Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Legnicy po rozpatrzeniu odwołania skarżącej A. K. od decyzji z dnia 30 marca 2022 r. nr OPS.4702.111.VII.2022 działającego z upoważnienia Burmistrza Góry Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w Górze w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na ojca - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.) - utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Organ odwoławczy podał, że w uzasadnieniu swej decyzji organ I instancji przywołał przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. art. 17, określające przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jak też art. 24 normujące zasady ustalania okresu, na który przysługują świadczenia rodzinne. Stwierdził, że w dniu 17 listopada 2021 r. skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem. Do wniosku strona dołączyła orzeczenie z dnia 15 maja 2018 r. zaliczającego ojca do znacznego stopnia niepełnosprawności do 31 maja 2020 r. Organ I instancji stwierdził, że orzeczenie to na mocy art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r. poz. 568) pozostaje w obrocie prawnym oraz zachowuje swoją ważność do upływu 60. dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.
Ponadto organ I instancji powołał się na ustalenia w zakresie sprawowanej przez stronę opieki nad ojcem, dokonane podczas rodzinnego wywiadu środowiskowego przeprowadzonego 14 grudnia 2021 r. i informacje podane przez stronę i niepełnosprawnego. Pracownik socjalny ustalił, iż ojciec skarżącej jest osobą leżącą, pampersowaną. Nie porusza się samodzielnie, ma niedosłuch i niedowład prawostronny, wymaga całodobowej opieki. Od września 2021 r. mieszka razem ze stroną i jej rodziną. Strona oświadczyła, że ojciec nie wykonuje samodzielnie praktycznie żadnych czynności oraz wyjaśniła szczegółowo zakres sprawowanej opieki. Organ I instancji ocenił, że strona skarżąca nie podejmuje pracy w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem, lecz jako podstawę odmownego rozpatrzenia wniosku organ I instancji wskazał na art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, z uwagi na niespełnienie warunku dotyczącego momentu powstania niepełnosprawności ojca strony.
Po rozpoznaniu odwołania i analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń określa ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2022 r. poz. 615; zwana dalej "u.ś.r.")
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
- 1) matce albo ojcu,
- 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
- 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
- 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Z powyższego przepisu wynika, jak wywodził organ, że jedną z przesłanek warunkujących prawo do świadczenia pielęgnacyjnego jest legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie z w/w wskazaniami. Z kolei podstawą do określenia okresu, na którzy przyznaje się prawo do świadczenia pielęgnacyjnego jest art. 24 ust. 4 u.ś.r., którzy stanowi, że prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia.
Z treści art. 24 ust. 4 u.ś.r. wynika zdaniem organu odwoławczego, że zasadnicze znaczenie dla ustalenia okresu, na którzy przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ma okres, na który została ustalona niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. Przepis ten przewiduje wyłączenie dwa przypadki ustalenia okresu, na który ustalane jest prawo do świadczenia pielęgnacyjnego - w przypadku gdy orzeczenie zostało wydane na stałe świadczenie pielęgnacyjne przyznaje się na czas nieokreślony, natomiast w przypadku, gdy orzeczono niepełnosprawność na czas określony, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia.
Wobec tego do wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego winno być dołączone orzeczenie o niepełnosprawności bądź wydane na stałe, bądź na czas określony, który jeszcze nie upłynął, bowiem wyłącznie dysponując takim orzeczeniem organ rozpatrujący sprawę może na podstawie art. 24 ust. 4 u.ś.r. ustalić okres, na którzy przysługuje świadczenie pielęgnacyjne.
Z akt przedmiotowej sprawy wynika, jak następnie stwierdził organ odwoławczy, że do wniosku strona dołączyła orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 15 maja 2018 r. o zaliczeniu ojca skarżącej do znacznego stopnia niepełnosprawności, które zostało wydane na czas określony - do 31 maja 2020 r. Zatem przeszło dwa lata temu upłynął okres, na który orzeczenie to zostało wydane. Z uwagi na brak stosownego orzeczenia o niepełnosprawności nie jest możliwe ustalenie dla strony prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o wymienione wyżej przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych.
