Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. utrzymało w mocy orzeczenie Prezydenta Miasta L. z dnia 8 marca 2022 r. odmawiające B. U. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką – C. K. Jak wynikało z akt sprawy wnioskiem z dnia 25 listopada 2021 r. Skarżąca wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wskazując na rezygnację (niepodejmowanie) zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką (ur. [...] 1935 r.).
Powołaną na wstępie decyzją organ I instancji wniosek Strony rozpoznał odmownie. W uzasadnieniu opisał okoliczności faktyczne, z których wynikało, że matka Strony legitymuje się orzeczeniem Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 18 sierpnia 2021 r. stwierdzającym znaczny stopień niepełnosprawności od dnia 19 lipca 2021 r. (daty powstania niepełnosprawności nie dało się ustalić). Wynika z niego, że osoba niepełnosprawna wymaga zaopatrzenia w przedmioty i środki ułatwiające funkcjonowanie, korzystania z systemu świdowiskowego, wsparcia w samodzielnej egzystencji oraz konieczności długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Choruje ona na niewydolność serca, nadciśnienie tętnicze, utrwalone migotanie przedsionków, niedomykalność zastawki mitralnej trójdzielnej, miażdżycę, obustronne zapalenie stawów biodrowych, hypokaliemię oraz ograniczone zaburzenia osobowości i zachowania.
Schorzenia potwierdzają przedłożone przez Stronę dokumenty medyczne, w opinii lekarza prowadzącego datowanej na 20 grudnia 2021 r. mama Skarżącej wymaga pomocy w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, opieki obejmującej zapewnienie higieny osobistej i higieny pomieszczeń, pielęgnacji oraz zapewnienia kontaktów z otoczeniem. Chora porusza się przy pomocy chodzika tylko po domu, na dworze porusza się przy użyciu wózka inwalidzkiego, wymaga pomocy innych osób.
W toku postępowania Skarżąca wypełniła ankietę, z której wynikają tożsame okoliczności, co do możliwości i sposobu poruszania się mamy w domu i poza nim. Nadto wskazała, że mama ma czasami kłopoty z pamięcią i wzrokiem, wymaga pomocy w przygotowaniu i podaniu posiłków, ubieraniu, rozbieraniu oraz codziennych czynnościach higienicznych, przy czym samodzielnie korzysta z toalety, nie może sama zrobić zakupów, posprzątać, czy wyprać. Skarżąca ustala wizyty lekarskie, wykupuje leki, asystuje przy ich podaniu. Mama nie wymaga zabiegów pielęgnacyjnych w zakresie leczenia odleżyn, przetok, pomocy przy zmianie pozycji, okresowo używa pieluch. Skarżąca zaznaczała, że okresowo od dnia 1 sierpnia 2019r. do dnia 31 grudnia 2019 r. mama korzystała z usług opiekuńczych w ilości jednej godziny dziennie w dni robocze, obecnie z uwagi na pomoc Skarżącej już ich nie potrzebuje.
W dniu 10 stycznia 2022 r. przeprowadzono wywiad środowiskowy, który wykazał, że osoba wymagająca opieki zamieszkuje i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z córką (Skarżącą) i jej mężem. Dochody rodziny stanowią: renta rodzinna osoby niepełnosprawnej oraz wynagrodzenie męża Skarżącej. Strona nie pracuje, jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotna bez prawa do zasiłku. Warunki mieszkaniowe są dobre, mama ma własny pokój z dostępem do pozostałych części mieszkania. W czasie wywiadu osoba wymagająca opieki była zadbana, komunikatywna, rzeczowa, w pełnym kontakcie słownym, sygnalizowała swoje potrzeby. Potwierdzono, że Skarżąca jest jej jedynym dzieckiem i sprawuje nad nią opiekę.
Organ I instancji nie negował, że Strona sprawuje opiekę nad matką, jednakże w opinii pracownika socjalnego przeprowadzającego wywiad zakres czynności realizowanych w jej ramach nie wyklucza możliwości podjęcia przez Stronę pracy zarobkowej. Oceniając okoliczności sprawy organ zwracał uwagę, że sprawowana przez Stronę opieka nie jest całodobowa, nie wymaga czynności pielęgnacyjnych, gdyż osoba niepełnosprawna nie jest obłożnie chora, czy też całkowicie zdana na pomoc innych osób. Nadto organ wskazał, że Skarżąca jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku i jak wynikało z załączonego do wniosku świadectwa pracy pracowała zawodowo do dnia 31 grudnia 2019 r., a zatem, w ocenie organu, nie zrezygnowała ona z zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad mamą. Tymczasem świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane w związku z rezygnacją z pracy w celu sprawowania opieki a nie za samą opiekę.
