Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2021 r., poz. 735), art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (j.t. Dz.U. z 2022 r. poz. 615; zwanej poniżej ustawą lub u.ś.r.) po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez skarżącą I. S. od decyzji z dnia 28 marca 2022 r. nr ŚR.8252.14.2022 wydanej przez działającą z upoważnienia Wójta Gminy Bolesławiec Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Bolesławcu, z siedzibą w Kruszynie, orzekającej o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad mężem, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Jeleniej Górze utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Organ I instancji podniósł, że strona nie wykazała od kiedy istnieje niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. Stopień niepełnosprawności istnieje od 13 września 2019 roku. Niepełnosprawny w momencie ustalania stopnia niepełnosprawności miał skończone 71 lat. Na podstawie tego orzeczenia nie ma zatem możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Ponadto na dzień złożenia wniosku skarżąca miała ustalone prawo do emerytury od 22.02.2013 r. i z emerytury tej nie zrezygnowała mimo wiedzy, iż ma takie uprawnienie oraz możliwość wyboru świadczenia korzystniejszego.
Dodatkowo, w ocenie organu I instancji, świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane z tytułu utraty zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na rzecz opieki nad osoba niepełnosprawną, a rezygnacja z pobierania świadczenia emerytalnego lub rentowego nie jest jednoznaczna z utratą zatrudnienia. Organ wskazał, że choroba/niepełnosprawność męża nie była głównym powodem rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej skarżącej.
Rozpoznając odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze przytoczyło w pierwszym rzędzie przepis art. 17 ust. 1 pkt 1 pkt 4 ustawy, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej łub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Takim osobom, zgodnie z art. 17 ust. 1a ustawy, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:
- 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Przesłanki wyłączające przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego określone zostały in.in. w ustępie 5 pkt 2 lit. a) ww. artykułu, w myśl którego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Stosownie do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a ustawy, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego.
W ocenie Kolegium, przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a ustawy w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, należy interpretować w taki sposób, że wyłącza on możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku emerytury w sytuacji gdy opiekun pobiera emeryturę i ze świadczenia tego nie chce zrezygnować. Kolegium podziela stanowisko orzecznictwa, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń, przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie emerytury. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa na podstawie art. 103 ust. 3 u.e.r.f.u.s. Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty.
Jak dalej stwierdzono, w niniejszej sprawie powyższe stanowisko SKO zaprezentowało już w swojej poprzedniej decyzji wydanej w niniejszej sprawie (z dnia 7 lutego 2022 r.). Mimo tego, strona w oświadczeniu z dnia 2 marca 2022 r. wskazała, iż nie zrezygnowała z emerytury ani jej nie wstrzymała. W odwołaniu pełnomocnik skarżącej podaje, iż organ winien wskazać stronie w sposób nie budzący wątpliwości, iż świadczenie otrzyma, a dopiero wtedy strona ową emeryturę zawiesi.
W analizowanej sytuacji rozstrzygnięcia wymagało zdaniem organu, czy rzeczywiście, poza pobieraniem przez odwołującą się emerytury, nie ma innych przesłanek negatywnych uniemożliwiających przyznanie stronie świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie organu taka przesłanka negatywna niestety zaistniała. Główną i podstawową przyczyną odmowy przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem brak związku przyczynowo - skutkowego między rezygnacją, a niepodejmowaniem przez stronę zatrudnienia a koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. Jak strona sama oświadczyła, w momencie przejścia na wcześniejszą emeryturę jej mąż nie potrzebował stałej opieki i nie było to głównym powodem zrezygnowania przez nią. Sytuacja ta pomogła jej w późniejszym czasie sprawować opiekę nad mężem, który choruje już od kilku lat. Obecnie strona wskazuje, że nawet gdyby chciała podjąć zatrudnienie to stan zdrowia męża jej to uniemożliwia.
