wyższej, nie później niż do ukończenia 25 roku życia, czyli na podstawie przepisu, którego niezgodność z Konstytucją stwierdził Trybunał Konstytucyjny.
Uwzględniając powyższe Kolegium stwierdziło, że nie można odmówić przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tego powodu, że niepełnosprawność istnieje od 82 roku życia, skoro bez znaczenia dla prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ma moment powstania niepełnosprawności.
W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego, skarżący spełnia przesłanki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ nie podejmuje zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad matką, wobec której ciąży na skarżącym obowiązek alimentacyjny. Matka skarżącego legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W sprawie nie zachodzą negatywne.przesłanki wymienione w art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wyłączające prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż skarżący pobierał specjalny zasiłek opiekuńczy w celu sprawowania opieki na matką - od dnia [...].12.2016 r. do dnia [...].10.2019 r., na mocy decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...] listopada 2018 r. nr [...].
Jak dalej zaznaczono, w myśl art. 24 ust. 1, 2, 2a, 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych:
- 1. Prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, z wyjątkiem świadczeń, o których mowa w art. 9, art. 14-16 i art. 17.
- 2. Prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego.
2a. Jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności.
4. Prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia.
Na kanwie zacytowanego unormowania organ stwierdził, że skarżący złożył wniosek o świadczenie pielęgnacyjne w dniu [...] czerwca 2019 r. - po upływie trzech miesięcy od wydania orzeczenia zaliczającego do znacznego stopnia niepełnosprawności. Na podstawie wydanych decyzji o numerach - [...],[...], [...] - pobierał specjalny zasiłek opiekuńczy z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką - w okresie od dnia [...].12.2016 r. do dnia [...].10.2019 r., zatem świadczenie przysługuje dopiero od dnia [...].11.2019 r. gdyż zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit b ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje w okresie pobierania specjalnego zasiłku pielęgnacyjnego. Znaczny stopień niepełnosprawności istnieje od [...] listopada 2015 r., orzeczenie o niepełnosprawności wydano na stałe, a więc stronie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia [...] listopada 2019 r., czyli od pierwszego dnia miesiąca w którym skarżący nie pobiera specjalnego zasiłku opiekuńczego - na stałe, skoro orzeczenie o niepełnosprawności wydano na stałe, a decyzję wydaje się na okres do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia o niepełnosprawności.
Pełnomocnik skarżącego, w jego imieniu, zaskarżył opisaną decyzję w części w jakiej nie przyznano wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia [...] czerwca 2019 r. do dnia [...] października 2019 r. zarzucając:
- 1) naruszenie prawa materialnego tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego nieprawidłową wykładnię, polegającą na uznaniu, iż wyklucza on możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego,
- 2) naruszenie prawa materialnego tj. art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane osobie, która ma już ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdy zarówno wykładnia językowa, jak i funkcjonalna prowadzi do wniosku, że w sytuacji, gdy wobec danej osoby występuje zbieg uprawnień do jednego z wymienionych w tym przepisie świadczeń, to osoba uprawniona ma prawo wyboru świadczenia, co w przedmiotowej sprawie miało miejsce.
W kontekście tak sformułowanych zarzutów wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji w zakresie określenia daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia [...] czerwca 2019 r., ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Autor skargi nie zgodził się z zapatrywaniami organu II instancji co do ustalenia okresu za jaki skarżącemu przyznano prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżący już we wniosku o przyznanie mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wniósł o uchylenie decyzji przyznającej mu prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w sytuacji przyznania wnioskowanego świadczenia. Tym samym dokonał wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wobec czego nie może zostać pozbawiony prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia złożenia wniosku. Zgodnie z dyspozycją zawartą w treści art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. W przedmiotowej sprawie organ odwoławczy nie uwzględnił przy tym okoliczności, iż nie do przyjęcia jest sytuacja, w której osoba spełniająca warunki do uzyskania jednocześnie kilku różnych świadczeń z pomocy społecznej, otrzymuje świadczenie mniej korzystne, mimo iż skarżący mógł dokonać wyboru i wyraźnie oświadczył, że wybiera świadczenie bardziej korzystne. Wybór świadczenia pielęgnacyjnego jako świadczenia korzystniejszego był przez wnioskodawcę wyrażony już w dniu złożenia wniosku do organu I instancji.