W opinii organu przyznanie świadczenia uniemożliwia również przeszkoda, o której mowa w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 615 ze zm., dalej u.ś.r.), odnosząca się do momentu powstania niepełnosprawności. W tej sprawie znaczny stopnień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki datowany jest na dzień 19 lipca 2021r., a zatem po ukończeniu wymaganego prawem wieku. Mama Skarżącej urodziła się w 1935 r.
Rozpoznając sprawę w trybie odwoławczym Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało na art. 17 ust. 1, ust. 1b i ust. 5 u.ś.r. W dalszych rozważaniach, powołując się na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 zanegowało pogląd organu I instancji o przeszkodzie w przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na moment powstania niepełnosprawności. W świetle powołanego wyroku Trybunalskiego okoliczność ta nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia, co organ szeroko uzasadnił.
Dokonując oceny dalszych przesłanek ustawowych przyznania wnioskowanego świadczenia organ wskazał, że Skarżąca niewątpliwie mieści się grupie osób uprawnionych do świadczenia (art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.). Badając przesłankę związku przyczynowego pomiędzy zakresem sprawowanej opieki, a koniecznością rezygnacji z pracy (niepodejmowania zatrudnienia) organ odwoławczy podzielił zapatrywania organu I instancji. Stwierdził, że warunkiem uzyskania prawa do świadczenia jest konieczność sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 u.ś.r. Podkreślał, że świadczenie nie jest przyzwane za opiekę ale za związaną z nią rezygnację z zatrudnienia. Związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia (jego niepodejmowaniem) musi być bezpośredni.
W dalszej części uzasadnienia organ za okoliczność niesporną uznał istnienie niepełnosprawności mamy Skarżącej w znacznym stopniu od 19 lipca 2021 r., przy czym nie da się ustalić daty jej powstania. Przyczynami niepełnosprawności są choroby układu oddechowego i krążenia oraz upośledzenia narządów ruchu. Dalej organ zapewnił, że nie ma uprawnień do oceny orzeczenia stwierdzającego niepełnosprawność w odróżnieniu od konieczności ustalenia zakresu opieki sprawowanej przez Stronę nad mamą. Przytaczając okoliczności faktyczne sprawy, w tym wynik przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, oświadczeń złożonych przez Stronę a dotyczących faktycznie wykonywanych czynności związanych z opieką nad mamą organ stwierdził, że zakres opieki wykonywanej przez Skarżącą względem mamy nie wyklucza podjęcia zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.
Dokonując analizy zebranego materiału dowodowego organ stwierdził, że mama Skarżącej, niepełnosprawna z racji wieku i stanu zdrowia, wymaga pomocy innych osób. Zwracał uwagę na ograniczoną ruchowość stawów, co powoduje, że w obrębie mieszkania porusza się przy pomocy chodzika, zaś poza domem na wózku pod opieką córki. Wskazał także, że niepełnosprawna samodzielnie zmienia pozycję w łóżku, korzysta z toalety (porusza się przy pomocy chodzika) i spożywa posiłki, wymaga pomocy przy ich przygotowaniu i podaniu, podobnie jak przy czynnościach higienicznych (mycie, kąpiel), ubieraniu, podawaniu leków (rano i wieczorem). Mama Skarżącej jest zadbana, komunikatywna, na co wykazał już organ I instancji. Z okoliczności faktycznych wynika również, że jest ograniczona w czynnościach wymagających sprawności ruchowej, ma częste zawroty głowy i początki demencji starczej. Między matką i córką istnieje silna więź emocjonalna.
Organ powielił także opis zawarty harmonogramie dnia przedstawionym przez Stronę w wywiadzie środowiskowym, ocenę stanu psychofizycznego sporządzoną w dniu 10 stycznia 2022 r., przy udziale Strony. Przywołał także treść opinii lekarza prowadzącego z dnia 20 grudnia 2021 r., potwierdzającej sposób poruszania się mamy Skarżącej i konieczności pomocy ze strony osób trzecich oraz zapisy dokumentacji medycznej sporządzanej w związku z pobytem osoby niepełnosprawnej w szpitalu w okresie od dnia 6 lipca 2018 r. do dnia 11 lipca 2018 r. Powodem hospitalizacji była zasadniczo niewydolność serca.
