Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Legnicy utrzymało w mocy orzeczenie Burmistrza Miasta i Gminy Chocianów z dnia 12 października 2022 r. odmawiające M. K. przyznania dodatku węglowego.
Jak wynikało z akt sprawy w dniu 25 sierpnia 2022 r. skarżący złożył wniosek o przyznania dodatku węglowego, w którym wskazał, że głównym źródłem ogrzewania jego gospodarstwa jest kocioł na palowo stałe. W złożonej w dniu 3 lutego 2022 r. deklaracji dotyczącej źródeł ciepła i źródeł spalania paliw skarżący jako rodzaj stosowanego w kotle paliwa stałego zaznaczył drewno kawałkowe.
Powołaną na wstępie decyzją organ I instancji wniosek strony rozpoznał odmownie. W uzasadnieniu wskazał na zapis art. 2 ust. 1ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz.U z 2022 r., poz. 1967 ze zm., dalej ustawa o dodatku węglowym) oraz podniósł, że dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym, w przypadku gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków (dalej: CEEB).
Następnie wyjaśnił definicje paliw stałych i wskazał, że na podstawie zgromadzonych w sprawie informacji zawartych we wniosku o dodatek węglowy oraz na podstawie danych uzyskanych z rejestrów publicznych (CEEB) ustalono, że rodzajem stosowanych w kotłach stałych paliw, które są wykorzystywane w gospodarstwie domowym strony jest drewno kawałkowe.
W odwołaniu strona podniosła, że składając deklarację spisała oświadczenie z deklaracji poprzedniego właściciela. Wyjaśniła, że dom w Chocianowie strona kupiła w styczniu 2022 r. i nie była do końca zapoznana z funkcjonowaniem ogrzewania (CO i CW). Zaznaczyła, że według specyfikacji widniejącej na piecu i danych producenta, piec jest przeznaczony do spalania paliwa stałego – węgla kamiennego.
Rozpoznając sprawę w trybie odwoławczym samorządowe kolegium odwoławcze podzieliło ustalenia i wnioski organu I instancji. Powołując tożsame regulacje prawne organ odwoławczy wskazał, że stosownie do art. 2 ust. 1 i ust. 3 ustawy o dodatku węglowym główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego wskazane we wniosku o wypłatę dodatku węglowego winno być wpisane lub zgłoszone do CEEB do dnia 11 sierpnia 2022 r., zaś po tej dacie wyłącznie gdy zostało zgłoszone po raz pierwszy w terminie 14 dni od dnia pierwszego uruchomienia tego źródła ciepła lub źródła spalania.
Podniósł, że w sprawie nie występuje przesłanka pierwszego uruchomienia źródła ogrzewania gospodarstwa domowego wnioskodawcy. Dodał, że przy rozpatrywaniu wniosków o dodatek węglowy ustawodawca nie umożliwił uwzględnienia jakichkolwiek korekt deklaracji wpisania lub zgłoszenia źródła ogrzewania do CEEB, złożonych po dniu 11 sierpnia 2022 r. W sprawie, przed dniem 11 sierpnia 2022 r. strona zadeklarowała jako rodzaj stosowanego paliwa drewno kawałkowe. Odnosząc się do podniesionej w odwołaniu argumentacji odnośnie do specyfikacji pieca organ podniósł, że argument ten jest pozbawiony doniosłości prawnej, skoro ustawodawca uzależnia możliwość przyznania dodatku węglowego od danych wpisanych lub zgłoszonych do centralnej ewidencji emisyjności budynków.
W skardze strona zarzucała, że nie zgadza się ze stanowiskiem organu II instancji. Powtórzyła, że posiada piec na paliwo stałe, tj. węgiel kamienny, jednakże w deklaracji CEEB zostało zgłoszone drewno kawałkowe.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje
Skarga okazała się uzasadniona. Podstawę materialnoprawną wydanego w sprawie rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (u.d.w.). Stosownie do art. 2 ust. 1 tej ustawy, dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. poz. 438, 1561, 1576, 1967 i 2456), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy.