Jednak w ocenie organu odwołująca się nie zrezygnowała z zatrudnienia w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem. Brak pracy lub jej niepodejmowanie nie jest konsekwencją sprawowania opieki, ale wiąże się z pobieraniem świadczenia emerytalnego.
W zakresie stanu faktycznego sprawy organ podał, iż skarżąca od 22 lutego 2013r. ma ustalone prawo do emerytury. Jej małżonek jest osobą wymagającą opieki (niezdolną do samodzielnej egzystencji) od 13 września 2019 r. (tak wynika z orzeczenia lekarza orzecznika ZUS). W ocenie organu z zatrudnienia zrezygnować mogą (odpowiednio go nie podejmować) tylko osoby aktywne zawodowo, dla których praca, a nie emerytura, jest głównym źródłem utrzymania. Natomiast osoby mające ustalone prawo do emerytury "zrezygnowały" z zatrudnienia lub odpowiednio go nie podejmują nie ze względu na opiekę nad inną osobą, lecz z uwagi na nabycie prawa do emerytury (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 listopada 2020 r., I OSK 1334/20).
Organ następnie wywodził, iż niewątpliwie z woli ustawodawcy wyrażonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. istotną cechą osób będących adresatami zawartej w nim normy prawnej określającej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest rezygnacja z pracy (lub jej niepodejmowanie) w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Mając zatem na uwadze dyrektywy wykładni językowej, celowościowej i systemowej całkowicie zgodzić się trzeba, że istnieje krąg osób pobierających świadczenie emerytalne, które jednak spełniają przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Są to niewątpliwie rodzice, którzy uzyskali prawo do świadczenia emerytalnego będąc w wieku produkcyjnym zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki (Dz. U. Nr 28, poz. 149). Przyznanie prawa do tzw. wcześniejszej emerytury na podstawie tego rozporządzenia wskazuje bowiem na istnienie związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia i koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym.
Podkreślić jednak należy jednak, że jest to wyjątek i jako taki nie może on być interpretowany rozszerzająco. Należy zaakcentować, że nie do pogodzenia z istotą wymiaru sprawiedliwości byłoby przyjęcie interpretacji znajdujących w sprawie przepisów w sposób, który prowadziłby w istocie do sytuacji zrównującej sytuację osób, które będąc w wieku produkcyjnym zrezygnowały z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, z sytuacją osób, które pracowały zawodowo i zrezygnowały z pracy z racji wieku i przysługującego im świadczenia emerytalnego, a po jego nabyciu (w wysokości przez siebie wypracowanej) sprawują opiekę nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym członkiem rodziny. Sytuacja tych osób jest zasadniczo różna. Osoby, które będąc w wieku produkcyjnym zrezygnowały z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, pozbawione zostały realnego wpływu na wysokość uzyskiwanych świadczeń, a pozostające pod ich opieką dzieci, które niejednokrotnie od urodzenia pozostają niepełnosprawne, również nigdy same nie wypracowały własnych świadczeń.
Tymczasem osoby pracujące zawodowo, które zrezygnowały z pracy z racji wieku miały realny wpływ na zasady, na jakich podejmowały zatrudnienie i świadczyły pracę oraz przez wiele lat korzystały z przysługujących im świadczeń pracowniczych. Nie sposób zatem, w ocenie Kolegium, zrównywać sytuację osób, które były zmuszone zrezygnować z pracy i związanych z nią przywilejów w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, z sytuacją osób, które zrezygnowały z pracy z racji wieku, a po przejściu na emeryturę, muszą podołać obowiązkowi opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Skądinąd warto uświadomić sobie, że osoba pozostająca na emeryturze, obowiązana do opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, nie pozostaje w sytuacji przymusowej jak osoba zatrudniona: emeryt nie musi rezygnować z emerytury w celu podjęcia obowiązków opiekuna, natomiast aktywny zawodowo z aktywności tej zrezygnować musi.