W dalszych wywodach badając aktywność zawodową Skarżącej organ wskazał, że od 14 lipca 2020 r. pozostaje ona bezrobotna, bez prawa do zasiłku. Posiada 20 letni okres składkowy i nieskładkowy, jej ostatnim miejscem pracy była piekarnia w L., gdzie była zatrudniona w charakterze sprzedawcy – kasjera od dnia 18 grudnia 2018 r. do dnia 31 grudnia 2019 r. Stosunek pracy ustał z upływem okresu na jaki zawarto umowę.
Oceniając opisane okoliczności faktyczne organ stwierdził, że w sprawie nie wystąpił związek przyczynowy między rezygnacją przez Stronę z zatrudnienia (jego niepodejmowaniem), a opieką nad niepełnosprawną mamą. W dacie wstąpienia z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia Skarżąca nie pozostawała w zatrudnieniu i nie uprawdopodobniła, że zamierza je podjąć. Także zakres opieki (rodzaj i czasokres czynności wspomagających mamę) nie wyklucza możliwości zarobkowania. Wykonywane czynności opiekuńcze nie wymagają całodobowego zaangażowania czy stałej obecności Skarżącej przy mamie (ścielenie łóżka, przygotowanie posiłków, sprzątanie pomoc przy myciu, ubieraniu, pranie, prasowanie). Mama Skarżącej nie jest osobą obłożnie chorą, w obrębie mieszkania porusza się samodzielnie przy pomocy chodzika, samodzielnie spożywa posiłki, korzysta z toalety, nie wymaga czynności stricte pielęgnacyjnych, wyjątkiem jest kąpiel, jest w dobrym stanie emocjonalnym i psychicznym.
Zakres opisanej samodzielności osoby niepełnosprawnej nie wyklucza możliwości podjęcia przez Stronę zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych organ wskazał, że opieka musi być związana wyłącznie z osobą chorego, a nie polegać na prowadzeniu gospodarstwa domowego.
W skardze Strona zastępowana przez profesjonalnego pełnomocnika zarzucała naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. i przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez Stronę w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
Wnioskowała o uchylenie orzeczeń organów obu instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
W uzasadnieniu przywołując brzmienie art. 17 ust. 1 u.ś.r. Strona wywodziła, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie opieki stałej, ciągłej wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, opieki, która nie musi być całodobowa. Na poparcie swych racji Strona powołała orzecznictwo sądów administracyjnych wykluczające uznanie, że opieka musi być nieustanna, ma być trwała w sensie rozciągłości, a jej zakres jest wyznaczony niepełnosprawnością osoby jej wymagającej, co oznacza zapewnienie egzystowania w warunkach godności człowieka. Obejmuje zatem także zapewnienie normalnych, codziennych potrzeb osoby niepełnosprawnej. Skarżąca podkreślała, że chodzi o zapewnienie normalnych, podstawowych i codziennych potrzeb egzystencjalnych osobie niepełnosprawnej, takich których z uwagi na stan zdrowia nie jest sobie w stanie sama zapewnić.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje
Na wstępie trzeba wskazać, że zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2021 r. poz. 137 ze zm.), stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145 -150 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 poz. 329 ze zm. dalej: p.p.s.a.). Sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi, że wydano ją z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a.
Z przywołanych przepisów wynika że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.
Skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw, co nakazywało jej oddalenie. Istota sporu w tej sprawie sprowadza się do oceny prawidłowości stanowiska przyjętego przez organ administracji, a odmawiającego Skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną mamą.
Poza zakresem rozważań należy pozostawić spór dotyczący wykładni i stosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. Sąd podziela korzystne dla Skarżącej stanowisko organu odwoławczego wywodzone z orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt I K 38/13 OTK-A 2014/9/104) oraz orzecznictwa sądów administracyjnych, że moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki nie ma znaczenia z punktu widzenia przesłanek uprawniających do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Ta zatem okoliczność, wbrew poglądom wyrażanym w decyzji przez organ I instancji, nie ma istotnego znaczenia w rozpoznawanej sprawie.
