Uzasadnienie
Postanowieniem referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu z dnia 21 lipca 2017 r., sygn. akt IV SA/Wr 3/16 odmówiono D. D., dalej: skarżący, przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia podano, że skarżący, w odpowiedzi na wezwanie z dnia 5 lipca 2017 r. do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł, oraz wpisów sądowych od zażaleń w łącznej kwocie 200 zł, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości.
Następnie pismem referendarza sądowego z dnia 28 lipca 2017 r. wezwano skarżącego na podstawie art. 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi do złożenia, w terminie 7 dni, powyższego wniosku o prawo pomocy na urzędowym formularzu oraz dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji materialnej skarżącego.
W odpowiedzi na powyższe wezwanie, skarżący złożył w Sądzie w dniu 10 sierpnia 2017 r. urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu swojego żądania wnioskodawca podał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, otrzymuje rentę w kwocie 931 zł miesięcznie, koszty jego utrzymania wynoszą miesięcznie około 900 zł i obejmują około 600 zł opłat za mieszkanie i około 300 zł na ubogie życie, w tym na koszty leczenia i koszty zalecanych suplementów diety z powodu przewlekłych chorób. Podał, że posiada oszczędności w kwocie 2.000 zł i nie posiada nieruchomości, wierzytelności, przedmiotów i papierów wartościowych.
Skarżący nie nadesłał żadnego z dokumentów wymienionych w piśmie referendarza sądowego z dnia 28 lipca 2017 r. W treści pisma procesowego z dnia 10 sierpnia 2017 r. wskazał, że jest osobą niepełnosprawną, jego dochodem jest renta inwalidzka i korzysta ze zwolnienia z kosztów sądowych w sprawie zawisłej przed sądem powszechnym.
W ocenie referendarza sądowego pismo z dnia 28 lipca 2017 r. zostało sporządzone na podstawie art. 255 p.p.s.a., z którego wynika, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o prawo pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
W ocenie referendarza, skarżący nie wykazał, że jego sytuacja materialna i rodzinna spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy. Złożone przez stronę skarżącą oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie zawiera dostatecznych danych koniecznych do oceny jej rzeczywistych możliwości płatniczych. W treści wniosku skarżący ograniczył się jedynie do przedstawienia takich danych, które mogły świadczyć o braku dochodów na ponoszenie pełnych kosztów sądowych, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Uchylił się natomiast od ich wykazania i uzupełnienia w sposób określony w doręczonym wezwaniu. W ramach uzupełnienia szczególne znaczenie miało wykazanie dochodów gospodarstwa domowego skarżącego w dłuższym okresie czasu, które podlega ocenie pod kątem możliwości wygospodarowania przez to gospodarstwo środków na ponoszenie kosztów sądowych w sprawie.
Posiadanie przez wnioskodawcę oszczędności w kwocie 2.000 zł w sytuacji, gdy jego miesięczny dochód wynosi 931 zł i pokrywa się z wydatkami, rodzi bowiem wątpliwości co do jego do rzeczywistej sytuacji materialnej.
W tej sytuacji referendarz sądowy przyjął, że skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a warunkujące przyznanie prawa pomocy.
Pełnomocnik skarżącego w ustawowym terminie wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza sądowego. Wywiódł, że skoro inne sądy uznały sytuację materialną skarżącego jako preferującą do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów, to nie ma podstaw aby w niniejszej sprawie skarżący był traktowany inaczej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z przepisem art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2017 r. poz. 1369, dalej: p.p.s.a.) w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 658), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Na mocy art. 260 § 2 p.p.s.a, w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.).
Stosownie do przepisu art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;
- 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.) Według sądu, wykładnia ustawowego określenia "gdy wykaże" (art. 246 p.p.s.a.) prowadzi do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy. Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W rozpoznawanej sprawie przedmiotem oceny jest więc to, czy referendarz sądowy trafnie uznał, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
W świetle przywołanych przepisów prawa trzeba jeszcze zauważyć, że celem ustanowienia instytucji prawa pomocy jest zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej, faktycznej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie zamiast strony budżet państwa, czyli faktycznie inni obywatele. Jak podkreśla się w orzecznictwie, udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Przyznanie prawa pomocy nie ma charakteru uznaniowego, ustawodawca zawarł bowiem w art. 246 § 1 p.p.s.a. przesłanki, których wykazanie przez stronę wnioskującą obliguje sąd do przyznania tego prawa w całości bądź w części. Odmowa przyznania prawa pomocy nie jest zaś odebraniem skarżącemu prawa do sądu, w sytuacji, gdy skarżący nie wykazuje, że spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy.
Oceniając dane przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd doszedł do przekonania, że zasadnie referendarz sądowy stwierdził, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Trzeba bowiem pamiętać, że w myśl art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym. A na mocy art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
W orzecznictwie sądowym przyjęto, że obowiązkiem ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy jest wykazanie faktu podjęcia starań o uzyskanie środków finansowych, niezależnie od efektów. To na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. post. NSA z dnia 16 września 2014 r. sygn. akt II OZ 924/16, LEX nr 1530881)
Skarżący nie wykazał w wyczerpujący sposób, jak kształtuje się jego obecna sytuacja dochodowa, tzn. czy znajduje się on w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy.
Dodać należy, że opisane pismo referendarza sądowego z dnia 28 lipca 2017 r. zostało sporządzone na podstawie art. 255 p.p.s.a, z którego wynika, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o prawo pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
W ramach uzupełnienia szczególne znaczenie miało wykazanie dochodów gospodarstwa domowego skarżącego w dłuższym okresie czasu, które podlega ocenie pod kątem możliwości wygospodarowania przez to gospodarstwo środków na ponoszenie kosztów sądowych w sprawie. Posiadanie przez wnioskodawcę oszczędności w kwocie 2.000 zł w sytuacji, gdy jego miesięczny dochód wynosi 931 zł i pokrywa się z wydatkami, rodzi bowiem wątpliwości co do jego rzeczywistej sytuacji materialnej.
Również w samym sprzeciwie skarżący nie zawarł żadnych danych, które pozwoliłyby na ustalenie, jak kształtuje się jego pełna sytuacja dochodowa.
Dokonanej oceny nie zmienia również wskazana w sprzeciwie okoliczność przyznania prawa pomocy skarżącemu w innych postępowaniach toczących się przed sądem powszechnym. O przyznaniu prawa pomocy stronie nie może bowiem przesądzać przyznanie jej tego prawa w postępowaniu toczącym się w innym Sądzie.
Dodatkowo zauważyć należy, że skarżący jest w niniejszej sprawie reprezentowany przez radcę prawnego co oznacza, że dysponował środkami finansowymi na pokrycie wydatków związanych z ustanowieniem fachowego pełnomocnika.
Skoro zatem na skarżącym spoczywał obowiązek wykazania, że nie jest w stanie pokryć kosztów postępowania, a skarżący tego nie wykazał, to należało odmówić mu przyznania prawa pomocy.
W świetle powyższego Sąd uznał więc, że zaskarżone postanowienie referendarza sądowego było prawidłowe.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.
Niniejsze postanowienie jest ostateczne i nie podlega zaskarżeniu.