Uzasadnienie
W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 200 zł skarżący pismem z dnia 22 sierpnia 2016 r. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od uiszczenia tego wpisu.
Następnie pismem referendarza sądowego z dnia 2 września 2016 r. wezwano skarżącego do złożenia powyższego wniosku na urzędowym formularzu oraz do nadesłania dokumentów źródłowych i wyjaśnień dotyczących sytuacji materialnej skarżącego.
W odpowiedzi na to pismo skarżący złożył na nieobowiązującym urzędowym formularzu, wypełnionym dnia 27 września 2016 r., którego nie podpisał, wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
W jego uzasadnieniu podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe razem z żoną i dwiema córkami w wieku 17 i 15 lat. Skarżący podał, że pozostaje bez etatu, utrzymuje się z zajęć dorywczych w charakterze redaktora. Nie ma stałego źródła dochodu. Nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy. Na dzień złożenia wniosku nie ma żadnego zajęcia, za które otrzymuje wynagrodzenie. Jest działaczem społecznym, osobą niepełnosprawną ruchowo, co wiąże się z cykliczną rehabilitacją. Żona jest zatrudniona jako nauczyciel i otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 2700 zł netto. Wspólny dochód czteroosobowej rodziny wynosi 2700 zł. Z programu rządowego otrzymują kwotę 500 zł (świadczenie 500+). Starsza córka kształci się w szkole średniej poza miejscem zamieszkania i mieszka w bursie. Koszt utrzymania tej córki wynosi 1000 zł miesięcznie i obejmuje dojazdy, bilety komunikacji miejskiej, żywność i zakwaterowanie.
Koszty utrzymania wynoszą około 930 zł i obejmują: czynsz, prąd, telefony i Internet. Zobowiązania kredytowe wynoszą 150 zł, żywności 300 zł, a odzież 600 zł, koszt dojazdu małżonki do pracy i młodszej córki do szkoły wynosi 250 zł. Podał, że posiada mieszkanie wynajmowane od TBS i nie posiada oszczędności, przedmiotów i papierów wartościowych.
Pismem referendarza sądowego z dnia 6 października 2016 r. skarżący został wezwany do złożenia powyższego wniosku o prawo pomocy na właściwym obowiązującym formularzu. W odpowiedzi na to wezwanie skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
W jego uzasadnieniu powtórzył okoliczności opisane w powyższym wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonym na niewłaściwym formularzu. Ponownie podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe razem z żoną i dwiema córkami w wieku 17 i 15 lat. Ponadto sprecyzował, że wydatki związane z utrzymaniem obejmujące czynsz, prąd, telefony i Internet wynoszą 1200 zł, telewizja 107 zł, żywności 600 zł, zobowiązania kredytowe 154 zł, koszt dojazdu małżonki do pracy i młodszej córki do szkoły 250 zł, koszty utrzymania starszej córki w bursie poza miejscem zamieszkania 1100 zł. W rubryce nr 7.2.1 podał, że posiada środki pieniężne w wysokości 700 zł przeznaczone na bieżące spożytkowanie. W rubryce dochody ponownie wskazał, że otrzymuje z programu rządowego świadczenie na dziecko w kwocie 500 zł oraz że dochód żony z tytułu umowy o pracę wynosi 2700 zł netto, a więc łączny dochód rodziny wynosi 3200 zł.
Następnie pismem referendarza sądowego z dnia 27 października 2016 r. wezwano skarżącego do nadesłania kopii dokumentów źródłowych i wyjaśnień dotyczących aktualnej sytuacji majątkowej, tj.: dowodów potwierdzających aktualną wysokość dochodu żony z tytułu zatrudnienia (zaświadczenie o wynagrodzeniu netto za ostatnie trzy miesiące z uwzględnieniem poszczególnych miesięcy, wyciąg z rachunku bankowego żony za ostatnie trzy miesiące potwierdzającego te dane), wyciągów ze wszystkich kont bankowych i lokat bankowych i kart kredytowych za ostatnie trzy miesiące wnioskodawcy i małżonka; zaświadczenia z Urzędu Pracy potwierdzającego, że wnioskodawca i osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym są zarejestrowane jako osoby bezrobotne z prawem do zasiłku lub bez tego prawa (poszukująca pracy); dowodów potwierdzających wysokość wydatków związanych z utrzymaniem rodziny (opłaty za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, leki, telewizja, podatek od nieruchomości, czynsz, raty kredytów i pożyczek i inne), zeznania podatkowego za 2015 r. każdego z małżonków, dokumenty potwierdzające ewentualne zadłużenie i zajęcie komornicze, ostania decyzja w sprawie podatku rolnego i podatku od nieruchomości, informacji o posiadanych środkach transportu (należy podać markę, rocznik i wartość), dowody potwierdzające wysokość miesięcznej opłaty za pobyt starszej córki w bursie i dowody potwierdzające wysokość wydatków związanych z dojazdem młodszej córki do szkoły i żony do pracy, a także dowody potwierdzające wysokość poniesionych przez skarżącego wydatków z tytułu rehabilitacji w kwocie 150 zł, wyjaśnienia do jakiej miejscowości dojeżdża młodsza córka do szkoły i żona do pracy, kopii decyzji przyznającej świadczenie 500+ na dziecko, wyjaśnienia w jakiej wysokości skarżący otrzymuje dochód z tytułu prac dorywczych w charakterze redaktora oraz wyjaśnienia gdzie jest zatrudniony, tj. gdzie pełni funkcję redaktora i jak długo pełni tą funkcję, zaświadczenia sporządzonego przez jednostkę, w której skarżący pełni funkcję redaktora potwierdzającego pełnienie tej funkcji i wykonywanie prac dorywczych na rzecz tej jednostki ze wskazaniem, czy skarżący otrzymuje dochody z tego tytułu i w jakiej kwocie otrzymał te dochody w okresie ostatnich trzech miesięcy, wyjaśnienia z jakiego tytułu skarżący jest zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego i ubezpieczeń społecznych, należało nadesłać także dokument potwierdzający te dane, wyjaśnienia czy skarżący jest ewentualnie zgłoszony do ubezpieczenia przez zakład pracy żony wraz z dowodami potwierdzającymi te dane.