Przez paliwa stałe rozumie się węgiel kamienny, brykiet lub pelet zawierające co najmniej 85% węgla kamiennego (art. 2 ust. 3 u.d.w.). Zgodnie z art. 2 ust. 9 u.d.w. wniosek o wypłatę dodatku węglowego składa się w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. Wnioski o wypłatę dodatku węglowego złożone po dniu 30 listopada 2022 r. pozostawia się bez rozpoznania (ust. 10). Z akt administracyjnych sprawy wynika, że skarżący - 25 sierpnia 2022 r. - złożył wniosek o wypłatę dodatku węglowego. Deklaracja dotycząca źródeł ciepła i źródeł spalania paliw została złożona przez skarżącego w dniu 3 lutego 2022 r.
W deklaracji tej - jako źródło ciepła - skarżący wskazał kocioł na paliwo stałe przy stosowaniu - jako paliwa stałego – "drewna kawałkowego". W toku postępowania skarżący podnosił okoliczność braku zaznajomienia się z piecem od moment zakupu domu (styczeń 2022 r.) oraz akcentował, że ze specyfikacji widniejącej na piecu i danych producenta wynika, że piec jest przeznaczony do spalania paliwa stałego – węgla kamiennego.
Odmowa przyznania dodatku węglowego przez orzekające w sprawie organy została oparta wyłącznie na podstawie treści wpisu w bazie CEEB. Kolegium nie podjęło żadnych czynności zmierzających do weryfikacji twierdzeń skarżącego, jakie podnosił on w odwołaniu.
Stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji nie mogło zyskać akceptacji w świetle rozwiązań wprowadzonych do ustawy o dodatku węglowych na skutek kolejnych nowelizacji istotnych z punktu widzenia przedmiotu rozpoznawanej sprawy. Ustawodawca, mocą art. 50 pkt 1 lit. g) ustawy z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw (Dz. U. poz. 1967), obowiązującym od 20 września 2022 r., w art. 2 u.d.w. dodał ust. 15a w brzmieniu: "Dokonując weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego, wójt, burmistrz albo prezydent miasta bierze pod uwagę w szczególności (podkreślenie Sądu):
- 1) informacje wynikające z deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, o której mowa w art. 6m ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. z 2022 r. poz. 1297, 1549 i 1768),
- 2) informacje uzyskane w związku z postępowaniem o przyznanie:
- a) świadczeń rodzinnych oraz dodatków do zasiłku rodzinnego, o których mowa odpowiednio w art. 2 i art. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 i 1265),
- b) świadczenia wychowawczego, o którym mowa w art. 4 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2022 r. poz. 1577),
- c) dodatku osłonowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o dodatku osłonowym (Dz. U. z 2022 r. poz. 1, 202 i 1692),
- d) dodatku mieszkaniowego, o którym mowa w art. 2 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2021 oraz z 2022 r. poz. 1561);
- 3) dane zgromadzone w rejestrze PESEL oraz rejestrze mieszkańców, o których mowa odpowiednio w art. 6 ust. 1 i art. 6a ust. 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2022 r. poz. 1191). Zgodnie zaś z art. 52 ww. ustawy nowelizującej, do postępowań w sprawie wypłaty dodatku węglowego wszczętych i niezakończonych przed dniem jej wejścia w życie, prowadzonych na podstawie ustawy o dodatku węglowym, stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą, co znajduje zastosowanie w rozpoznawanej sprawie.
Jak wynika z przywołanego art. 2 ust. 15a u.d.w., weryfikacja wniosku o wypłatę dodatku węglowego ma charakter wszechstronny (otwarty) i nie polega wyłącznie na sprawdzeniu danych ujętych w centralnej ewidencji emisyjności budynków do dnia 11 sierpnia 2022 r. (tak: WSA w Gliwicach w wyroku z 31 maja 2023 r., II SA/Gl 301/23; CBOSA). Okoliczności faktyczne istotne dla ustalenia zaistnienia przesłanek warunkujących przyznanie dodatku węglowego mogą zostać tym samym ustalone nie tylko w oparciu o wymienione w art. 2 ust. 1 u.d.w. źródło informacji, lecz także przy wykorzystaniu innych środków dowodowych, o czym przesądza użyty w ust. 15a zwrot "w szczególności". Zwrócić należy także uwagę na kolejną nowelizację u.d.w., dokonaną ustawą z dnia 27 października 2022 r. o zakupie preferencyjnym paliwa stałego dla gospodarstw domowych (Dz. U. poz. 2236), obowiązującą od 3 listopada 2022 r. Zgodnie z art. 31 ust. 1 tej ustawy, podobnie jak w przypadku przywołanej wyżej ustawy nowelizującej z dnia 15 września 2023 r., ma ona zastosowanie do postępowań w sprawie wypłaty dodatku węglowego wszczętych i niezakończonych przed dniem jej wejścia w życie.