Innymi słowy podjęcie osobistej kompleksowej opieki nad niepełnosprawnym przez osobę aktywną zawodowo jest wyrzeczeniem, które całkowicie zmienia jej sytuację materialną i jej perspektywy. Z tego właśnie tytułu przysługuje takiej osobie państwowa "rekompensata" w postaci świadczenia pielęgnacyjnego.
Organ podkreślił, iż skarżąca przeszła na emeryturę w wieku 60 lat, w dniu 22 lutego 2013 r., przy czym w aktach sprawy jest jej świadectwo pracy z dnia 31 stycznia 2012 r., z którego wynika, iż jej ostatnie zatrudnienie ustało z dniem 31 stycznia 2012 roku w związku z likwidacją stanowiska pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy.
W tym miejscu organ zaakcentował, że w wyroku z dnia 21 października 2014 r., K 38/13 Trybunał Konstytucyjny literalnie stwierdził, że "grupę podmiotów podobnych tworzą osoby obowiązane alimentacyjnie, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad najbliższą osobą niepełnosprawną" (por. pkt. 7.2 uzasadnienia wyroku z dnia 21 października 2014 r., K 38/13). Trybunał Konstytucyjny wskazał też, że ustawodawca powinien w jednakowy sposób kształtować sytuację prawną osób, które rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym (por. pkt. 7.3 uzasadnienia wyroku z dnia 21 października 2014 r., K 38/13). Konsekwentnie też w wyroku z dnia 26 czerwca 2019 r., SK 2/17 Trybunał Konstytucyjny wskazał, że podmiotem prawa do tego świadczenia jest osoba (zdolna do pracy) rezygnująca z zatrudnienia w celu sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny; świadczenie ma jej częściowo rekompensować utracony zarobek (pkt 3.2.1. wyroku z dnia 26 czerwca 2019 r., SK 2/17), a cechą istotną pozwalającą na wyróżnienie kategorii podmiotów, do których należy odnosić gwarancję równego traktowania w niniejszej sprawie, jest fakt sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i niewykonywanie z tego względu pracy zarobkowej.
Oznacza to, że istotą tożsamej sytuacji osób sprawujących opiekę jest ich dobrowolna rezygnacja z możliwej do wykonywania przez nie pracy zarobkowej (pkt 3.3.1. wyroku z dnia 26 czerwca 2019 r., SK 2/17).
Organ dalej argumentował, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest wynagrodzeniem, ale stanowi rekompensatę za realną rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia i to w konkretnym, wskazanym przez ustawodawcę, celu. Świadczenie pielęgnacyjne nie ma charakteru państwowego zatrudnienia, a to powoduje, że osoba pobierająca emeryturę "z racji wieku" nie może domagać się "wynagrodzenia" za pracę świadczoną wobec niepełnosprawnego członka rodziny.
Mając zatem na uwadze konstytucyjną zasadę równości oraz dyrektywy wykładni celowościowej trzeba stwierdzić, że emerytura przyznawana z racji osiągnięcia określonego wieku stanowi negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ustanowioną wprost przez ustawodawcę w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Jeżeli natomiast istnieje związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia przez opiekuna (nie podejmowania przez niego pracy) a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny wskazanym w art. 17 u.ś.r. to świadczenie pielęgnacyjne jest adresowane właśnie do takich osób i wówczas wyłącznie uzasadnienie znajduje stosowanie instytucji "zawieszenia" prawa do takiej (tj. pobieranej z tytułu rezygnacji z pracy w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny) emerytury. Ustawodawca nie zakreśla żadnych ram czasowych, co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 października 2020 r., I OSK 1189/20, orzeczenia.nsa.gov.pl).