W odpowiedzi organ wniósł o oddalenie skargi podtrzymując dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., przywoływanej dalej w skrócie jako "p.p.s.a."), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Należy również pamiętać, że sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest wyłącznie w granicach danej sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Przedmiotem zaskarżenia jest decyzja przyznająca świadczenie pielęgnacyjne skarżącemu z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaną opieką nad matką, przy czym zagadnieniem spornym jest nie samo prawo do tego świadczenia, lecz ustalenie daty początkowej, od której winno być przyznane, a to w związku ze zbiegiem tego świadczenia ze specjalnym zasiłkiem opiekuńczym, który skarżącemu był uprzednio przyznany.
Przechodząc do istoty sprawy należy wyjaśnić, że przepis art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 ze zm.; zwana dalej w skrócie "u.ś.r.") uzależnia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom uprawnionym, m.in. osobom zobowiązanym do alimentacji, od niepodjęcia lub rezygnacji przez nich z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W myśl art. 17 ust. 1b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby niepełnosprawnej powstała:
- 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub
- 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.
Powyższy przepis należy jednak interpretować łącznie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, zgodnie z którym w zakresie, w jakim różnicuje on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.
Tym samym w aktualnym stanie prawnym, ukształtowanym po wydaniu wskazanego wyroku Trybunału, moment powstania niepełnosprawności nie ma już wpływu na realizację uprawnienia wnioskodawcy do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. W rozpatrywanej sprawie ze wszech miar zasadnie zatem nie budziło wątpliwości organu odwoławczego, że skarżący spełnia pozytywne przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia. Jest on bowiem osobą zobowiązaną do alimentacji swojej matki, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki, której sprawowanie wymagało od skarżącego zaprzestania wszelkiej aktywności zawodowej. Przedmiotem sporu pozostaje natomiast ocena przez organ drugiej instancji kwestii istnienia przesłanki negatywnej, określonej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r., a precyzyjniej okresu w jakim ona występowała w niniejszej sprawie.
Jak wynika bowiem z tego przepisu, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłku dla opiekunów. Skarżący bowiem w dacie złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (to jest w dniu [...] czerwca 2019 r.) pobierał już na mocy ostatecznej decyzji administracyjnej specjalny zasiłek opiekuńczy – przyznany do dnia [...] października 2019 r.
W ocenie Sądu, przyjęte przez organ odwoławczy stanowisko, aczkolwiek trafnie stwierdzało istnienie po stronie skarżącego uprawnienia do otrzymania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, nie uwzględniało jednak w sposób prawidłowy okoliczności, że już we wniosku, który wpłynął do organu dnia [...] czerwca 2019 r. o ustalenie prawa do tegoż świadczenia pielęgnacyjnego, skarżący, mając świadomość występującego zbiegu uprawnień, złożył stosowne oświadczenie jednoznacznie rezygnując - z dniem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - z ustalonego wcześniej prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego przyznanego mu decyzją z [...] listopada 2018 r. Powołał się przy tym na art. 27 ust. 5 u.ś.r., który przewiduje (w pkt 3), że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego, przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną.
