Uzasadnienie
Przedmiotem skargi [...] (dalej: skarżąca) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J.G. z dnia [...] 2013 r., nr [...] wydana na podstawie na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 17 ust.1, 1a, 3, 4, 5 pkt 2 lit. a, art. 24 ust. 2 i 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. z dnia 7 grudnia 2012 r., Dz. U. z 2012 r. poz. 1548), dalej: ustawa, utrzymująca w mocy decyzję z dnia [...] 2013 r., nr [...], wydaną z upoważnienia Burmistrza O. przez Zastępcę Burmistrza O., orzekającą o odmowie przyznania skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym małżonkiem [...].
W uzasadnieniu decyzji wskazano na następujący stan faktyczny i prawny sprawy.
Wskazaną wyżej decyzją organu I instancji odmówiono przyznania skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad mężem. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że skarżąca nie spełnia wymagań określonych w art.16a ust.1 ustawy, który wskazuje że specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom na których ciąży obowiązek alimentacyjny jeżeli zrezygnują z zatrudnienia lub innej pracy w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności. Organ I instancji ustalił, iż skarżąca nie pracuje, nie jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy. W ocenie organu na przeszkodzie do przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego stoi fakt, że skarżąca nie zrezygnowała z zatrudnienia i nie jest osobą zobowiązaną do alimentacji względem męża.
W odwołaniu skarżąca podniosła, że w lutym 2013 r. otrzymała ostatnie świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad chorym mężem. Obecnie nie ma możliwości podjęcia pracy, ponieważ nie pozostawi chorego męża bez opieki. Wskazała, iż osoby zobowiązane do alimentacji wobec męża tj. synowie oraz rodzeństwo męża nie mają środków finansowych aby im pomóc. Jeden z synów jest bezrobotny, drugi ma zarejestrowaną działalność gospodarczą, ale nie osiąga z tego tytułu żadnych dochodów. Brat niepełnosprawnego jest emerytem, siostra pobiera rentę z KRUS, lecz oba te świadczenia są zbyt niskie. Odwołująca podniosła, iż leczenie męża jest bardzo kosztowne, większość leczenia odbywa się prywatnie u lekarzy specjalistów, a utrzymują się z mężem z jego emerytury w wysokości 867 zł. Wniosła o zmianę decyzji i przyznanie jej prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego.
Organ odwoławczy wskazał dalej, że zasady przyznawania świadczeń opiekuńczych, do których zaliczany jest specjalny zasiłek opiekuńczy, reguluje obecnie ustawa o świadczeniach rodzinnych, przepisy rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 3 stycznia 2013 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2013 r. poz.
3) i rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 sierpnia 2012 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2012 r, poz. 959). Zgodnie z treścią art. 16a ust. 1 ustawy, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, przy czym świadczenie to przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 ustawy (tj. 623 zł; art. 16a ust. 2).
Wskazano następnie, że zgodnie z art. 16a ust. 8 ustawy specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje, jeżeli: 1) osoba sprawująca opiekę: a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, b) podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z innych tytułów, c) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego lub świadczenia pielęgnacyjnego, d) legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
2) osoba wymagająca opieki została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, w rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu;
na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury;
członek rodziny osoby sprawującej opiekę ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub świadczenia pielęgnacyjnego;
na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego lub prawo do świadczenia pielęgnacyjnego;
na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.
Organ odwoławczy podniósł, że decyzją z dnia [...] 2012 r., nr [...] przyznano wnioskującej świadczenie pielęgnacyjne, na okres ważności orzeczenia o niepełnosprawności z dnia [...] 2012 r., na okres od dnia 1 stycznia 2012 r. do dnia 28 lutego 2013 r. Podaniem z dnia 21 marca 2013 r. skarżąca wystąpiła do Urzędu Miejskiego w O. o przyznanie jej specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad mężem. Z wniosku oraz zebranych w sprawie dokumentów wynika, że mąż skarżącej, orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w L. z dnia [...] 2013 r., nr [...], został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności do dnia 31 marca 2014 r., przy czym datę ustalonego stopnia niepełnosprawności określono od stycznia 2012 r. Skarżąca sprawuje opiekę nad swoim mężem, który wymaga stałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
Skarżąca nigdzie nie pracuje, nie jest zarejestrowana w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna, nie pobiera żadnych świadczeń z ZUS, KRUS. Z jej oświadczenia wynika, że była zatrudniona w latach [...]. Po tym okresie pobierała zasiłek dla bezrobotnych do dnia 21 stycznia 1996 r. Obecnie nie jest nigdzie zatrudniona, opiekuje się chorym mężem od powstania jego choroby tj. od 2011 r.
Organ I instancji, wydając decyzję odmowną, uznał, że skarżąca nie spełnia ustawowych przesłanek uprawniających do otrzymania specjalnego zasiłku opiekuńczego, a mianowicie przesłanki obowiązku alimentacyjnego względem osoby wymagającej opieki, oraz przesłanki rezygnacji z zatrudnienia. Zgodnie z art. 16a ust. 1 ustawy, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W tym miejscu organ odwoławczy przyjął odmienne stanowisko, niż organ I instancji, że między małżonkami istnieje obowiązek alimentacyjny co wywodzone jest w doktrynie prawa rodzinnego z art. 27 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Oznacza to, że zgodnie z art. 16a ust. 1 ustawy małżonek, który zrezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad współmałżonkiem legitymującym się orzeczeniem potwierdzającym niepełnosprawność, ma prawo otrzymywać specjalny zasiłek opiekuńczy o ile spełnione są pozostałe warunki określone w art. 16a. Niestety w niniejszej sprawie niepodejmowanie zatrudnienia w związku z opieką nad osobą legitymującą się stosownym orzeczeniem, nie jest podstawą do przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Podstawą do przyznania takiego świadczenia jest wyłącznie, przy uwzględnieniu pozostałych warunków określonych w art. 16a ust. 1, 2 i 8, rezygnacja z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki.