W zakresie pozostałych uwarunkowań przyznania wnioskowanego świadczenia Sąd podziela pogląd przedstawiony w zaskarżonej decyzji, stwierdzający, że Strona nie spełnia przesłanek do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że pomiędzy rezygnacją z pracy (niepodejmowaniem zatrudnienia) nie wystąpił wymagany związek przyczynowy, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r.
Dla przejrzystości wywodu niezbędne jest przywołanie istotnych w sprawie przepisów, tu art. 17 ust. 1 u.ś.r., zgodnie z jego brzmieniem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Celem tego przepisu było częściowe wynagrodzenie – poprzez ww. świadczenie – osobom zdolnym do pracy - faktu rezygnacji z tego zatrudnienia (lub niepodejmowania zatrudnienia), z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu wskazanym w ustawie. Nie jest to zatem świadczenie adresowane do osoby niepełnosprawnej ale do podmiotu sprawującego opiekę. Nie chodzi tu także o jakąkolwiek opiekę ale taką, której zakres, natężenie wykluczy możliwość podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia.
Z powyższego wynika, że jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły.
Tym samym analiza istnienia związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem opieki a rezygnacją (niepodejmowaniem zatrudnienia) wymaga oceny i zbadania kilku obszarów. Po pierwsze istotny jest stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, w tym szczególności ocena zakresu czynności, które jest w stanie wykonać samodzielnie, a w jakim wymaga stałej i długotrwałej opieki.
Przy czym ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza w żadnej mierze kwestionowania stanu jej zdrowia. Legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia a stopniem faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2859/20 i z dnia 18 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 275/21, orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych dalej: CBOSA).
W świetle utrwalonego orzecznictwa opieka, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie dotyczy tylko i wyłącznie niezdolnej do samodzielnej egzystencji osoby leżącej. Za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się, a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby (por. wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Gdańsku z dnia 10 lutego 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 996/21; w Lublinie z dnia 22 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Lu 795/20, dostępne w CBOSA).
Zatem organy są nie tylko uprawnione, ale i zobowiązane do przeprowadzania takich analiz, a umocowanie to wynika z art. 17 ust. 1 u.ś.r.
Najistotniejszym jednak i najbardziej ważącym elementem podlegającym ocenie na gruncie ww. przepisu jest zakres czynności faktycznie realizowanych przez opiekuna w relacji do możliwości wykonywania pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 u.ś.r. Dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego w każdym przypadku konieczne jest ustalenie czy rodzaj bądź ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej.
I wreszcie zasadne jest zbadanie aktywności i możliwości zawodowych osoby sprawującej opiekę, czy istotnie rezygnacja z zatrudnienia (jej niepodejmowanie) wiązała się z koniecznością sprawowania opieki. W tym aspekcie niezbędne jest przeanalizowanie dotychczasowego przebiegu zatrudnienia, związków czasowych między zatrudnieniem (rezygnacją z niego) a okolicznościami powodującymi konieczność sprawowania opieki oraz możliwości podjęcia zatrudnienia.
W realiach rozpoznawanej sprawy zasadnie wywodzą organy administracji, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki uzasadniające ustalenie prawa do wnioskowanego przez Stronę świadczenia. Zebrany materiał aktowy nie daje podstaw do wywodzenia, że zakres podejmowanych przez nią czynności podejmowanych względem mamy wpisuje się w ustawowy zapis stałej lub długotrwałej opieki, która spowodowała, że Skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia (nie podejmuje pracy). Przypomnieć bowiem trzeba, że ustawodawca nie wymaga aby możliwość zatrudnienia odnosiła się pracy w pełnym jej wymiarze. W tym zakresie istnieje możliwość dostosowania warunków i czasu pracy do potrzeb własnych i rodziny. Definicja zawarta w art. 3 pkt 22 u.ś.r. (obejmująca zatrudnienie i inną pracę zarobkową) jest szeroka - oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej.
Przenosząc te uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy należy wskazać, że niewątpliwe opisane w okolicznościach faktycznych sprawy schorzenia i stan zdrowia mamy Skarżącej wymagają jej wsparcia i pomocy, to jednak – jak wynika z treści składanych przez Stronę wyjaśnień oraz zebranej dokumentacji – szereg czynności mama jest w stanie wykonać samodzielnie, a to z kolei wyklucza istnienie związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem opieki a możliwością podjęcia przez Skarżącą zatrudnienia (choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy).