W piśmie tym podano, że dokumenty należy nadesłać w terminie siedmiu dni od dnia jego otrzymania.
Ze zwrotnego potwierdzenia odbioru wynika, że pismo to skarżący odebrał w dniu 15 listopada 2016 r.
Skarżący nie udzieli żadnej odpowiedzi na powyższe pismo referendarza sądowego.
Postanowieniem z dnia 3 stycznia 2017 r., sygn. akt IV SA/Wr 344/16 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
W motywach swojego rozstrzygnięcia referendarz sądowy podał, że skarżący, wezwany do nadesłania dokumentów źródłowych i wyjaśnień dotyczących jego sytuacji materialnej nie wykonał wezwania Sądu. W ocenie referendarza to na stronie skarżącej spoczywa obowiązek wykazania, poprzez nadesłanie żądanych dokumentów i wyjaśnień, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy. W tej sytuacji przyjęto, że skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi warunkujące przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.
Pismem z dnia 14 stycznia 2017 r. skarżący – z zachowaniem ustawowego terminu – złożył sprzeciw od opisanego powyżej postanowienia referendarza sądowego, domagając się przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Jednocześnie zgodnie z § 2 ww. przepisu wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.
Zgodnie natomiast z treścią art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny.
Tak ukształtowana treść przepisu, w szczególności użycie sformułowania "gdy wykaże", wyraźnie przesądza, że to na stronie spoczywa obowiązek przekonania sądu, że znajduje się w sytuacji wymagającej przyznania jej prawa pomocy. Jednocześnie sąd dokonuje oceny w oparciu o złożone przez stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy oświadczenie na urzędowym formularzu, które może zostać uzupełnione w trybie art. 255 p.p.s.a. o dokumentację źródłową.
W rozpatrywanej sprawie referendarz sądowy słusznie przyjął, że strona skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny.
W orzecznictwie sądowym zgodnie przyjmuje się bowiem, że podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy, który nie przedstawia żądanych wyjaśnień, musi liczyć się z negatywnymi konsekwencjami wynikającymi z jego bierności (por. postanowienie NSA z dnia 18 grudnia 2012 r., sygn. akt II FZ 1010/12, publ. LEX nr 1240471). Jeżeli strona uchyla się od przedstawienia dokumentacji potwierdzającej istniejący stan, to powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania jej prawa pomocy. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku, uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 16 stycznia 2014 r., sygn. akt II GZ 792/13, publ. LEX nr 1452809).
W rozpatrywanej sprawie skarżący poprzestał jedynie na złożeniu oświadczenia majątkowego w ramach urzędowego formularza. Na wezwanie referendarza sądowego nie nadesłał jednak żadnego dokumentu źródłowego, który mógłby potwierdzać istnienie przesłanki przyznania prawa pomocy.
Słusznie referendarz sądowy wskazywał również, że opisane pismo z dnia 27 października 2016 r. zostało sporządzone na podstawie art. 255 p.p.s.a, z którego wynika, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o prawa pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja przepisu art. 255 p.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem (post. z dnia 19 czerwca 2012 r. sygn. akt I OZ 38/12).
Podsumowując, w ocenie Sądu, referendarz sądowy zasadnie przyjął w zaskarżonym postanowieniu, że skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Tym samym orzeczenie referendarza sądowego - jako prawidłowe - należało utrzymać w mocy.
W związku z powyższym, na podstawie art. 260 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.