W konsekwencji w niniejszej sprawie, w przeświadczeniu organu odwoławczego, nie spełniły się przesłanki rezygnacji przez skarżącą z zatrudnienia (nie podejmowania go) w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem, nie było podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
W skardze wydanej decyzji ostatecznej zarzucono naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji;
Mając powyższe na uwadze wniesiono o uchylenie decyzji obu instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie stronie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Na poparcie skargi podniesiono, że z normy prawa art. 17 ust. 1 ustawy wynika, iż podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 16 września 2021 roku wydanego w sprawie III SA/Gd 577/21 wskazał, jak należy rozumieć zawarte przez ustawodawcę w ustawie o świadczeniach rodzinnych zwrot stałej oraz długotrwałej opieki. W judykacie tym Sąd zważył iż "Podkreślenia w tym miejscu wymaga także to, że warunku "stałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała w sensie trwałości, zaś "długotrwała" w sensie rozciągłości w czasie, jako opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka" (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 9 grudnia 2019 r., sygn. akt III SA/Kr 1164/19).
Istotą opieki, o której mowa wart. 17 ust. 1 u.ś.r. jest więc nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad która jest sprawowana; zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 3 lipca 2019r. sygn. akt II SA/Rz 535/19). Abstrahując od kwestii, że w sprawowaniu opieki, o której mowa wart. 17 ust. 1 u.ś.r. chodzi przede wszystkim o pomoc w zapewnieniu zaspokojenia normalnych, podstawowych i codziennych potrzeb egzystencjalnych osobie niepełnosprawnej, których ta z uwagi na stopień niepełnosprawności (schorowania) nie jest w stanie sobie sama zapewnić.
W odpowiedzi organ wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.; poniżej przywoływana jako: "p.p.s.a."), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje w razie, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1).
Rozpoznając skargę w ramach kryteriów określonych powyższymi przepisami, Sąd uznał, że nie jest ona zasadna, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza norm prawa procesowego ani materialnego. Postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone zgodnie z normami art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej interpretacji norm prawa materialnego.
Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja o odmowie przyznania stronie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym małżonkiem.
Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie przez organy administracji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 615; poniżej przywoływana jako "ustawa" lub "u.ś.r."). Stosownie do art. 17 ust. 1 pkt 4 tej ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Z przywołanego unormowania wynika, że zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest to, aby opiekun osoby niepełnosprawnej nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych związanych z niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z pracy, spowodowaną koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok NSA z dnia 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1124/18).
Komentowane świadczenie, co należy podkreślić, nie jest jednak przyznawane jedynie za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia, powodowanych koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Z okoliczności sprawy musi więc wynikać, że sprawujący opiekę nie wykonuje aktywności zawodowej (tj. rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej) wyłącznie z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną i to w takim wymiarze (zakresie), który w okolicznościach danej sprawy wyklucza aby opiekun miał możliwość podjęcia jakiejkolwiek aktywności zawodowej.
W sprawie bezsporne było, że mąż skarżącej wymaga stałej pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz że skarżąca należy do kręgu osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny. Natomiast kwestią sporną była ocena spełnienia przez skarżącą przesłanki niepodejmowania zatrudnienia, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy. Z akt sprawy wynika, że niezdolność małżonka do samodzielnej egzystencji datuje się od 13 września 2019 r. (orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z tego dnia). Z akt sprawy wynika również, że skarżąca od 22 lutego 2013 r. pobiera emeryturę.
Na tle niewadliwie ustalonych w toku postępowania administracyjnego okoliczności faktycznych trzeba zaaprobować ocenę organu, że w sprawie brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a sprawowaniem przez nią opieki nad mężem. Przede wszystkim niewątpliwie powodem rezygnacji przez skarżącą z zatrudnienia nie była konieczność sprawowania opieki nad małżonkiem, lecz fakt nabycia w 2013 r. uprawnień emerytalnych z racji osiągnięcia odpowiedniego wieku i dobrowolna rezygnacja przez skarżącą z zatrudnienia bynajmniej nie z przyczyn związanych z koniecznością sprawowania opieki nad małżonkiem. Konieczność taka (wykonywania opieki przez stronę skarżącą) w aktualnym wymiarze powstała dopiero po około sześciu latach przebywania już na emeryturze, to znaczy w 2019 r. Zgodzić należy się z organem, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie można przyjąć, że zachodzi przesłanka niepodejmowania przez skarżącą zatrudnienia z powodu sprawowania opieki nad mężem.