Prawidłowe są wnioski organu administracji, wyprowadzane z zebranego materiału dowodowego, stwierdzające, że część z opisanych przez Stronę czynności jakie wykonuje w związku z opieką nad mamą wpisuje w normalne działania związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Są one charakterystyczne dla większości osób, które są aktywne zawodowo, prowadzą gospodarstwo domowe i mają pod opieką osoby wymagające wsparcia, a nie legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności. Pranie, sprzątanie, gotowanie, prasowanie podawanie posiłków, ścielenie łóżka, wspólne spacery są czynnościami życia codziennego. Pozostałe zaś czynności nie absorbują Skarżącej w takim zakresie aby wykluczało to podjęcie zatrudnienia, które jak słusznie podkreśla organ administracji nie musi być wykonywane w pełnym wymiarze czasu pracy.
Z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 10 stycznia 2021 r., wynika, że poza opisanymi czynnościami zawiązanymi z prowadzeniem gospodarstwa domowego Skarżąca pomaga mamie przy czynnościach toalety, ubieraniu i rozbieraniu, podawaniu leków, umawianiu wizyt lekarskich. Z pozostałych złożonych do akt dokumentów opisujących wykonywane czynności i zakres samodzielności osoby niepełnosprawnej (dokumenty z dnia 22 listopada 2021 r. załączony do wniosku) wynika, że w zakresie ubierania (rozbierania) mama Strony część czynności wykonuje samodzielnie, okresowo używa pieluchomajtek. Z oświadczeń Strony z tej samej daty wynika, że prowadza ona mamę do toalety, wymienia pieluchomajtki, balsamuje ciało, pomaga w ćwiczeniach fizycznych, mierzy ciśnienie, poziom cukru, masuje, oklepuje, układa do snu. Mama nie wymaga leczenia odleżyn, ran, pielęgnacji przetok, stomii, rurki tracheotomijnej, nie wymaga też specjalistycznego karmienia, pomocy przy zmianie pozycji.
Oceniając przedstawione okoliczności faktyczne należy dostrzec, że zakres podejmowanych przez Stronę czynności opiekuńczych nie absorbuje jej w ciągu całego dnia. Pomoc świadczona mamie dotyczy czynności, które zasadniczo podejmowane są rano i wieczorem (pomoc w ubieraniu (przy czym jak wynika z dalszych dokumentów – oświadczeń samej Strony mama w tym względzie nie jest całkowicie zależna od pomocy innych), kąpiel, mycie, przypomnienie o lekach, pomiary ciśnienia i poziomu cukru, balsamowanie ciała, oklepywanie) lub też nie są wykonywane codziennie (umawianie wizyt lekarskich, wg oświadczenia strony dwa razy w miesiącu). Z oświadczeń tych wynika również, że mama Skarżącej w obrębie mieszkania porusza się przy pomocy chodzika, a zatem nie wymaga takiego wsparcia jak osoba obłożnie chora. Co istotne mama Strony jest sprawna psychicznie i kontaktowa.
Należy zatem zaaprobować wyrażany w zaskarżonej decyzji pogląd, że Skarżącej nie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego określonego w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., bowiem sprawowana opieka, jej zakres i natężenie nie wyklucza rezygnacji, czy niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która jak już wskazano nie musi być realizowana w pełnym wymiarze czasu pracy.
Przywołane okoliczności stanowić mogą samoistną przesłankę odmowy ustalenia prawa Strony do świadczenia pielęgnacyjnego, niezależnie od tego – jak słusznie wywodzi organ administracji – w sprawie nie wystąpił także związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a podjęciem opieki nad osobą niepełnosprawną. Jak bowiem wynika z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. prawo do świadczenia przysługuje osobie, która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Zatem pomiędzy rezygnacją z pracy (niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia) a sprawowaniem opieki musi istnieć bezpośredni związek przyczynowy. W badaniu tym na pierwszy plan wysuwają się okoliczności dotyczące daty powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki, przebieg kariery zawodowej osoby uprawnionej do świadczenia oraz okoliczności w jakich zrezygnowała ona z pracy (m.in. podstawa prawna ustania zatrudnienia), jak też zdolność i możliwości wykonywania pracy zarobkowej przez osobę uprawnioną.