W ocenie organu, powołany przez organ pierwszej instancji przepis art 15h ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.) reguluje jedynie kwestię zachowania ważności orzeczeń wydanych na czas określony, których termin ważności upływa w okresie od dnia wejścia w życie ustawy COVID, tj. od dnia 8 marca 2020 r. i może stanowić podstawę do kontynuacji prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przyznanego już wcześniej na czas określony, na podstawie art. 24 ust. 4 u.ś.r.
Natomiast art. 15h tej ustawy nie stanowi podstawy do uzyskania po raz pierwszy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, na podstawie orzeczenia o niepełnosprawności, którego termin ważności upłynął. Przepis ten nie zmienia zasad przyznawania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a jedynie jest podstawą do kontynuacji w okresie w nim przewidzianym, przyznanego wcześniej prawa do tego świadczenia. Jak dalej Kolegium argumentowało - art. 15h został dodany do ustawy COVID przez art. 1 pkt 14 ustawy z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r. poz. 568 ze zm.). Z analizy uzasadnienia do projektu tej ustawy zmieniającej z dnia 31 marca 2020 r., można wnosić, że celem tego przepisu jest zabezpieczenie, w warunkach zagrożenia wirusem COVID-19, osób niepełnosprawnych przed brakiem możliwości uzyskania orzeczenia o niepełnosprawności w przypadku przerwania ciągłości procesu orzekania oraz znacznego okresu oczekiwania na wydanie orzeczenia.
Przepis ten ma przeciwdziałać utracie przez osoby niepełnosprawne, jak i pracodawców zatrudniających te osoby, prawa do ulg, uprawień i świadczeń pieniężnych i korzystania z różnych form rehabilitacji. Ustawodawca stworzył zatem mechanizm, który ma eliminować negatywne dla osób niepełnosprawnych oraz ich opiekunów skutki związane z utratą ważności orzeczenia o niepełnosprawności albo o stopniu niepełnosprawności, a dotyczące utraty przysługujących uprawnień. Świadczy o tym w szczególności przepis art. 15h ust. 4 ustawy COVID, który stanowi, że: "Jeżeli decyzja przyznająca świadczenie z pomocy społecznej, o której mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, została wydana w związku z niepełnosprawnością potwierdzoną orzeczeniem i okres, na który została przyznana pomoc, jest uzależniony terminem ważności orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, okres wskazany w decyzji ulega przedłużeniu na okres, na jaki zachowuje ważność orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, zgodnie z ust. 1 i 2, na podstawie decyzji wydanej z urzędu".
W przeświadczeniu organu odwoławczego przepis art. 15h ust. 4 ustawy COVID, regulujący tryb zmiany decyzji przyznających świadczenia w celu ich kontynuacji byłby zbędny, w przypadku, gdyby przyjąć, iż możliwe jest ustalenie prawa do świadczenia na dalszy okres, po upływie ważności dotychczasowego orzeczenia, na podstawie nowego wniosku, do którego dołączono nieobowiązujące orzeczenie, którego ważność została przedłużona zgodnie z ust. 1 i 2 art. 15h tej ustawy. W związku z wystąpieniem zagrożenia wirusem COVID-19 nie zostały ograniczone możliwości złożenia wniosku o wydanie nowego orzeczenia o niepełnosprawności, jak też uzyskania tego orzeczenia.
Jednocześnie wprowadzono regulacje prawne mające na celu bieżące rozpatrywanie takich wniosków. Mianowicie w dniu 27 marca 2020 r. weszły w życie przepisy rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 26 marca 2020 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. z 2020 r. poz. 534). W § 2 tego rozporządzenia zmieniającego został wprowadzony tryb orzekania na podstawie dołączonej do wniosku dokumentacji medycznej, przy spełnieniu warunku uznania jej przez lekarza za wystarczającą do wydania orzeczenia, bez uczestnictwa w posiedzeniu składu orzekającego osoby zainteresowanej.