I choć w aktach sprawy znajduje się kolejny wniosek skarżącego (z [...] czerwca 2019 r.), złożony na wezwanie organu, o rezygnacji z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego - to należy go traktować co najwyżej jako kontynuację żądania wniesionego do organu w dacie [...] czerwca 2019 roku.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym, ukształtowanym na tle przepisów dotyczących zbiegu uprawnień do świadczeń rodzinnych, przyjmuje się, że aby zagwarantować stronie wybór, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., nie można wymagać od niej uprzedniej rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie z tych świadczeń rzeczywiście zostanie przyznane. Wymaganie organu, aby strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej świadczenia przed zbadaniem czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego i korzystniejszego dla niej, stawia ją w dość trudnej sytuacji, wprowadza stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego, czy uzyska wybrane ze świadczeń w miejsce już otrzymywanego. Trudno się dziwić, że strona nie chce zrezygnować z otrzymywanego świadczenia przed uzyskaniem pewności, że spełnia warunki do otrzymania świadczenia korzystniejszego.
Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić jakichkolwiek przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie, powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1676/18, z dnia 12 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1175/18 i z dnia 13 lipca 2018 r., sygn. akt I OSK 235/18 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 19 marca 2019 r., sygn. akt IV SA/Gl 985/18 – dostępne w centralnej bazie orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl, podobnie jak i pozostałe orzeczenia sądów administracyjnych powołane w niniejszym uzasadnieniu).
Należy zatem podzielić w całej rozciągłości pogląd reprezentowany w przytoczonych orzeczeniach sądów administracyjnych, że to na organie pomocy społecznej spoczywa główny ciężar znalezienia takiego rozwiązania procesowego, który gwarantowałby skarżącemu realizację jego żądania nie tylko w zakresie ustalenia samego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale również przyznania go na taki okres, jaki wynika z momentu złożenia stosownego wniosku. Cytowane już orzecznictwo sądowe jako przykład takiego rozwiązania podaje między innymi jednoczesne (tego samego dnia) przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i uchylenie bądź zmianę decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna, czy też nawet rozstrzygnięcie o tych uprawnieniach w ramach jednej, dwuaspektowej decyzji.
Istniała zatem w omawianej materii możliwość takiego ukształtowania sytuacji prawnej strony, która pozwalałaby na uzyskanie przez nią uprawnienia do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego już od momentu złożenia przez nią wniosku, a której jednocześnie organ nie wykorzystał. Wprawdzie zamiana zasiłków niosłaby za sobą konieczność rozliczenia obu świadczeń ustalonych za ten sam okres, z których jedno już zostało wypłacone, lecz organ pomocy społecznej mógłby tego dokonać poprzez wzajemną kompensatę świadczeń i wypłacenie skarżącemu różnicy pomiędzy wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a kwotą wypłaconego specjalnego zasiłku opiekuńczego (por. wyroki wojewódzkich sądów administracyjnych - w Opolu z dnia 20 września 2018 r., sygn. akt II SA/Op 302/18 oraz w Poznaniu z dnia 11 kwietnia 2019 r., sygn. akt II SA/Po 158/19).
W rezultacie skarżący nie tylko nie otrzymał należnego mu świadczenia, ale także został go pozbawiony za kilkumiesięczny okres, czego nie można zaakceptować z punktu widzenia zasad demokratycznego państwa prawa i pogłębiania zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.). W konsekwencji należało przyjąć, że pominięcie okoliczności dokonania przez skarżącego wyboru korzystniejszego świadczenia już w chwili złożenia wniosku, z jednoznacznym zrzeczeniem się przez niego prawa do dalszego pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego, stanowiło o naruszeniu przez organy przepisów postępowania, to jest art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Uniemożliwiło to tym samym zastosowanie regulacji art. 24 ust. 2 u.ś.r. oraz przyznanie stronie świadczenia począwszy od czerwca 2019 roku, to znaczy poczynając od miesiąca, w którym wpłynął wniosek o ustalenie prawa do komentowanego świadczenia.
Reasumując, należało stwierdzić, że Kolegium w sposób nieuprawniony przyznało skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne na okres krótszy, aniżeli wynikało to z daty złożenia wniosku, nie biorąc pod uwagę, że skarżący skutecznie zrzekł się prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego już w dniu [...] czerwca 2019 r. Oświadczenie jakie złożył było wiążące dla organu i wynikało właśnie z uprawnienia materialnego jakie daje stronie unormowanie cytowanego wyżej przepisu art. 27 ust. 5 u.ś.r. w kontekście art. 24 ust. 2 u.ś.r., zgodnie z którym prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Bezsprzecznie skarżący już w czerwcu 2019 r. dokonał wyboru korzystniejszego dla niego świadczenia, czego organy nie uwzględniły.