Na skutek tej nowelizacji, w art. 2 u.d.w. - stosownie do treści art. 26 pkt 1 lit. b) - dodano ust. 15f i ust. 15g. W treści wprowadzonych regulacji określono, iż w przypadku posiadania informacji wskazujących, że osoba, która nie złożyła wniosku o wypłatę dodatku węglowego, spełnia warunki jego przyznania wynikające z ustawy, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może przeprowadzić wywiad środowiskowy w celu ustalenia prawa do tego dodatku. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową.
W takim przypadku organ ten przyznaje dodatek w drodze decyzji administracyjnej z urzędu, bez konieczności składania wniosku oraz bez składania odpowiedniej deklaracji dokonuje wpisu źródła ciepła do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, jeżeli źródło nie było wcześniej zgłoszone do tej ewidencji. Przepis art. 3 ust. 2 stosuje się (ust. 15f). Dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym także, gdy główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1, nie zostało zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, do dnia 11 sierpnia 2022 r., a w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ustalono, że źródłem ogrzewania tego gospodarstwa jest źródło, o którym mowa w art. 2 ust.
1. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową. Wpis do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, dokonywany jest przez wójta, burmistrza albo prezydenta miasta z urzędu bez konieczności składania odpowiedniej deklaracji (ust. 15g). Jak trafnie zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z 5 maja 2023 r. (II SA/Gl 210/23; CBOSA), które to stanowisko w pełni podziela Sąd w składzie orzekającym w tej sprawie, z treści powołanych regulacji nowelizujących u.d.w. wynika jasno, że ich ratio legis sprowadza się do objęcia wsparciem w formie tego świadczenia jak największej liczby gospodarstw domowych. Powyższe odbywa się poprzez odformalizowanie procedury przy jednoczesnym zobowiązaniu organów administracji publicznej do dokładnego i wszechstronnego zbadania okoliczności faktycznych dotyczących osoby ubiegającej się o to świadczenie, a w szczególności do ustalenia rzeczywistego źródła ciepła wykorzystywanego w jej gospodarstwie domowym. Cel tych przepisów polega więc niewątpliwie na zapewnieniu jak najszerszego dostępu do przedmiotowego świadczenia pieniężnego gospodarstwom domowym, w których stosowane źródło ciepła lub źródło spalania paliw spełnia warunki ustawowe. Nie sposób przy tym pominąć, że w świetle wspomnianych regulacji dodatek węglowy może zostać przyznany także osobie, która nie złożyła wniosku o jego wypłatę, a spełnia warunki jego przyznania wynikające z ustawy, o czym stanowi art. 2 ust. 15f tej u.d.w., jak również osobie, w przypadku której główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego nie zostało zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków, a w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ustalono, że źródłem ogrzewania jej gospodarstwa domowego jest źródło, o którym mowa w art. 2 ust. 1, zgodnie z zapisem art. 2 ust. 15g tej u.d.w. W wyniku nadanego - na skutek omówionych wyżej nowelizacji - brzmienia przepisom ustawy o dodatku węglowym, ustawodawca obliguje organ orzekający do ustalenia rzeczywistego rodzaju źródła ciepła stosowanego przez gospodarstwo domowe osoby ubiegającej się o dodatek węglowy, które to ustalenia winny zostać dokonane przy użyciu wszelkich dostępnych środków dowodowych (źródeł informacji), w sposób wnikliwy, dokładny i wyczerpujący, czyniący zadość zasadzie prawdy obiektywnej sformułowanej w art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm. - dalej: K.p.a.).
W świetle powyższego, nie można było podzielić stanowiska, że wiążące dla rozpoznania sprawy były jedynie dane z deklaracji złożonej przed upływem ustawowego terminu.
Bez wątpienia w sprawie naruszono także przepisy art. 2 ust. 15a u.d.w. Ponownie rozpoznając sprawę organ administracji uwzględni wskazania wynikające z uzasadnienia wyroku i dokona powtórnej oceny przesłanek warunkujących nabycie przez skarżącego prawa do dodatku węglowego, przeprowadzając wywiad środowiskowy w trybie art. 2 ust. 15b u.d.w. (o wyniku którego Sąd na tym etapie nie przesądza), celem weryfikacji oświadczenia o wykorzystywanym źródle ogrzewania.
Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.), uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.