Wobec tego to do osoby niepełnosprawnej, bądź jej opiekuna, należy dołożenie należytej staranności w złożeniu wniosku o wydanie nowego orzeczenia o niepełnosprawności, celem jego dołączenia do wniosku o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności.
Dołączone do wniosku orzeczenie o niepełnosprawności ojca skarżącej zostało wydane do 31 maja 2020 r. i z akt sprawy nie wynika, aby w okresie obowiązywania tego orzeczenia strona występowała o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem. Wobec tego nie ma podstaw do kontynuacji przez stronę prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach określonych w art 15h ustawy COVID, w związku z zachowaniem ważności tego orzeczenia.
Podsumowując, organ stwierdził, że strona nie wykazała, aby jej podopieczny rodzic posiadał orzeczenie o niepełnosprawności wydane na stałe, bądź orzeczenie, którego termin ważności jeszcze nie upłynął, wobec tego nie została spełniona przesłanka legitymowania się przez osobę wymagającą opieki orzeczeniem o niepełnosprawności, które jest niezbędne do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego po raz pierwszy. Wobec niespełnienia wskazanego, koniecznego warunku do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, zbędne zaś stało się rozważanie spełnienia przez stronę pozostałych przesłanek do tego świadczenia.
W skardze wyżej opisanej decyzji zarzucono naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych poprzez przyjęcie, że w chwili wydania decyzji przez organ II instancji osoba niepełnosprawna nie legitymowała się ważnym orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, gdy właściwa wykładnia przywołanego przepisu wskazuje prowadzi do wniosku, iż orzeczenie o niepełnosprawności jest ważne przez 60 dni od dnia ustania stanu epidemiologicznego.
Mając powyższe na uwadze wniesiono o uchylenie decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Na poparcie skargi podniesiono, iż przepis art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych wskazuje, że jeżeli orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wygasa w okresie trwania pandemii wirusa SARS-CoV-2, ulega ono, z mocy prawa, przedłużeniu do 60. dnia licząc od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, ale nie dłużej niż do momentu wydania nowego orzeczenia.
Tym samym dotychczasowe orzeczenie traci swoją ważność po upływie 60 dni od dnia odwołania stanu epidemiologicznego stanu pandemii, bądź też uzyskania wcześniej nowego orzeczenia. Stan epidemiologiczny na terenie Polski został odwołany w dniu 16 maja 2022 roku, a tym samym to od tego dnia rozpoczyna swój bieg 60 dni ważności orzeczenia o stopniu niepełnosprawności ojca skarżącej, a więc w chwili orzekania przez organ II instancji orzeczenie było nadal orzeczeniem ważnym. Należy także, zwrócić uwagę na cele, jaki przyświecał ustawodawcy, który przyświecał mu w czasie prac legislacyjnych nad przywołaną ustawą. Stan zagrożenia epidemicznego SARS-CoV-2 jest na tyle niebezpieczny, że ustawodawca "odkłada" wygaśnięcie omawianego uprawnienia do momentu zakończenia tegoż stanu. Celowo wydłuża się termin zakończenia obowiązywania orzeczenia do 60 dni, aby dać szansę uprawnionym do zachowania ciągłości pobieranego świadczenia w związku z terminacją orzeczenia i wszcząć właściwe postępowanie w tej materii.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył co następuje
Skarga jest zasadna.
Według art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 - dalej "p.p.s.a"), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji dokonana w świetle powyższego kryterium wykazała, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem norm prawa materialnego.
Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji, którą odmówiono skarżącej przyznania wnioskowanego przez nią świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na nielegitymowanie się przez osobę wymagającą opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami wymienionymi w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2022 r. poz. 615; zwana dalej w skrócie "u.ś.r."), zgodnie z którym to przepisem:
- 1. Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
- 1) matce albo ojcu,
- 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
- 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
- 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Z cytowanego przepisu wynika wprost, że świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane w sytuacji, gdy ziściły się przesłanki materialnoprawne, a do nich należy przede wszystkim posiadanie przez osobę wymagającą opieki orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczenia o niepełnosprawności z jednym ze wskazań wymienionych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Wypełnienie tego wymogu stanowi zatem warunek konieczny dla możliwości ustalenia przez organy pomocy społecznej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Orzeczenia o ustalonym stopniu niepełnosprawności mogą być wydane na stałe lub na czas określony. Niewątpliwie w razie składania wniosku przez opiekuna osoby niepełnosprawnej w stopniu znacznym niezbędne jest legitymowanie się przez podopiecznego stosownym orzeczeniem, którego termin ważności jeszcze nie minął. W rozpatrywanym przypadku, jeśli chodzi o orzeczenia wydane na czas określony, trzeba wskazać na przepis art. 15h ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j.
Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.; zwana poniżej w skrócie "ustawą COVID"), który stanowi, że z przyczyn związanych z przeciwdziałaniem COVID-19, orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, wydane na czas określony na podstawie ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, którego ważność:
- 1) upłynęła w terminie do 90 dni przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, pod warunkiem złożenia w tym terminie kolejnego wniosku o wydanie orzeczenia, zachowuje ważność do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności;
- 2) upływa w terminie od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, zachowuje ważność do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.
Przepis art. 15h ustawy COVID został dodany przez art. 1 pkt 14 ustawy z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r. poz. 568) i w zakresie art. 15h ust. 1 pkt 1 wszedł w życie z dniem 9 grudnia 2019 r. natomiast w zakresie art. 15h ust. 1 pkt 2 - z dniem 8 marca 2020 r.
Komentowany przepis zatem w punkcie 2 ustępu 1 zakłada wydłużenie terminu ważności orzeczeń o niepełnosprawności i o stopniu niepełnosprawności, których termin ważności upłynął po 8 marca 2020 r. W świetle normy prawnej z art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy COVID prolongata ważności tej kategorii orzeczeń nie jest warunkowana złożeniem wniosku o wydanie ponownych orzeczeń ustalających niepełnosprawność albo stopień niepełnosprawności z powodu wystąpienia sytuacji zagrożenia rozprzestrzeniania się zakażeń wirusem SARS-CoV-2. Ustawodawca bowiem przewidział, że maksymalny termin ważności przedłużonych orzeczeń upływa w terminie do 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Uregulowanie prawne zawarte w art. 15h ust. 1 pkt 2 oznacza przedłużenie ex lege ważności orzeczeń o niepełnosprawności i o stopniu niepełnosprawności, których termin ważności upłynął po 8 marca 2020 r., jednakże nie jest to uzależnione od uprzedniego złożenia przez osobę niepełnosprawną kolejnego wniosku o wydanie orzeczenia.
Złożenie wniosku o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności było warunkiem przedłużenia z mocy prawa ważności orzeczeń, których ważność upłynęła w terminie do 90 dni przed dniem wejścia w życie ustawy COVID (tj. do 7 marca 2020 r. – art. 15h ust. 1 pkt 1 ustawy COVID). Inaczej ujmując, w kontekście brzmienia art. 15h ust.1 pkt 2 – jeśli niepełnosprawny nie złożył nowego wniosku o wydanie orzeczenia, to z mocy prawa ważność dotychczasowego orzeczenia (przypadająca według tego orzeczenia po okresie od 8 marca 2020 r.) - upływa w terminie do 60. dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii.
Stan epidemii wprowadzono od 20 marca 2020 r. Obecnie został on zniesiony Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 13 maja 2022 r. (Dz.U. z 2022 r. poz.1025; § 1), zmieniającym rozporządzenie w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii. Zgodnie z § 2 rozporządzenia weszło ono w życie z dniem 16 maja 2022 r., czyli z tym dniem został zniesiony stan epidemii.
