Uzasadnienie
Przedmiotem skargi J. M. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 30 kwietnia 2020 r., nr SKO 4312/8/20, na mocy której, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735, dalej: k.p.a.) w zw. z art. 105 § 1 k.p.a., organ ten utrzymał w mocy decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Kątach Wrocławskich z dnia 20 stycznia 2020 r., nr GOPS/8121/18/2020/UW o umorzeniu w całości postępowania wszczętego z urzędu w dniu 28 października 2019 r. nr GOPS/8150/857/2019/WP/JK z uwagi na jego bezprzedmiotowość.
Jak wynika z zaskarżonej decyzji oraz z akt sprawy, decyzją z dnia 17 kwietnia 2018 r., nr GOPS/8121/18/2018, przyznano stronie zasiłek stały na okres od stycznia 2017 r. do 31 marca 2018 r. w kwocie 216 zł miesięcznie, a na okres od dnia 1 kwietnia 2018 r. w kwocie 604 zł miesięcznie.
W dniu 28 października 2019 r. organ pierwszej instancji dowiedział się o zmianie sytuacji dochodowej strony w grudniu 2017 r., związanej z otrzymywanymi alimentami od ojca, o czym świadczeniobiorca nie poinformował organu pomocy społecznej.
Zawiadomieniem z dnia 30 października 2019 r. organ I instancji zawiadomił stronę o tym, że w dniu 28 października 2019 r., w związku z powzięciem informacji o otrzymywaniu przez stronę alimentów od ojca, zostało wszczęte z urzędu postępowanie dotyczącego zasiłku stałego.
Powołaną wcześniej decyzja z dnia 20 stycznia 2020 r. organ I instancji, działając na podstawie art. 105 ust. 1 k.p.a., umorzył w całości postępowanie wszczęte z urzędu w dniu 28 października 2019 r. wskazując, że w przedstawionych wyżej okolicznościach faktycznych zasadne jest wznowienie postępowania w sprawie ustalenia prawa do zasiłku stałego, ustalonego decyzją z dnia 17 kwietnia 2018 r., nr GOPS/8121/18/2018.
W powołanej na wstępie decyzji z dnia 30 kwietnia 2020 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: SKO, organ II instancji) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Organ II instancji wskazał, że w sprawie nie ma wątpliwości, że po wydaniu decyzji przyznającej stronie zasiłek pojawiły informacje, którą mogą rzutować na legalność tej decyzji. Informacje te stanowić będą przedmiot postępowania wznowieniowego, wszczętego na podstawie postanowienia nr 2/2020 Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Kątach Wrocławskich. Na tym etapie organ nie przesądza ani tego, czy strona faktycznie otrzymywała od ojca zaległe alimenty, ani też, jaki byłby ewentualnie wpływ tych ustaleń na legalność decyzji przyznającej jej zasiłek stały, albowiem przesadzi o tym wynik postępowania wznowieniowego. Co natomiast istotne, przedstawione ustalenia przesądzają o bezprzedmiotowości postępowania prowadzonego w sprawnie nienależnie pobranego zasiłku stałego.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżący wskazał, że nie zgadza się ze stanowiskiem SKO.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o odrzucenie skargi z powodu braków formalnych skargi (brak pełnomocnictwa procesowego dla osoby wnoszącej skargę w imieniu skarżącego), a z ostrożności procesowej, także o jej oddalenie.
W odpowiedzi na wezwanie Sądu, skarżący nadesłał pełnomocnictwo umocowujące jego matkę – K. M. do reprezentowania skarżącego w postępowaniu sadowym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2107 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej: p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
W ocenie Sądu, kontrola zaskarżonej decyzji, przeprowadzona wedle tych kryteriów nie dawała podstaw do zakwestionowania jej legalności.
