Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...]r., nr [...]Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm., dalej k.p.a.), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia [...]r., nr [...]orzekającą o ustaleniu za nienależnie pobrane przez T. D. (zwanego dalej stroną lub skarżącym) świadczenia wychowawczego na córkę K. D. za okres od 1 września 2016 r. do 31 stycznia 2017 r. w łącznej kwocie 2.500,00 złotych wraz ze zobowiązaniem do jego zwrotu.
Ustalając okoliczności faktyczne w sprawie organ odwoławczy podał, że decyzją z dnia [...]r., nr [...] zostało ustalone skarżącemu prawo do świadczenia wychowawczego na dzieci: K. i D. w okresie od dnia 1 kwietnia 2016 r. do dnia 30 września 2017 r.
Następnie organ pierwszej instancji, po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego co do wysokości dochodów strony skarżącej, stwierdził, że dochód ten przekroczył ustawowe kryterium uprawniające do otrzymania świadczenia na pierwsze dziecko i decyzją z dnia [...] r., nr [...]uchylił rozstrzygnięcie z dnia [...]w części dotyczącej przyznania świadczenia wychowawczego na K. D. W efekcie wniesionego przez stronę odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. decyzją z dnia [...] nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję z dnia [...]w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.
Po przeprowadzeniu uzupełniającego postępowania dowodowego i wyjaśnieniu wszystkich istotnych okoliczności, organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...] nr [...]ponownie uchylił własne rozstrzygnięcie z dnia[...]. w części dotyczącej przyznania świadczenia wychowawczego na K. D. Decyzję tę utrzymało następnie w mocy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. swoim orzeczeniem z dnia [...] nr [...]. Skarga wniesiona na wskazane rozstrzygnięcie została następnie odrzucona prawomocnym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 5 grudnia 2017 r., sygn. akt IV SA/Wr 683/17 z uwagi na uchybienie terminu do jej wniesienia.
Pismem z dnia 6 października 2017 r. organ pierwszej instancji zawiadomił skarżącego o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie ustalenia i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego na córkę przyznanego decyzją z dnia [...]nr [...]za okres od dnia 1 września 2016 r. do dnia 31 stycznia 2017 r.
Decyzją z dnia 26 lutego 2018 r., nr [...]Prezydent Miasta G., działając na podstawie art. 5, art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 3, ust. 7 – 9 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2017 r., poz. 1851, ze zm., dalej u.p.w.d.) oraz art. 104 k.p.a., orzekł o ustaleniu za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze na córkę za okres: od 01.09.2016 r. do 30.09.2016 r. w wysokości 500,00 zł; od 01.10.2016 r. do 31.10.2016 r. w wysokości 500,00 zł; od 01.11.2016 r. do 30.11.2016 r. w wysokości 500,00 zł; od 01.12.2016 r. do 31.12.2016 r. w wysokości 500,00 zł; od 01.01.2017 r. do 31.01,2017 r. w wysokości 500,00 zł i zobowiązał skarżącego do zwrotu kwoty 2.500,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 1 stycznia 2017 r. do dnia całkowitej spłaty.
W uzasadnieniu organ pierwszej instancji wskazał, że strona skarżąca utraciła prawo do świadczenia wychowawczego pobranego na pierwsze dziecko za okres od 1 września 2016 r. do 31 stycznia 2017 r. w łącznej kwocie 2.500,00 złotych, co zostało stwierdzone ostateczną i prawomocną decyzją. Stąd też w ocenie organu należało uznać, że powyższe świadczenie zostało nienależnie pobrane (art. 25 ust. 2 pkt 1 u.p.w.d.), gdyż informację o rzeczywistej wysokości uzyskanego dochodu mającego wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego organ powziął dopiero po dokonaniu wypłaty świadczenia wychowawczego.
Od wskazanej decyzji skarżący złożył odwołanie podając, że jest ona krzywdząca i bazuje na niedokładnie wyjaśnionych okolicznościach faktycznych dotyczących jego sytuacji dochodowej.
Rozstrzygając przedmiotową sprawę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. – powołując się na art. 25 ust. 1 i 2 pkt 1 u.p.w.d. – podkreśliło na wstępie rozważań, że za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania. Osoba, która nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze, jest zaś obowiązana do jego zwrotu.
