Uzasadnienie
Przedmiotem skargi J. S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. G. z dnia [...] listopada 2010 r., nr [...], utrzymująca w mocy decyzją Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. z dnia [...] września 2010 r., nr [...] orzekającą o odmowie przyznania J. S. pomocy finansowej w formie zasiłku celowego do 20.000 zł na remont mieszkania w związku z powodzią w 2010 r.
Uzasadniając decyzję organ pierwszej instancji wyjaśnił, że J. S. na stałe mieszka w L. przy ulicy [...], gdzie zaspokaja swoje niezbędne potrzeby bytowe i może funkcjonować we własnym mieszkaniu. Zgodnie z oświadczeniem strony, w budynku w L. przebywa ona kilka miesięcy w roku. Z informacji uzyskanych w środowisku wynika, że J. S. w domu w L. przebywała przeważnie przez okres lata. Niskie rachunki za energię elektryczną zdaniem organu pierwszej instancji wskazują, że budynek mieszkalny w L. jest zamieszkiwany sporadycznie, natomiast wnioskodawczyni niezbędne potrzeby bytowe zaspokaja w mieszkaniu w L.. Organ pierwszej instancji podniósł, że świadczenia z pomocy społecznej nie mają charakteru odszkodowań, nie stanowią zatem rekompensaty za straty poniesione w wyniku powodzi lub innego zdarzenia losowego. Pomoc ta ma umożliwić poszkodowanym zaspokojenie ich potrzeb bytowych, których nie mogą realizować w lokalu mieszkalnym wskutek szkód wyrządzonych powodzią.
Zdaniem Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. J. S. może zaspokajać swoje potrzeby bytowe w mieszkaniu w L., w związku z czym nie zachodzą przesłanki do przyznania jej zasiłku na remont budynku mieszkalnego w L..
Od decyzji odwołała się J. S., wyjaśniając, że dom w L. jest jej rodzinnym domem. Podała, ze w trakcie powodzi dom był zalany do wysokości 60 cm. W dalszej części odwołania, strona opisała straty jakie poniosła w wyniku powodzi. Stwierdziła, że z emerytury w wysokości 620 zł. nie jest w stanie sama wyremontować domu.
Organ pierwszej instancji, nie znajdując podstaw do uchylenia bądź zmiany swej decyzji, odwołanie wraz z aktami przesłał Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w J. G. jako organowi odwoławczemu.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpatrując odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji, podkreśliło, że podaniem z dnia 20 sierpnia 2010 r. J. S. zwróciła się do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. o przyznanie pomocy w wysokości 20.000 zł na remont domu, zniszczonego wskutek powodzi. Wnioskodawczyni podała, że w wyniku powodzi zawalił się mur w środku, zniszczeniu uległy okna, drzwi, podłogi i ściany, zaś sam dom jest do rozbiórki.
Na podstawie rodzinnego wywiadu środowiskowego ustalone zostało, że wnioskodawczyni na stałe mieszka w L., gdzie zaspokaja swoje niezbędne potrzeby bytowe. W domu w L. przebywa jedynie kilka miesięcy w roku. Z akt spawy wynika, że strona decyzją z dnia 17 sierpnia 2010 r. otrzymała zasiłek celowy na likwidację strat poniesionych w wyniku powodzi w kwocie 6.000 zł.
Oceniając rozstrzygniecie Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w L., organ odwoławczy uznał, że na podstawie art. 40 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) - zwanej dalej "ustawą", zasiłek celowy może być przyznany osobie lub rodzinie, które poniosły straty w wyniku klęski żywiołowej lub ekologicznej. Zasiłek ten może być przyznany niezależnie od dochodu i może nie podlegać zwrotowi. Zasadniczo - co wynika z art. 39 ustawy - zasiłek celowy z pomocy j społecznej może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, którą może być w szczególności pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu; zasiłek taki przyznaje się osobom i rodzinom, których dochody nie przekraczają kryterium dochodowego określonego w ustawie.