W realiach rozpatrywanej sprawy niewątpliwie termin końcowy ważności orzeczenia o niepełnosprawności ojca strony skarżącej upłynął po 8 marca 2020 r., albowiem zaliczono w nim ojca skarżącej do znacznego stopnia niepełnosprawności do dnia 31 maja 2020 r., wobec czego zastosowanie znajduje norma wyrażona w art. 15h ust.1 pkt 2 ustawy COVID. Skoro jednak nie wystąpiono o wydanie nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności trzeba przyjąć, że dotychczasowe orzeczenie zachowało swą ważność do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu epidemii.
Tym samym Sąd nie podzielił wyrażonego przez organ odwoławczy na tle wykładni art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy COVID zapatrywania, że art. 15h tej ustawy nie stanowi podstawy do uzyskania po raz pierwszy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, na podstawie orzeczenia o niepełnosprawności, którego termin ważności upłynął, albowiem przepis ten nie zmienia zasad przyznawania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a jedynie jest podstawą do kontynuacji w okresie w nim przewidzianym, przyznanego wcześniej prawa do tego świadczenia.
Podnieść bowiem trzeba, że do hipotezy normy ustawowej z art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy COVID nie wprowadzono żadnego z tych elementów, na które powołuje się organ odwoławczy. Przede wszystkim ustawodawca nie nałożył żadnego warunku by świadczeniobiorcy mieli obowiązek wystąpienia z nowym wnioskiem by skorzystać z dobrodziejstwa art. 15 ust. 1 pkt 2 ustawy COVID. Terminy upływu przedłużonej ważności orzeczeń zostały określone alternatywnie - do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Decydujące więc będą okoliczności stanu faktycznego danej sprawy. Godzi się podkreślić, że warunek złożenia nowego – kolejnego wniosku o wydanie orzeczenia – został wprowadzony tylko w przepisie punktu 1 ustępu 1 art. 15h, odnoszącego się do sytuacji, w których ważność orzeczenia upłynęła w terminie do 90 dni przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy (tj. w okresie od 9 grudnia 2019 r. do 7 marca 2020 r.).
Z kolei wywody organu na temat kontynuacji decyzji nie znajdują odniesienia do okoliczności faktycznych sprawy, gdyż art. 15h ust. 4 ustawy COVID dotyczy innych sytuacji – związanych z istnieniem już w obrocie prawnym decyzji przyznających świadczenia na podstawie wydanych uprzednio orzeczeń, których ważność została przedłużona na mocy art. 15h ust. 1 i 2. Oczywiste jest, że przedłużenie przez ustawodawcę ex lege ważności orzeczeń implikuje konieczność wydania decyzji przyznających prawo do świadczeń na okres przedłużonej z mocy prawa ważności orzeczeń o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności. Skarżąca nie legitymowała się wcześniej wydaną decyzją administracyjną przyznającą komentowane świadczenie z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w znacznym stopniu ojcem, wobec czego powoływanie się na unormowanie art. 15h ust. 4 nie znajduje żadnego uzasadnienia w tej sprawie.
W tym stanie rzeczy odmowa przyznania stronie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z powodu uznania przez organ odwoławczy, że strona skarżąca nie wykazała, aby podopieczny rodzic posiadał orzeczenie, którego termin ważności jeszcze nie upłynął - jest niezgodna z prawem materialnym. W konsekwencji słuszny jest zarzut skargi, że organ naruszył prawo materialne poprzez błędną wykładnię art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy COVID.
Ponownie prowadząc postępowanie – stosownie do treści art. 153 p.p.s.a. - organ uwzględni stanowisko Sądu wyrażone w zaprezentowanych wyżej motywach wyroku.
W powyższym świetle Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a) p.p.s.a., orzekł jak w sentencji i uchylił zaskarżoną decyzję. Na mocy art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. orzeczono o kosztach postępowania, zasądzając na rzecz strony skarżącej zwrot kosztów postępowania sądowego w wysokości 480 zł, co stanowi zwrot wynagrodzenia pełnomocnika strony będącego adwokatem, ustalonego na postawie § 14 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie z dnia 22 października 2015 r. (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.).