W niniejszej sprawie – zdaniem Kolegium – została spełniona przesłanka polegająca na wypłaceniu stronie świadczenia, pomimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego. Taką okolicznością jest bowiem fakt wydania przez organ pierwszej instancji w dniu [...]decyzji uchylającej rozstrzygnięcie z dnia [...] w części przyznającej stronie świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko. Dokonując bowiem ponownego przeliczenia dochodu strony ustalono, że po uwzględnieniu dochodu uzyskanego przez żonę skarżącego w wysokości 18.946,66 zł w sierpniu 2016 r. dochód rodziny wyniósł 18.946,66 zł, co w przeliczeniu na cztery osoby stanowiło kwotę 4.736,67 zł. Przekraczał on zatem ustawowe kryterium dochodowe kształtujące się na poziomie 800 złotych. Na tej podstawie należało uznać skarżącego za osobę pozbawioną prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko.
W ocenie organu, nie ulega wątpliwości, że otrzymane w ten sposób świadczenie zostało wypłacone w związku z zaistnieniem okoliczności powodujących ustanie prawa do tych świadczeń, a w konsekwencji doszło do nienależnego ich pobrania w rozumieniu art. 25 ust. 2 pkt 1 u.p.w.d.
Kolegium podkreśliło również, że strona była pouczona o sytuacjach skutkujących możliwością powstania nienależnie pobranych świadczeń, a w konsekwencji o braku podstaw do pobierania świadczenia wychowawczego, w tym o skutkach zaniechań w tym zakresie. Po raz pierwszy miało to miejsce na formularzu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego, który złożyła w dniu 14 kwietnia 2016 r. Po raz drugi natomiast, w decyzji z dnia [...]r. gdzie wskazano, że w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczeń wychowawczych osoba uprawniona do świadczeń jest zobowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego to świadczenie, a osoba, która nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu.
Jak zauważył dalej organ odwoławczy, w niniejszej sprawie nie budziło wątpliwości, że strona nie tylko została prawidłowo pouczona o okolicznościach wyłączających prawo do świadczenia wychowawczego, ale również zrozumiała adresowane do niej pouczenie. Powyższa okoliczność w połączeniu z faktem wydania decyzji uchylającej świadczenie, stanowi o jej świadomości braku podstaw do pobierania świadczenia wypłacanego przez organ pomocy społecznej. Jak wynika z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, żona skarżącego działalność gospodarczą rozpoczęła dnia 4 lipca 2016 r., jednakże nie zgłosiła tej zmiany. Dopiero z inicjatywy organu pierwszej instancji żona skarżącego złożyła w tej sprawie oświadczenie w dniu 27 stycznia 2017 r. Aby przeanalizować sytuację dochodową rodziny skarżącego, organ musiał posiadać oświadczenie jego żony o wysokości dochodu z prowadzonej działalności gospodarczej.
Niedostarczenie takiej informacji obciążało zatem skarżącego i skutkowało pozbawieniem go prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko, a w konsekwencji powodowało także konieczność zwrotu pobranego świadczenia.
Odnosząc się do aktualnej sytuacji materialnej rodziny skarżącego Kolegium wskazało, że strona może zwrócić się z wnioskiem o udzielenie ulgi w spłacie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych do organu pierwszej instancji w ramach odrębnego postępowania administracyjnego.
Strona nie zgodziła się z wydanym rozstrzygnięciem i wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, w której podniosła zarzut naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 5 ust. 3 u.p.w.d., a także art. 7, art. 77 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Zaskarżyła ona również opieszałe działanie Kolegium w zakresie rozpoznania wniesionego przez nią odwołania.
W uzasadnieniu skarżący podniósł, że mylne było stwierdzenie o niedostarczeniu oświadczenia żony o prowadzeniu działalności gospodarczej. Oświadczenie takie zostało złożone, ale zaginęło w siedzibie MOPS, podobnie jak i inne dokumenty przekazywane temu podmiotowi. Skarżący podkreślił, że nie była to jedyna nieprawidłowość organu pomocy społecznej, albowiem uprzednio przyznał on już świadczenie wychowawcze matce dzieci, która ich faktycznie nie wychowuje. Dodał również, że organy obu instancji zgodnie przyznały, że dochód za 2016 r. nie został przez niego przekroczony. W takiej sytuacji pozbawienie go prawa do świadczenia wychowawczego na córkę było krzywdzące i opierało się na niekompletnym materialne dowodowym oraz niewyjaśnionym stanie faktycznym. Z tych przyczyn skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez uznanie świadczenia wychowawczego za należnie pobrane ewentualnie uchylenie decyzji organów obu instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz przedstawioną w niej argumentację, wnosząc o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej p.p.s.a.), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Należy również pamiętać, że sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest wyłącznie w granicach danej sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Na wstępie należy podkreślić, że przedmiotem niniejszego postępowania pozostaje wyłącznie skarga na opisaną w sentencji decyzję Kolegium. Natomiast zarzuty skarżącego względem sprawności prowadzonego przez organ postępowania odwoławczego, stanowiące w istocie skargę na przewlekłość Kolegium, zostały wyłączone do innego postępowania, prowadzonego pod sygnaturą IV SAB/Wr 127/18.
