Uzasadnienie
Decyzją z 9 V 2023 r. (nr 4532.26.2023), Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu (dalej jako "SKO"), po rozpatrzeniu odwołania E. N. (dalej "skarżąca"), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Wrocławia z 31 III 2023 r. (DZSW/SP/003710/2023) odmawiającą przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania osobistej opieki nad matką – S. N. Powyższą decyzję wydano w następujących okolicznościach sprawy:
W dniu 30 I 2023 r. skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką – S. N. Organ I instancji przeprowadził postępowanie dowodowe, w tym wywiad środowiskowy, w wyniku którego ustalono, że S. N. została na mocy orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności we Wrocławiu z dnia 24 V 2022 r. uznana za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym od dnia 5 V 2022 r., przy czym nie można wskazać, od kiedy powstała sama niepełnosprawność. Ustalono również, że S. N. ma męża – J. N., który- zgodnie z oświadczeniem skarżącej - nie ma orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Decyzją z 31 III 2023 r. (DZSW/SP/003710/2023) organ I instancji odmówił prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką, uzasadniając rozstrzygnięcie m.in. tym, że nie spełniono warunku dotyczącego ustalenia daty powstania niepełnosprawności oraz faktem, że matka skarżącej ma męża, który nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Po rozpatrzeniu odwołania skarżącej, SKO decyzją z 9 V 2023 r. (nr 4532.26.2023) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wyjaśniono na wstępie, że nie można się zgodzić ze stanowiskiem organu I instancji uzasadniającym odmowę przyznania świadczenia momentem powstania niepełnosprawności. W wyroku z dnia 21 X 2014 r. (sygn. akt K 38/13), Trybunał Konstytucyjny orzekł, że różnicowanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji (patrz: OTK-A 2014/9/104). SKO zgodziło się natomiast z drugą podstawą odmowy. Powołując się na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 XI 2022 r. (I OPS 2/22) zaznaczono, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Skarżąca nie spełnia więc – zdaniem SKO - wymaganej przesłanki uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem wymagająca opieki matka skarżącej pozostaje w związku małżeńskim z osobą, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W skardze na powyższą decyzję skarżąca podniosła, że założenie w myśl którego to ojciec skarżącej ma opiekować się matką jest niesprawiedliwe i nieludzkie. Ojciec skarżącej skończył bowiem 86 lat, ma początki demencji, nie ma wystarczająco siły fizycznej, by opiekować się matką. Podkreślono m.in., że podniesienie matki i posadzenie jej na wózek inwalidzki wymaga zaangażowania dwóch silnych osób, ostatnio zaś na skutek wypadku matka przeszła złamanie kości udowej. Skarżąca zaznaczyła, że większość dochodów rodziców przeznaczana jest na leki i pampersy, zaś ona nie jest w stanie podjąć pracy ze względu na intensywną opiekę nad matką.
W odpowiedzi na skargę SKO podtrzymało swoje stanowisko wnosząc o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje
Zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa.
Jak wynika z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 XI 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (według stanu prawnego na dzień wydania decyzji odwoławczej – Dz.U. z 2023 r., poz. 390) – dalej "uśr", świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 VI 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 II 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Stosownie do art. 17 ust. 1a uśr, osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W okolicznościach sprawy kluczowe znaczenie ma jednak art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a uśr, według którego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Przepis powyższy expressis verbis wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim z osobą, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Jak wynika z akt administracyjnych i co jest zresztą niesporne w sprawie, matka skarżącej pozostaje w związku małżeńskim z osobą, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Prawidłowe jest więc stanowisko SKO wskazujące na negatywną przesłankę przyznania świadczenia z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a uśr.
Podkreślić należy, że kierunek interpretacji powołanego przepisu został wyznaczony uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 XI 2022 r. (I OPS 2/22), w której stwierdzono, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 uśr, z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr, innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a uśr).
Nie można przy tym uwzględnić argumentacji skargi odwołującej się do realiów stanu faktycznego. Okoliczność, że ojciec skarżącej jest w podeszłym wieku i nie może z przyczyn obiektywnych opiekować się schorowaną matką, nie daje podstaw do przyznania skarżącej świadczenia z pominięciem negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a uśr. Sąd zwraca uwagę, że w motywach powołanej uchwały wyraźnie wskazano, że w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego zasady dostępu do niego zostały określone z uwzględnieniem pierwszeństwa małżonka osoby wymagającej opieki, jako zobowiązanego do alimentacji w pierwszej kolejności oraz pierwszeństwa określonego w art. 17 ust. 1a uśr. W przypadku sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim, warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom wymienionym w art. 17 ust. pkt 4 uśr, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Limitowanie dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o kryterium zobiektywizowane nie może zostać uznane za rażące naruszenie zasad równości i sprawiedliwości społecznej. Kryterium to zapewnia dostęp do świadczenia wszystkim osobom będącym w takiej samej sytuacji faktycznej, nie ma ono także charakteru dyskryminującego i nie jest niemożliwe do spełnienia, udzielanie świadczenia nie jest oparte w konsekwencji o uznanie organu. Regulując kryteria przyznawania świadczenia pieniężnego ze środków publicznych w trybie administracyjnym ustawodawca był przy tym uprawniony do takiego skonstruowania przesłanek, które zapewniają ich konkretność i ograniczają sferę uznaniowości organu, co sprzyja zachowaniu równości i transparentności w udzielaniu świadczeń ze środków publicznych. Stopień orzeczonej niepełnosprawności osoby uprawnionej do świadczenia w pierwszej kolejności, jako kryterium "przesunięcia" uprawnienia do świadczenia na osoby uprawnione w kolejności dalszej, stanowi kryterium zobiektywizowane, a jednocześnie w sposób rzeczowy związane z możliwością sprawowania osobistej opieki nad osobą tego wymagającą.
Mając powyższe na względzie, Sąd orzekł na zasadzie art. 151 ppsa.