Na wstępie należy wskazać (nawiązując do stanowiska organu wyrażonego w odpowiedzi na skargę), że w toku postępowania przed Sądem skarżący uzupełnił brak formalny skargi w postaci pierwotnego braku pełnomocnictwa, z którego wynikałoby umocowanie jego matki do działania w imieniu strony w postępowaniu sądowym. Z tych względów, Sąd nie stwierdził formalnych przeszkód do rozpoznania skargi.
Stanowiący podstawę zaskarżonej decyzji przepis art. 105 § 1 k.p.a. stanowi, że gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części.
Z treści tego przepisu wynika, że umorzenie postępowania jest orzeczeniem formalnym, kończącym postępowanie bez jego merytorycznego rozstrzygnięcia.
Na tle analizy tego przepisu warto wyjaśnić, że zgodnie z orzecznictwem, sprawa jest bezprzedmiotowa w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. wtedy, gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej, w formie decyzji administracyjnej, ingerencji organu administracji publicznej. Trzeba też wyraźnie zaznaczyć, ze decyzja o umorzeniu postępowania nie rozstrzyga o materialnoprawnych uprawnieniach i obowiązkach strony, wywiera bowiem inny skutek – przyjmuje ze nie ma przesłanek do merytorycznego orzekania co do istoty sprawy.
Nawiązując na tle tych ogólnych uwag do stanu faktycznego sprawy należy wskazać, że w sprawie, w związku z powziętymi przez organ I instancji informacjami o otrzymywanych przez stronę alimentach od ojca, zostało wszczęte z urzędu postępowanie w sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Zasadnie organ I i II instancji akcentują, że kwestia oceny, czy w sprawie mamy do czynienia z nienależnie pobranym świadczeniem powinna być weryfikowana w ramach trybu wznowieniowego, wszczętego w powołaniu na przesłankę z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Jak wynika z treści zaskarżonej decyzji, postanowieniem nr 2/2020 Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Kątach Wrocławskich wydał postanowienie (nr 2/2020) w sprawie wznowienia postępowania dotyczącego "ustalenia prawa do zasiłku stałego przyznanego decyzją z dnia 17 kwietnia 2018 r. Nr GOPS/8121/18/2018" właśnie z powołaniem się na art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.
Powyższe oznacza, że w tym postępowaniu (tj. postępowaniu wznowieniowym) będą weryfikowane okoliczności związane z faktem otrzymywania przez ojca alimentów i potencjalnym wpływem tej przesłanki na zasadność przyznanego stronie świadczenia z pomocy społecznej (zasiłku stałego).
Z tych przyczyn, zasadnie organ II instancji doszedł do przekonania, że wszczęte w dniu 28 października 2019 r. z urzędu postępowanie "dotyczące zasiłku stałego, w związku z powzięciem informacji o otrzymywaniu" przez stronę alimentów należało umorzyć z uwagi na jego bezprzedmiotowość. W sprawie nie doszło zatem do naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 105 § 1 k.p.a.
Uzupełniająco należy dodać (co zostało już zaakcentowane także na wstępie rozważań Sądu), że decyzja umarzająca postępowanie ma charakter procesowy, albowiem nie załatwia sprawy merytorycznie. Warto też wskazać, że badanie przez sąd zgodności z prawem takiej decyzji wymaga oceny, czy zasadne jest stanowisko organu, że w sprawie wystąpiły przesłanki bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 18 grudnia 2018 r., sygn. akt II SA/Ol 820/18 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 czerwca 2020 r., sygn. akt IV SA/Wa 1055/20). Stąd też, wszystkie podnoszone przez stronę w odwołaniu kwestie merytoryczne związane z ustaleniem dochodu nie mogły być przedmiotem oceny Sądu w tym postępowaniu. Strona może je natomiast podnosić w postępowaniu wznowieniowym, o którego kierunku Sąd na tym etapie sprawy oczywiście nie przesądza.
Kierując się przedstawioną argumentacją, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd skargę w całości oddalił jako bezzasadną.