Rozpoznając niniejszą sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja została podjęta zgodnie z obowiązującym prawem.
Podstawę materialną rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.
Zgodnie z art. 25 ust. 1 powołanej ustawy, osoba, która pobrała nienależne świadczenie wychowawcze, jest zobowiązana do jego zwrotu.
Stosownie zaś do ust. 2 pkt 1 cytowanego przepisu, za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania.
W ocenie Sądu, okoliczności faktyczne ustalone przez organ niewątpliwie prowadziły do wniosku, że strona skarżąca nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko w rodzinie w okresie od dnia 1 września 2016 r. do 31 stycznia 2017 r. Jak wynika bowiem z akt sprawy decyzja ustalająca stronie prawo do tego świadczenia została uchylona ostateczną decyzją Prezydenta Miasta G. z dnia [...]nr [...]z powodu przekroczenia kryterium dochodowego na osobę w rodzinie w miesiącu sierpniu 2016 r. W takiej sytuacji skoro strona nie dysponowała jakimkolwiek tytułem prawnym do otrzymywania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko, co wiązało się z kwestią ponownego przeliczenia jej sytuacji dochodowej, to należało uznać, że zaistniały okoliczności powodujące ustanie prawa do świadczenia wychowawczego i znajdowało to potwierdzenie w ostatecznym rozstrzygnięciem administracyjnym.
Za spełnioną należało także uznać drugą przesłankę uzasadniającą uznanie świadczenia wychowawczego za nienależnie pobrane. Strona skarżąca niewątpliwie została bowiem pouczona o nałożonych na nią obowiązkach informacyjnych zarówno we wniosku o przyznanie świadczenia z dnia 14 kwietnia 2016 r., jak i w decyzji o ustaleniu prawa do jego pobierania z dnia [...]r. W szczególności zaś informacja o braku prawa do pobierania świadczenia wynikała z decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...] którą uchylono rozstrzygnięcie w zakresie przyznania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko.
Podnoszone przez stronę zarzuty względem nieprawidłowego – jej zdaniem – ustalenia stanu faktycznego w zakresie sytuacji dochodowej nie miały wpływu na stwierdzenie, że nienależnie pobrała ona świadczenie wychowawcze. Trzeba bowiem zwrócić uwagę, że wskazane kwestie ściśle wiązały się z ustaleniem prawa do pobieranego świadczenia. Strona powinna się na nie zatem powoływać w ramach postępowania zakończonego wydaniem decyzji z dnia [...]a nie w sprawie, która dotyczyła uznania świadczenia wychowawczego za nienależnie pobrane. W tym postępowaniu organ nie określa bowiem na nowo sytuacji dochodowej strony, lecz bazuje na już przeprowadzonych w tym kierunku ustaleniach, które zawarte zostały właśnie w decyzji z dnia [...].
Podkreślić również należy, że podnoszone przez stronę okoliczności związane z jej aktualną sytuacją osobistą nie mogły zostać uwzględnione w toku niniejszego postępowania, którego przedmiotem było jedynie przesądzenia, czy wypłacone świadczenie było nienależnie pobrane. Nie oznacza to, że strona nie może się na nie powołać w ramach odrębnego postępowania w sprawie zastosowania ulgi w spłacie nienależnie pobranego świadczenia, o którym mowa w art. 25 ust. 10 u.p.w.d., poprzez umorzenie należności łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczenie terminu płatności lub rozłożenie na raty. W tym jednak celu musi się zwrócić ze stosownym wnioskiem wprost do Prezydenta Miasta G. po zakończeniu niniejszej sprawy.
Reasumując dotychczasowe rozważania stwierdzić należało, że zaskarżona decyzji została wydana na podstawie prawidłowo ustalonych okoliczności faktycznych, a powołane przepisy znajdowały zastosowanie w sprawie. Nie budzi wątpliwości, że strona skarżąca utraciła prawo do świadczenia wychowawczego w związku z ponownym przeliczeniem dochodów rodziny i wydaniem decyzji z dnia [...] W takiej zaś sytuacji wypłacone świadczenie na pierwsze dziecko – wobec uprzedniego stosownego pouczenia strony – należało uznać za nienależnie pobrane.
Mając na uwadze powyższe, skargę – jako niezasadną – należało oddalić w całości na podstawie art. 151 p.p.s.a.