W przypadku powodzi, które miały miejsce w Polsce w 2010 r. w rezerwie celowej budżetu państwa na przeciwdziałanie i usuwanie ich skutków przewidziane zostały środki finansowe na wypłatę zasiłków celowych. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji w piśmie z dnia 24 czerwca 2010 r., określił zasady, którymi powinni się kierować dysponenci tych środków. Zgodnie z tymi wytycznymi, pomoc ta ma umożliwić poszkodowanym zaspokojenie ich potrzeb mieszkaniowych, których nie mogą realizować wskutek szkód wyrządzonych powodzią.
Zatem pomoc nie przysługuje, w sytuacji, gdy strona mimo poniesienia szkód w wyniku powodzi, jest w stanie zaspokajać swoje potrzeby mieszkaniowe w innym lokalu mieszkalnym.
Zdaniem organu odwoławczego z akt spawy wynika, że J. S. na stałe mieszka w L., a od wiosny do listopada w Leśnej (oświadczenie strony z dnia 10 września 2010 r.). Zatem strona w wyniku powodzi nie utraciła możliwości zaspokojenia swoich potrzeb mieszkaniowych, bowiem może mieszkać swoim mieszkaniu w L. To powoduje, że nie wystąpiły przesłanki do przyznania zasiłku celowego na remont domu w L.. Przy organ odwoławczy podkreślił, że strona nie została całkowicie pozbawiona jakiejkolwiek pomocy ze strony organu pomocy społecznej, bowiem został jej przyznany odrębnym rozstrzygnięciem zasiłek celowy w kwocie 6.000 zł. na usuniecie skutków powodzi.
Zdaniem organu odwoławczego, świadczenia z pomocy społecznej nie mają charakteru odszkodowania i nie stanowią rekompensaty za straty w mieniu poniesione w wyniku klęski żywiołowej. Przyznana więc pomoc społeczna nie zawsze w pełni pokryje starty spowodowane tegoroczna powodzią.
Ponadto organ zauważył, że przyznanie pomocy w postaci zasiłku celowego oparte jest na tzw. uznaniu administracyjnym, tzn. organ może, ale nie musi przyznać tej formy pomocy, w szczególności gdy ma ograniczone środki finansowe. Zatem nie każdy wniosek osoby ubiegającej się o przyznanie tego świadczenia i nie w pełnym zakresie zostanie zawsze automatycznie uwzględniony, bowiem rodzaj, forma i rozmiar świadczenia muszą być, o czym mowa już powyżej, odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a także do możliwości finansowych organu udzielającego pomocy.
Zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 czerwca 2007 r., sygn. akt I OSK 1464/06, uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości.
Problemem możliwości zaspokojenia praw osób pozostających w trudnej sytuacji materialnej zajmował się Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 20 listopada 2001r. - SK 15/01 (OTK 2001/8/252) rozważając zgodność art. 31 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej oraz § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 10 marca 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad przyznawania zasiłku okresowego (Dz. U. Nr 26, poz. 140) z art. 67 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Uznając, że te przepisy są zgodne z art. 67 ust. 2 Konstytucji RP Trybunał Konstytucyjny zwrócił uwagę, że: "pomoc społeczna ma w odniesieniu do ubezpieczenia, czy zaopatrzenia społecznego jedynie charakter uzupełniający. Cechą wyróżniającą pomoc społeczną, w porównaniu do innych systemów świadczeni owych, jest brak po stronie obywateli roszczenia prawnego do świadczenia pomocy, co wynika w szczególności z zasady indywidualizacji leżącej u podstaw koncepcji pomocy społecznej." Pogląd ten ma również zastosowanie w tej sprawie.
Zdaniem Kolegium, organ pierwszej instancji poddał ocenie wszystkie okoliczności, od jakich uzależnione jest udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego na remont budynku w L. W ocenie Kolegium organ pierwszej instancji nie naruszył granicy uznania administracyjnego odmawiając świadczenia w formie zasiłku celowego.
Skargę na powyższą decyzję złożyła J. S. zarzucając, że to Gmina przez swoje zaniedbanie (nieczyszczeni koryta rzeki) przyczyniła się do tego, że poniosła straty w wyniku powodzi.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie z tych samych powodów, z jakich utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 184 Konstytucji RP i art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 ustawy). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Sądy administracyjne sprawują kontrolę aktów i czynności z zakresu administracji publicznej pod względem zgodności z prawem obowiązującym w dacie ich wydania.