Organ nie ma możliwości przyznania świadczenia osobie, która nie podejmuje zatrudnienia w związku ze sprawowaną pieczą. Dodatkowym warunkiem przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego jest okoliczność, że rezygnacja z zatrudnienia musi nastąpić w związku ze sprawowaną opieką nad osobą legitymującą się stosownym orzeczeniem. Prowadzi to do wniosku, że w danej sytuacji faktycznej, nie może nastąpić tylko rezygnacja z zatrudnienia, ale pomiędzy nią a koniecznością sprawowania opieki musi zaistnieć związek przyczynowy polegający na tym, że osoba sprawująca opiekę nie zrezygnowałaby z zatrudnienia, gdyby nie konieczność sprawowania pieczy nad osobą jej wymagającej.
W sprawie będącej przedmiotem rozpoznania nie jest zatem możliwe przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego, bowiem niespełnienie jednej z przesłanek określonych w art. 16a ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jest wystarczającą podstawą do wydania decyzji odmownej w sprawie przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego.
Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. Zarzuciła naruszenie przepisów ustawy i wniosła o uchylenie decyzji. Zdaniem skarżącej organ naruszył przepis art. 17 ust. 1 ustawy ponieważ zawiera on zapis, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia przysługuje osobie, jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Skarżąca podniosła, że w roku 2012 r. wystąpiła identyczna sytuacja albowiem organ I instancji odmówił jej świadczenia pielęgnacyjnego ale wskutek złożonego odwołania organ odwoławczy przyznał jej świadczenie pielęgnacyjne twierdząc, że małżonek ma prawo otrzymywać specjalny zasiłek opiekuńczy.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi podkreślono, że w niniejszej sprawie należy odróżnić specjalny zasiłek opiekuńczy od świadczenia pielęgnacyjnego, które do dnia 28 lutego 2013 r. miała przyznane skarżąca. Jednakże określone w art. 16a ust. 1 ustawy, podstawowe warunki przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego należy odróżnić od zapisu zawartego w art. 17 ust. 1 ustawy dotyczącego innego świadczenia opiekuńczego – świadczenia pielęgnacyjnego, które przysługuje osobie, która faktycznie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ale też może zostać przyznane osobie, która zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w ogóle nie podejmuje w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osoba legitymującą się odpowiednim orzeczeniem potwierdzającym niepełnosprawność.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga nie jest zasadna.
Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., zadaniem wojewódzkich sądów administracyjnych jest sprawowanie kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, obowiązującym w dniu ich wydania, nie zaś ocena ich pod względem słuszności i celowości. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.), a kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest w granicach sprawy.
Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w ramach tak zakreślonej właściwości Sąd nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością jej uchylenia lub stwierdzenia nieważności.
Zasady przyznawania świadczeń opiekuńczych, do których zaliczany jest specjalny zasiłek opiekuńczy, reguluje obecnie ustawa o świadczeniach rodzinnych, przepisy rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 3 stycznia 2013 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2013 r. poz.
3) i rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 sierpnia 2012 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2012 r, poz. 959). Zgodnie z treścią art. 16a ust. 1 ustawy, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, przy czym świadczenie to przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 ustawy (tj. 623 zł; art. 16a ust. 2).
W omawianej sprawie istotą problemu jest, czy skarżąca zrezygnowała z pracy zarobkowej, aby sprawować opiekę nad niepełnosprawnym mężem.
Bezsporne jest w sprawie, że skarżąca sprawuje opiekę nad swoim mężem, który wymaga stałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Skarżąca nigdzie nie pracuje, nie jest zarejestrowana w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna, nie pobiera świadczeń z ZUS (KRUS). Z oświadczeń skarżącej wynika, że była zatrudniona w latach [...]. Następnie pobierała zasiłek dla bezrobotnych do dnia 21 stycznia 1996 r. Skarżąca opiekuje się mężem od powstania jego choroby, tj. od roku 2011.
Wobec powyższego specjalny zasiłek opiekuńczy nie mógł być skarżącej przyznany. Podstawą jego przyznania jest bowiem rezygnacja z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną (oczywiście przy spełnieniu pozostałych warunków określonych w art. 16a ust. 1,2,8 ustawy), a nie jak w sytuacji skarżącej, niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad mężem. Należy podkreślić, że pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki musi istnieć związek przyczynowy polegający na tym, że osoba sprawująca opiekę nie zrezygnowałaby z zatrudnienia, gdyby nie konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.
Odnosząc się zaś do zarzutu skargi, że w 2012 r. organ odwoławczy przyznał skarżącej świadczenie pielęgnacyjne z twierdzeniem, że małżonek ma prawo otrzymać specjalny zasiłek opiekuńczy, należy podzielić stanowisko wyrażone w odpowiedzi na skargę, że sprawie należy odróżnić specjalny zasiłek opiekuńczy od świadczenia pielęgnacyjnego, które do dnia 28 lutego 2013 r. miała przyznane skarżąca. Określone bowiem w art. 16a ust. 1 ustawy, podstawowe warunki przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego należy odróżnić od zapisu zawartego w art. 17 ust. 1 ustawy dotyczącego innego świadczenia opiekuńczego – świadczenia pielęgnacyjnego, które przysługuje osobie, która faktycznie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ale też może zostać przyznane osobie, która zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w ogóle nie podejmuje w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą legitymującą się odpowiednim orzeczeniem potwierdzającym niepełnosprawność.
Wobec powyższego na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.