W świetle zasad logiki i doświadczenia życiowego trudno przyjąć, że około 70-letnia osoba, która nie pracuje od 2013 r. i która nie wykazała, że podejmowała na przykład chociażby prace dorywcze (twierdziła przeciwnie – że nie podejmowała żadnych prac zarobkowych), chciałaby aktualnie podjąć zatrudnienie, a jedynym powodem dla którego tego nie czyni, jest konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem.
W orzecznictwie sądów administracyjnych dominuje zapatrywanie, że świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku spokrewnionych osób, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia powodowanego koniecznością sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu sprawowania opieki, przy czym powodem braku aktywności zawodowej musi być wyłącznie konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, nie zaś inne przyczyny.
Należy więc w tym kontekście wskazać, że jakkolwiek sam fakt posiadania prawa do emerytury nie przekreśla - w przypadku zawieszenia wypłaty świadczenia otrzymywanego z organu emerytalno-rentowego - przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, co znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (wyroki NSA z dnia 30 sierpnia 2022 r., sygn. akt I OSK 1971/21 oraz z dnia 26 sierpnia 2022 r., sygn. akt I OSK 1954/21) – to jednak nie zwalnia to organów z dokonania w takim przypadku oceny rzeczywistego zamiaru i możliwości wykonywania aktywności zawodowej w wieku emerytalnym. Skarżąca pobiera emeryturę od 2013 r. i od tego czasu nie podejmowała zatrudnienia w żadnej formie ani nie deklarowała chęci podjęcia pracy, mimo że stopień niepełnosprawności małżonka datuje się dopiero od 2019 r. W ocenie Sądu trudno przyjąć, że powodem niepodejmowania przez stronę skarżącą aktywności zawodowej jest wyłącznie konieczność sprawowania opieki nad mężem.
Przeciwnie, doświadczenie życiowe wskazuje na to, że celem złożenia w okolicznościach niniejszej sprawy wniosku o świadczenie pielęgnacyjne jest chęć poprawy niewątpliwie trudnej sytuacji rodzinnej i dochodowej wnioskodawczyni (uzyskanie wyższego świadczenia), nie zaś rezygnacja czy niepodejmowanie aktywności zawodowej, które powodowane jest koniecznością sprawowania przez skarżącą opieki nad mężem. Tymczasem istotą świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub jego niepodejmowania jest zrekompensowanie osobie uprawnionej - poprzez wypłatę określonej przepisami kwoty – utraty dochodu na skutek rezygnacji z aktywności zawodowej. Musi więc istnieć wyraźny i bezpośredni związek, tak czasowy, jak i co do motywów, między rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem a sprawowaniem opieki nad wskazaną w ustawie osobą, co w niniejszej sprawie nie zachodzi.
Podzielić należy zatem stanowisko organu odwoławczego, że brak jest podstaw do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Aby możliwe było przyznanie tego świadczenia musiałby zostać wykazany związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy koniecznością sprawowania opieki a niepodjęciem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W niniejszej sprawie strona skarżąca takiego związku nie wykazała a same tylko okoliczności (niekwestionowane) sprawowania opieki oraz zły bardzo stan zdrowia niepełnosprawnego nie są przesłankami wystarczającymi dla przyznania komentowanego świadczenia. Wszystkie bowiem wyżej wymienione na wstępie przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 muszą być spełnione łącznie.
Z powodu niespełnienia przez stronę skarżącą przesłanki istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym małżonkiem a zaprzestaniem lub niepodjęciem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, fakt wyrażania przez nią gotowości do rezygnacji z prawa do emerytury pozostaje bez znaczenia dla rozstrzygnięcia.
W powyższym świetle na mocy art. 151 p.p.s.a. skarga podlegała oddaleniu.