Taki sposób spojrzenia na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego wynika z celu tego zapisu. Jak słusznie wywodzi organ administracji istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. Celem uregulowania z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jest udzielenie pomocy państwa osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym, na czas tej opieki, dobrowolnie pozbawia się potencjalnego dochodu. Musi zatem istnieć związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia a podjęciem opieki. Świadczenie pielęgnacyjne jest niejako surogatem wynagrodzenia za pracę, które jest uzyskiwane przez uprawnionego nie od pracodawcy z tytułu świadczenia pracy, a na podstawie decyzji administracyjnej, w związku z koniecznością rezygnacji przez wnioskującego z zatrudnienia z powodu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.
Celem ustawodawcy było zapewnienie osobie rezygnującej z zatrudnienia lub go niepodejmującej, ekwiwalentu zatrudnienia, którego nie może podjąć lub kontynuować ze względu na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną osobą (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 28 kwietnia 2022r. sygn. akt III SA/Gd 319/22, dostępne w CBOSA).
Świadczenie pielęgnacyjne jest zatem świadczeniem dla osób rezygnujących z pracy zawodowej, które przejmują na siebie realizację zadań Państwa w zakresie opieki nad osobami niepełnosprawnymi. Konieczność sprawowania opieki musi zatem wiązać się z utratą uzyskiwanych dochodów. Takie rozwiązanie nie budzi zastrzeżeń, ponieważ świadczenie pielęgnacyjne ma charakter subsydiarny, częściowo rekompensujący utracony zarobek osoby aktywnej zawodowo wychodzącej z rynku pracy oraz ponoszącej zwiększone wydatki na opiekę nad niepełnosprawnym. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba pielęgnująca. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Łodzi z dnia 31 marca 2021 r. sygn. akt II SA/Łd 884/20, dostępne w CBOSA).
Zasadniczo zatem uprawnienie to adresowane jest do osób aktywnych na rynku pracy, mogących podejmować zatrudnienie a zmuszonych do rezygnacji z pracy w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną.
Przenosząc te uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy i ustalonych okoliczności podzielić trzeba przedstawiony w zaskarżonej decyzji pogląd organu wywodzący brak opisanego powiązania pomiędzy rezygnacją z pracy przez Skarżącą i dalszym jej niepodejmowaniem a koniecznością sprawowania opieki nad mamą. Z zebranej w sprawie dokumentacji wynika, że ostatnie zatrudnienie Skarżącej ustało z dniem 31 grudnia 2019 r. Po tej dacie Skarżąca (ur. [...] 1963 r.) nie podejmowała żadnej pracy, figurowała jako bezrobotna w Powiatowym Urzędzie Pracy z prawem do zasiłku (do dnia 13 lipca 2020 r.) a od dnia 14 lipca 2020 r. bez prawa do zasiłku. Z dokumentacji obracającej aktywność zawodową Strony nie wynika aby podejmowała ona pracę zawodową, która ustała we wskazanej dacie na skutek upływu okresu na jaki umowę zawarto. Poprawny jest zatem wniosek organu, że nie ma powiązania czasowego między zakończeniem (ustaniem stosunku pracy) przez Stronę a koniecznością sprawowania opieki nad mamą. Gdyż zatrudnienie to ustało w 2019 r., a orzeczenie stwierdzające niepełnosprawność w stopniu znacznym datowane jest na dzień 19 lipca 2021 r.
Jednocześnie Strona nie wykazała, że w międzyczasie starała się podjąć jakiekolwiek zatrudnienie. Słusznie w tych okolicznościach organ wyprowadza wnioski, że nie ma związku przyczynowego między rezygnacją Skarżącej z pracy (jej niepodejmowaniem) a sprawowaniem opieki nad mamą.
Skarżąca w toku postępowania, jak również w skardze nie przedstawiła żadnych okoliczności, czy dowodów negujących ustalenia i wnioski organu. Nie wskazała, że podejmowała próby (skuteczne lub nie) podjęcia pracy po dacie ustania ostatniego zatrudnienia. Przedstawione w decyzji fakty przemawiają zaś za słusznością przyjętych przez organ wniosków. Mają one także uzasadnienie w orzecznictwie sądów administracyjnych, w szczególności wskazać trzeba na orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 kwietnia 2022 r. sygn. akt I OSK 1332/21 (dostępne w CBOSA) stwierdzające, że uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego wymaga (...) wykazania, że rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej bądź ich niepodejmowanie miało miejsce w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W tej sprawie takiego związku nie można ustalić, co słusznie wskazano w zaskarżonej decyzji.
Uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego jak i prawa procesowego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił w całości.