Zakwestionowana decyzja, jak i poprzedzające ją rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji naruszały zatem również art. 27 ust. 5 u.ś.r. i art. 24 ust. 2 u.ś.r. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.
Należy nadto podkreślić, że wniosek skarżącego z [...] czerwca 2019 r. pozostawał w związku z decyzją organu pierwszej instancji z [...] listopada 2018 r., przyznającą specjalny zasiłek opiekuńczy na okres od [...] listopada 2018 r. do [...] października 2019 r. W obrocie prawnym, jak wyżej zaznaczono, nie może dochodzić do kumulacji przedmiotowych uprawnień, a zatem tytuły prawne (decyzje administracyjne) przyznające przedmiotowe świadczenia nie mogą dotyczyć tego samego okresu. Oznacza to, że skoro w dniu [...] czerwca 2019 r., skarżący zrezygnował ze specjalnego zasiłku opiekuńczego, to rzeczą organu pierwszej instancji było również doprowadzenie do zreformowania – na wniosek strony lub z urzędu - wydanej przez siebie ostatecznej decyzji z [...] listopada 2018 r. w przedmiocie skrócenia odpowiednio okresu, na który przyznano specjalny zasiłek opiekuńczy, czego poniechano. W tym celu organ mógł wykorzystać tryb procesowy zmiany decyzji w tym zakresie - przewidziany w art. 32 u.ś.r. lub art. 155 k.p.a.
W takim świetle obie decyzje należało uchylić na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a) i lit.c) p.p.s.a., o czym orzeczono w punkcie I sentencji wyroku. Warto przy tym dodać, że obie decyzje uchylono w całości, gdyż wyeliminowanie jedynie decyzji organu drugiej instancji i to w zakresie wskazanym przez stronę skarżącą, w świetle okoliczności sprawy i formuły zakwestionowanego rozstrzygnięcia oraz faktu istnienia w obrocie prawnym decyzji przyznającej konkurencyjny, specjalny zasiłek opiekuńczy na czas określony, byłoby niecelowe i nie gwarantowałoby realizacji przysługującego uprawnienia.
Wskazania co do dalszych czynności wynikają wprost z zaprezentowanej oceny prawnej i sprowadzają się do ponownego rozpatrzenia żądania przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w kontekście przyjęcia, że jednocześnie, czyli już w momencie złożenia wniosku, to jest w dacie [...] czerwca 2019 r., skarżący zrzekł się specjalnego zasiłku opiekuńczego. Organ pierwszej instancji wyda rozstrzygnięcie na podstawie właściwie zastosowanych przepisów prawa materialnego – w tym w szczególności art. 27 ust. 5 u.ś.r., dopuszczającego możliwość dokonania przez osobę uprawnioną wyboru korzystniejszego dla niej świadczenia – na mocy którego to rozstrzygnięcia, z zastosowaniem właściwego tryby procesowego (np. art. 32 u.ś.r. lub art. 155 k.p.a.) z jednej strony zmieni decyzję o przyznaniu skarżącemu specjalnego zasiłku opiekuńczego w zakresie okresu świadczenia (do [...] maja 2019 r.), z drugiej zaś przyzna mu prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od [...] czerwca 2019 r. Niezależnie od ostatecznie przyjętej formy załatwienia sprawy, organ winien zadbać, aby zamiana świadczeń prowadziła do zachowania ich ciągłości i odbyła się bez szkody dla skarżącego a jednocześnie uwzględniała konieczną w niniejszej sprawie kompensatę tych świadczeń za okres od momentu złożenia wniosku do momentu faktycznej wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego.
O kosztach postępowania orzeczono na mocy art. 200 w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a. (pkt II sentencji).