Sąd administracyjny nie rozważa kwestii, czy decyzja organu administracji publicznej jest zgodna z zasadami słuszności lub współżycia społecznego, lecz czy mieści się w granicach obowiązującego prawa materialnego i procesowego.
Kryterium legalności umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji, jeżeli m.in. stwierdzi on naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (por. art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja nie narusza prawa.
Decyzje organu I i II instancji są zgodne z przepisami ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 r. (Dz.U. z 2004 r. Nr 64. poz. 593), w której art. 40 stanowi podstawę prawną orzekania w tego rodzaju przypadkach.
Stanowi on, że zasiłek celowy może być przyznany również osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku zdarzenia losowego (ust. 1). Zasiłek celowy może być przyznany także osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku klęski żywiołowej lub ekologicznej (ust. 2). Zasiłek celowy, o którym mowa w ust. 1 i 2, może być przyznany niezależnie od dochodu i może nie podlegać zwrotowi (ust. 3).
Norma ta jest tak skonstruowana, że nie wiąże podmiotu orzekającego przynosząc mu jedynie możliwość rozstrzygnięcia w sprawie pozytywnego lub negatywnego.
Nie ma więc racji skarżąca twierdząc, że ze względu na zaniedbanie Gminy w przedmiocie czyszczenia koryta rzeki, Gmina ma obowiązek wypłacenia jej zasiłku na remont lokalu.
Administracyjne organy orzekające, a zwłaszcza Samorządowe Kolegium Odwoławcze, trafnie wywodzą poczynając od ogólnej zasady zawartej w art. 2 ustawy, że pomoc społeczna ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać same, a nie rekompensować straty poniesione skutkiem zdarzenia losowego. Tego natomiast oczekuje skarżący.
Skoro decyzja uznaniowa oparta na podstawie art. 40 ustawy łączy się z wartościowaniem okoliczności sprawy, to prawidłowo i w tym przypadku skupiono się na sytuacji skarżącej, a zwłaszcza sytuacji mieszkaniowej.
Organy w uzasadnieniach decyzji zwróciły zasadnie uwagę, że pomoc finansowa na usuwanie skutków powodzi przysługuje osobom, które poniosły straty w gospodarstwie domowym i znalazły się w szczególnie trudnej sytuacji życiowej, nie mogąc zaspokoić niezbędnych potrzeb bytowych w oparciu o posiadane własne środki. Zatem pomoc nie przysługuje, w sytuacji, gdy strona mimo poniesienia szkód w wyniku powodzi, jest w stanie zaspokajać swoje potrzeby mieszkaniowe w innym lokalu mieszkalnym.
Z akt spawy wynika, że J. S. na mieszka w L., a od wiosny do listopada w Leśnej (oświadczenie strony z dnia 10 września 2010 r.). Zatem strona w wyniku powodzi nie utraciła możliwości zaspokojenia swoich potrzeb mieszkaniowych, bowiem może mieszkać swoim mieszkaniu w L.. To powoduje, że nie wystąpiły przesłanki do przyznania zasiłku celowego na remont domu w L. Dodatkowo należy zwrócić uwagę, że strona nie została całkowicie pozbawiona jakiejkolwiek pomocy ze strony organu pomocy społecznej, bowiem, jak wynika z decyzji obu instancji, został jej przyznany odrębnym rozstrzygnięciem zasiłek celowy w kwocie 6.000 zł. na usuniecie skutków powodzi.
Zdaniem Sądu prawidłowe jest także twierdzenie organów, że świadczenia z pomocy społecznej nie mają charakteru odszkodowania i nie stanowią rekompensaty za straty w mieniu poniesione w wyniku klęski żywiołowej, dlatego nieistotne w tym zakresie są zarzuty strony dotyczące winy Gminy, która jej zdaniem przyczyniła się do powstania u niej szkód materialnych w czasie powodzi.
Z tych względów skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.).